If you seek truth you will not seek victory by dishonorable means,
and if you find truth you will become invincible.
Datozen hilabeteetan ingelesetik euskararako itzultzaileak beharko ditugu UZEIn. Lokalizazioetan esperientzia izatea baloratuko da. Interesa izanez gero, bidali CV eta tarifa UZEIren helbide elektronikora.
2018-03-15ean argitaratua
Publicado el 04-12-2019
La nueva funcionalidad, que conecta por primera vez los diccionarios de UZEI y la Fundación Labayru, nace de la colaboración de ambas instituciones en el ámbito de la lexicografía.
En el Diccionario de Sinónimos, a cada entrada en euskera se le ha añadido un botón que permite consultar fácilmente su correspondencia en castellano en el Diccionario Labayru.
Bases del proyecto
Todo el contenido del Diccionario de Sinónimos de UZEI está íntegramente en euskera y recoge alrededor de 26.000 entradas que tienen uno o más sinónimos. Las entradas del diccionario no tienen definiciones, aunque algunas de ellas sí tienen una nota que hace referencia a su acepción (en la actualidad las entradas del diccionario también tienen marcas de categoría gramatical, registro de uso y dialecto). Como es sabido, además, no todas las palabras en euskera tienen sinónimos, y el sinónimo de una palabra que muchas veces puede ser desconocida para el hablante común tampoco tiene por qué aclarar su significado.
Por ejemplo, si alguien no sabe lo que significa el adverbio “zalu”, no le ayudará mucho saber que son sinónimos “zaluki” y “zalurik”. Y la entrada “zalu” sólo tiene esos 2 sinónimos en el diccionario. Si se hace clic en el botón “es” que se añade junto a cada una de las entradas del diccionario, se abrirá una nueva ventana con las correspondencias en castellano de la entrada “zalu” en el Diccionario Labayru, entre las que se encontrarán los adverbios “pronto” y “rápidamente”.
Con el apoyo del Gobierno Vaso
El proyecto ha recibido el apoyo del Departamento de Cultura y Política Lingüística del Gobierno Vasco, a través de la convocatoria “Euskera en el Entorno Digital”.
Euskaltzaindiak bere 100. urteurreneko ospakizunen artean, XVII. Nazioarteko biltzarra egin berri du Arantzazun. Gainera, euskara batuaren sorreratik 50 urte igaro dira, eta urteotan egindako ibilbidea eta etorkizuneko erronkak aztertzen aritu ziren euskalgintzako hainbat eragile urriaren 4tik 6ra bitartean jardunaldi horietan. UZEIko lankideek hiru aurkezpen egin zituzten biltzarrean.
Batetik, gure lankide eta euskaltzain oso Miriam Urkia Euskaltzaindiaren izenean aritu zen urriaren 4an “Euskara batua eta hiztegigintza” izeneko hitzaldiarekin. Bertan azaldu zituen urteotako hiztegigintzaren nondik norakoak xehetasun ugariz eta Euskaltzaindiaren Hiztegia egiteko lan-prozedura.
Arratsaldean, Lexikografia saileko Ainhoa Arregi euskaltzain urgazleak hitzaldia eman zuen “Euskara batuaren etorkizuneko erronkak ingurune digitalean” izeneko atalean. Garatutako baliabideen eta tresnen ezarpena eta zabalkundea hobetzea, etorkizuneko lehentasunak markatzea eta koordinazioren beharra azpimarratu zituen.
Urriaren 5ean Iker Etxebeste UZEIko Terminologiako saileko buruak “Euskara batuaren hitz berriak: erabileratik estandarizaziorako bideak” komunikazioa aurkeztu zuen. Terminologian ere adostasunaren eta konbergentziaren beharra zein Terminometriari behar bezala heltzearen premia azpimarratu zituen.
Azkenik, gure lehendakari Jon Etxabek sinatu zuen UZEIren izenean Joan Mari Torrealdai euskaltzainak irakurri zuen Euskara batuaren adierazpena, Euskaltzaindiak euskal gizarteari aurkeztu ziona.
