[h5p id=”2″]
A Flexible, Fast Tool For Creatives
Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Pellentesque vehicula aliquam eros a tempus. Aenean sodales dictum augue, in faucibus nisi sollicitudin eu. Quisque et urna lacus, quis aliquam purus.
Clients Testimonials
El cambio climático y las medidas dirigidas a contrarrestar ese cambio están cada vez más presentes en los medios de comunicación y, en general, en el lenguaje cotidiano. Recientemente este tema ha cobrado más protagonismo, por ejemplo, a raíz de la Cumbre del Clima (COP26), organizada por la Organización de las Naciones Unidas.
Así, son numerosas las expresiones relacionadas con el cambio climático que están pasando al lenguaje cotidiano, también en euskera, por lo que Euskaltzaindia y UZEI han constatado la necesidad de realizar una selección de las mismas y de publicar el Klima-aldaketaren oinarrizko lexikoa (Vocabulario básico del cambio climático) para aclarar algunos conceptos básicos y contribuir a fijar esos términos en euskera.
Este léxico cuenta con la aceptación del Pleno de Euskaltzaindia, que se reunió en sesión académica el pasado 28 de enero. Recoge un total de 25 conceptos, entre los cuales se encuentran descarbonización, huella de carbono, emergencia climática…
Como en el resto de léxicos (Léxico básico del coronavirus y Léxico básico del teletrabajo) que han publicado conjuntamente la Real Academia de la Lengua Vasca Euskaltzaindia y UZEI, entidad adscrita a la misma, este trabajo está basado en el Diccionario normativo de Euskaltzaindia y en el banco público de terminología Euskalterm, así como en los principales bancos terminológicos de otras lenguas de nuestro entorno. Asimismo, para elaborar este léxico se ha tomado en consideración el uso que se hace del euskera al abordar el tema del cambio climático, especialmente en los medios de comunicación.
Para descargar el léxico, haga click en la imagen.
Gero eta gehiago hitz egiten da hedabideetan nahiz kalean klima-aldaketaz eta aldaketa horri aurre egiteko hartu behar diren neurriez. Esate baterako, gai horrek zeresan handia eman du Nazio Batuen Erakundeak antolatu berri duen nazioarteko COP26 goi-bileraren harira.
Horrela, klima-aldaketaren inguruko esamolde ugari ari dira pasatzen eguneroko hizkerara, baita euskaraz ere, eta Euskaltzaindiak eta UZEIk horien hautaketa bat egin eta Klima-aldaketaren oinarrizko lexikoa argitaratzeko beharra ikusi dute, oinarrizko kontzeptu batzuk argitu eta euskarazko terminoak finkatzen laguntze aldera.
Urtarrilaren 28ko Osoko Bilkuran