Horiez gain, UZEIko hainbat lankide ere bertaratu ziren, jardunaldietan zehar entzun ziren ekarpenak ondo gogoan hartzeko.
Hona hemen, kronologikoki, gure lankideek egindako aurkezpenen bideoak eta adierazpena sinatzeko unearena:
Miriam Urkia – Euskara batua eta hiztegigintza (2018-10-04)
Ainhoa Arregi – Bidean ikasitakoarekin etorkizuneko erronkei aurre egiten (2018-10-04)
Iker Etxebeste – Euskara batuaren hitz berriak (2018-10-05)
«Euskara Batuaren adierazpena»: UZEIren izenean Jon Etxabe lehendakariak sinatu zuen Arantzazun
Fecha de publicación: 10-01-2019
Tentu.eus es una nueva revista gratuita, creada por las cooperativas MCCtelecom, ISEA, Abantail y LKS, que adapta sus contenidos a los intereses de cada usuario.
Basándose en la tecnología de Clasificación Automática de Textos (o Topic Spotting) Tentu agrega contenidos de 700 flujos RSS públicos y privados, y los ofrece en formato bilingüe (euskera y castellano).
Tentu ofrece cuatro tipos de información: artículos, eventos, galería de imágenes y publicidad. Además, opcionalmente, puede geolocalizar el dispositivo desde el que se consulta y ofrecer información sobre los municipios cercanos.
Para la clasificación de contenidos, Tentu emplea tecnología desarrollada por UZEI, y, en concreto:
◾️ euLEX: Base de datos léxica del euskera, que cuenta con cerca de 137.000 entradas, y que se actualiza constantemente según las normas y recomendaciones de la Real Academia de la Lengua Vasca (Euskaltzaindia).
◾️ esLEX: Base de datos léxica del español, que cuenta con cerca de 123.000 entradas. Se actualiza constantemente según las normas y recomendaciones de la Real Academia Española.
◾️ euLEMA: Lematizador automático del euskera, basado en euLEX.
◾️ esLEMA: Lematizador del español. Al igual que el lematizador del euskera, utiliza morfología de dos niveles y autómatas de estados.
Una vez realizado el análisis del contenido, UZEI remite el resultado a Tentu, proponiendo los temas y subtemas más adecuados.
Euskarari bide egitea, hori izan da UZEIren asmoa eta egitekoa sortu zenetik bertatik. Ahalegin horretan saiatzen gara egunez egun, gure aurrekoak saiatu ziren bezala; eta saiatze horretan 40 urte beteko ditugu laster.
Urteurrena ospatzeko hainbat jarduera antolatuko ditugu datozen hilabeteetan eta, horien artean, lehena, datorren azaroaren 27an egingo dugun omenaldi-ekitaldia izango da: euskara noranahi eramaten lagundu zuten euskaltzaleak gogoratuko ditugu esker onez eta maitasun osoz prestatu dugun ekitaldi xume batean.
Bertan ikusiko da lehen aldiz berariaz ekitaldi honetarako UZEIk ekoitzi duen #LarretikNoranahi izeneko dokumentala, lehen hiztegi teknikoak egiten aritu ziren hainbat lankideren lekukotasunak biltzen dituena.
Dokumentala ikustearekin batera solasaldi labur bat egingo da, hizlari hauekin:
:: Joseba Intxausti, UZEIko lehen zuzendaria.
:: Jon Etxabe, UZEIko lehendakaria.
:: Nekane San Miguel, epailea eta UZEIko lankidea.
:: Lorea Agirre, Jakineko zuzendaria.
Ondoren ahogozagarri bat eskainiko da Kaxilda liburu-dendan (Arroka kalea, 2. Donostia).
NON: KM kulturunea, Urdaneta, 9.
NOIZ: Azaroak 27, astelehena.
ORDUA: 18:30
Ekitaldia behar bezala antolatzeko, etortzekoa zaren lehenbailehen jakinaraztea eskertuko genizuke inprimaki hau betez.
2017-03-27an argitaratua
EAFT Terminologiarako Europako Elkartearen zuzendaritza-taldeak bilera egin du martxoaren 27an Bartzelonan. UZEI EAFTren zuzendaritzako kide da 2016. urtetik, eta zuzendaritza-bileran izan da UZEIko Imanol Urbieta.
EAFTk Bartzelonan egin berri duen urteko bileraren bi helburu nagusiak batzorde betearazlea formalki osatzea eta hurrengo Nazioarteko Terminologia Gailurra zein lekutan egingo den erabakitzea izan dira.
Beste gai batzuk ere aztertu dira bileran, hala ere. Esate baterako, Terminologiarako Europako Elkarteak bi urtean behin ematen dituen Nazioarteko Terminologia Sarien araudi berria, Europako hizkuntza-aniztasuna, 2017. urtean terminologiaren esparruan izan diren gertakizun garrantzitsuenak eta urteko batzarraren plangintza.
Irabazi-asmorik gabeko erakunde profesionala da EAFT, eta helburu nagusi hauek ditu:
Euskaltzaindiaren eta UZEIren arteko lankidetzari esker prestatu da, besteak beste, osasun-arloko profesionalei eta euskarazko hedabideei laguntzeko.
Hizpide nagusia bihurtu zaigu azken asteotan COVID-19 gaixotasuna, eta pandemia horrek denon bizitzetan dagoeneko izan duen eta izango duen eragina ere ez da nolanahikoa.
Horren harira, hitz ugari ikasi behar izan ditugu gehienok, albisteetatik nahiz osasun-arduradunen esanetatik, eta ohikoenak jasotzeko saioa egin du Euskaltzaindiak UZEIrekin batera prestatu duen lexiko berrian.
Lexikoan oinarritzat hartu dira Euskaltzaindiaren hiztegi arauemailea (Euskaltzaindiaren Hiztegia) eta Euskalterm terminologia-banku publikoa, beste iturri batzuen artean. Horiekin batera, euskarazko komunikabideetan (orokor nahiz eta espezializatuetan) pandemia honi buruz hitz egiterakoan nagusi den erabilera ere kontuan hartu da. Koronabirusaren oinarrizko lexikoa, halere, gaiarekiko lehen hurbilpen-saioa baino ez da, eta, beraz, ez da prestatu exhaustiboa izateko helburuarekin.
Euskaltzaindiaren Osoko bilkurak UZEI Euskaltzaindiaren erakunde atxikia izatea erabaki zuen iaz, eta bi erakundeon arteko lankidetzaren emaitza da gaur plazaratu den lexikoa.
Egin klik eskeka honetan lexikoa deskargatzeko: Koronabirusaren oinarrizko lexikoa.
2015-12-16an argitaratua.
Urtero gertatzen den bezala, hainbat hitz berri ekarri dizkigu 2015ak ere; iaz egin genuen moduan (hemen), hitz berri horiek biltzeko saiotxoa egin dugu hemen. Jakina, den-denak ez dira berriak: batzuk lehendik ere erabilitakoak ziren, baina ahaztuak genituen aurten berriro barra-barra erabili diren arte; beste batzuk, aldiz, arlo espezializatuetan ez ziren berriak baina aurten izan dute komunikabide orokorretan jendaurrera agertzeko aukera. Bada, gainera, aurten “hil den” hitzik ere.
Egin dezagun bada urtearen laburpena, azken hamabi hilabeteek ekarri dizkiguten hitz aipagarri batzuk gogora ekarriz.
Seguruenik, askok aurtengo urtarrilean entzungo zuten lehen aldiz delitu zahar baten izena: duineztasun nazionala. Bigarren Mundu Gerrako kolaborazionistak zirela-eta Frantzian indarrean izandako delitu hura hizpide izan zen, terrorista frantsesei nazionalitatea kentzeko berriro indarrean jartzea proposatu baitzuen UMPk urtarrilean.
Laster izan genuen, gainera, beste delitu berri baten izena ikasteko aukera: espetxealdi iraunkor berrikusgarria. Espainiako Alderdi Popularrak eta PSOEk otsailaren 22an sinatu zuten terrorismo jihadistaren aurkako ituna, eta, bertan, espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezartzen zen beste neurri batzuen artean. Halere, PSOEk neurri hori Auzitegi Konstituzionalera eramateko asmoa iragarri zuen. Delitu berriaren definizioa jakin nahi duenak Euskaltermen aurten gehitu den sarrera berria kontsultatu besterik ez du.
Egia da aurtengo hitz berri asko politikari lotutakoak direla, baina ez guztiak; eta, zorionez, termino horiek guztiak ere ez dira delitu-izenak. Badira zientziak utzi dizkigunak ere. Esaterako, otsailaren 4an jakin genuen mineral berri bat aurkeztu zutela Bartzelonako Unibertsitateko zientzialari batzuk. Fontarnauita deitu zioten sodiozko eta estrontziozko gatz bikoitz aurkitu berriari. Esan zutenez, Ramón Fontarnau ikertzailearen omenez jarri zioten izena. Jakina, euskararako ere fontarnauita izendapena proposatu da Euskaltermen.
Espainiako Erizaintzaren Kontseilu Nagusiak Otsailaren 16an plazaratu zuen txostenean, berria ez bada ere azken aldian ezaguna egin zaigun hitz bat erabiltzen zen behin eta berriro: doula. Haurdunaldian, erditzean eta erdiondoan amari informazioa eta laguntza emozionala eskaintzen dizkion laguntzailea dugu doula. Doulen ustezko intrusismoa ahotan ibili zuten ondorengo egunetan hainbatek.
Aurten esanahia aberastu duen beste hitz bat errepublikano izan da. Hau ere, jakina, ez da aurten sortutakoa. Baina, Nicolas Sarkozyren gidaritzapean, UMP alderdia “Les Républicains” deituko dutela jakin genuen martxoaren 12an. Irlandakoak eta Ameriketako Estatu Batuetakoak izendatzeko errepublikano hitza erabili izan dugu orain arte, eta aurrerantzean Sarkozyren alderdikideak izendatzeko ere erabiliko dugu.
Adierazpen-askatasuna edo informazio-eskubidea eragozten edo mugatzen duten legeak ere ez dira aurten asmatu, baina, Espainiako Diputatuen Kongresuan martxoaren 26an onartutako legearen harira, barra-barra zabaldu da aurten mozal-lege terminoa.
Prekariatu terminoa ere ez da gaur goizekoa: hamarkadan gero eta gehiago erabili izan da, baina murrizketek eta lan-erreformek puri-purian jarri zuten aurtengo maiatzaren 1ean, bereziki, The Precariat: The New Dangerous Class liburuaren egile Guy Standing ekonomialariaren eskutik. “Lan-baldintza prekarioetan eta etengabe ziurgabetasunari aurre eginez lan egiten duten langileek osatutako gizarte-klasea, gizarte-klase izatearen kontzientziarik ez duena” dela dio Euskaltermen aurten gehitu den sarrerako definizioak.
Hauteskundeak zirela-eta, maiatzean Madrilgo El Retiro parkeko uretan naumakia egitea proposatu zuen alkategai batek. Proposamenak zeresan handia eragin zuen sare sozialetan, eta batek baino gehiagok hiztegietara jo behar izan zuen alkategai hark itsasontzien arteko borroka-ikuskizunak egitea proposatu zuela jakiteko.
Ez dakigu aurrerantzean ere maiz ibiliko ote dugun naumakia ahotan. Horixe bera gertatzen zaigu pasakorrak izan daitezkeen eta aurten ikasi ditugun beste hitz batzuekin, esaterako, turker maileguarekin. Maiatzaren 11n ikasi genuenez, Amazonek plataforma bat eratua du (kasurik onenean, dolar-xentimo batzuen truke) makinek egin ezin dituzten informatikari-lan txikiak kontratatzeko eta eskaintzeko (adibidez, eskanerretik pasatutako errezeta batzuk transkribatzeko edo argazkiak eskuz etiketatzeko). Lan-baldintza ezin prekarioago horietan omen dabiltzanei sarean turker esaten zaiela ikasi genuen eskulan merke horren inguruko “Turking for respect” dokumentala hizpide izan zenean. XVIII. mendean Wolfgang von Kempelen-ek asmatutako xake-automata faltsuari eman zitzaion izen bera eman omen dio Amazonek plataforma horri: Mechanical Turker (‘turkiar mekanikoa’).
Maiatzaren 27an, Osasunaren Mundu Erakundeak ortorexiaren arriskuak azpimarratu zituen. Elikagaiak eskuratzeko arazorik ez dugun mendebaldeko gizarte honetan gero eta zabalduagoa omen dago ortorexia, hau da, ustez osasungarriak diren elikagaiak soilik jateko kezka neurrigabea.
Ekainaren 30ean jakin genuen eraikin publiko bati edo eskultura bati ateratako argazkia erabiltzeko eskubidea arautu nahi zutela Europako Parlamentuan. Panorama-askatasuna deitzen zaio eskubide horri, eta Frantzian jada arautua dago. Adibidez, Eiffel Dorrearen egile-eskubideak jada indarrean ez daudenez, dorreari egunez ateratako argazkiak erabil omen daitezke, baina ez gauez ateratakoak, argiztapenaren diseinuaren egile-eskubideak indarrean baitaude.
Migratzaileen krisiak ere utzi digu neologismo (eta eufemismo) berriren bat. Udatik bueltan irakurri genuen EBko herrialde batzuek erregistratze-esparruak eraikitzeko eskatu zutela, gerragatik eta goseagatik ihesi joandako milaka pertsona bertan sartzeko. Ordura arte, kontzentrazio-esparru terminoa ezaguna genuen. Askorentzat lotsagarria den termino berria gehitu zuen herritar batek baino gehiagok bere oroimen pertsonalean.
Udazkenak politikarien arteko eztabaida terminologiko bat ekarri zigun, hizpide izan baitzen komunikabideetan foru-nazioaren kontzeptua. Urkullu lehendakariak erabili zuen, Espainiarekin “foru-nazioa” errespetatuko duen aldebiko ituna lortu nahi zuela esan zuenean.
Gogoeta politiko sakonez gain, urteak utzi dizkigu hitz-joko arinagoak ere. Askok gogoratuko dute azaroaren 8an sare sozialetan barra-barra ibili zela euskaraz oso ulerterraza ez zen testua, “grina, ahalegin eta dulantziz beteriko” lasterketa baten ingurukoa. Gaztelaniako bertsioan, aldiz, “alegría” omen zegoen. Arabako herriaren euskal izena jarri zuten, antza, poztasunaren sinonimoa zelakoan.
Urteak hitz berriak ekarri dizkigu, bai, baina beste batzuk ere desagerrarazi ditu. Abenduaren 1ean, esaterako, agur esan zien Espainiako araudiak inputatuei. Prozedura Kriminalaren Legearen erreforma egun horretan sartu zen indarrean, eta, geroztik, ‘delitu batekin erlazionatuta egoteagatik auziaren instrukzioan ikertutako pertsona’ ez da inputatua izango, ikertua baizik. Aldiz, instrukzioa amaitutakoan, delitu batean parte hartu izana formalki egotzi zaionari auzipetu esango zaio. Akabo inputatuak, beraz.
Egun horretan bertan, abenduaren 1ean, beste izendapen bati agur esan genion; lehen Biltzar Nagusiak genituen Araban eta Batzar Nagusiak Gipuzkoan eta Bizkaian. Jada, Batzar Nagusiak dira hiru lurralde historikoetakoak. Aurrerantzean itzultzaileek buruhauste bat gutxiago izango dute, ez baitute halako bereizketak egiten ibili beharrik izango.
Beste albiste batzuk:
http://old.uzei.ametza.com/2014ak-utzi-dizkigun-34-hitz-berri-eta-ez-hain-berri/
http://old.uzei.ametza.com/aurten-ikasi-ditugun-22-hitz-berri-eta-3-hitz-zahar/
Estos días se encuentra en el País Vasco Hassan Akioud, investigador del Instituto de la Cultura Amazhig, IRCAM. El amazhig es el conjunto de lenguas habladas en Marruecos, en Argelia y en otros países del norte de África.
La estandarización del amazhig está en su fase inicial y, tomando como referencia el camino recorrido por el euskera en las últimas décadas, Hassan Akioud se ha reunido con expertos en varios ámbitos del euskera.
Basándose en la premisa de que nuestra experiencia en la creación de diccionarios puede ser de ayuda para el amazhig, Miriam Urkia e Iker Etxebeste han realizado esta semana en UZEI sesiones de trabajo junto con el investigador del IRCAM, en las cuales se han analizado la lexicografía y la terminología vascas respectivamente.
Hassan Akioud también tomó parte en la Cumbre de Terminología que tuvo lugar la semana pasada en San Sebastián, y también ha visitado recientemente Euskaltzaindia, especialmente para conocer el trabajo realizado por la Academia de la Lengua Vasca en los ámbitos de la toponimia y de la onomástica.
Urteak ez dira alferrik igaro, guretzat behintzat ez!
20 urte bete genitueneko diaporama zahar hau berreskuratu dugu, eta sarean jarri dugu gure 40. urteurrena dela-eta.
Ez esan nahiko «vintage» geratu ez zaigunik!
Terminologiako Europako Elkartearen (EAFTren) 2018ko terminologia-gailurrean izena emateko aukera galdu bazenuen baina bertara joan nahi baduzu, aukera duzu oraindik. Izan ere, izena emateko epea luzatu dugu, jasotako eskaeren ondorioz. 2018ko urriaren 15era atzeratu dugu izena emateko azken eguna, baina bizkor ibiltzea gomendatzen dugu, plazak mugatuak baitira.
EAFTren terminologia-gailurrean terminologiaren arloan lan egiten duten organismo eta erakundeak biltzen dira, Europar Batasunaren markoan terminologiaren eta eleaniztasunaren aldeko plataforma bat finkatzeko helburuarekin. Bi urtez behin egiten da gailurra, eta 2018an azaroaren 22an eta 23an izango da, Donostiako Kursaal Kongresu Jauregian, EAFTk UZEIren lankidetzarekin antolatuta. Gailurrak sei aurkezpen-saio hartuko ditu barnean, baita hiru poster-saio eta lotutako zenbait ekitaldi ere (Nazioarteko Terminologia Sariak eta EAFT ren Batzar Nagusia, besteak beste).
Aurkezpen-saioek eta poster-saioek terminologiaren esparruko mundu-mailako praktika onen eta proiektu zein ekimen interesgarrien berri emango dute. Aurtengo gailurraren gaiarekin erlazionatutakoak izango dira horiek guztiak: “3M4Q: Making, Managing, Measuring Terminology. In the pursuit of Quality”.
Terminologia-lanean, beste hainbat lan-jardueratan bezala, berebiziko garrantzia du kalitatea bermatzeak. Terminologia-lanaren plangintza ona eta metodologia egokia funtsezkoak dira ikuspegi horretatik, baita terminologoen trebakuntza ona ere. Alderdi horiek guztiak optimizatzeko moduak hizpide izango dira gailurrean.
Bestalde, garrantzia handia du, halaber, terminologia eraginkortasunez zabaltzeak, terminologoen lana erabiltzaileengana irits dadin. Eta, aurrez adierazitakoarekin hertsiki lotuta, azpimarragarria da, era berean, funtsezkoa dela erabiltzaileek terminologiaren garrantziaren kontzientzia izatea. Gailurrean terminologiaren zabalkuntzaren esparruko praktika onak aurkeztuko dira, eta esparru berezituetako terminologiaren ezarpena sustatzeko ideia baliotsuak bilatuko dira.
Azkenik, ezin da ahaztu terminologia-lanaren emaitzak zein puntutaraino arrakasta izan duen neurtzeak duen garrantzia: terminometriak ematen duen informazioa oso baliagarria da etorkizuneko terminologia-lana erabiltzaileei egokitu ahal izateko. Horregatik, gai hori ere hizpide izango da gailurrean.
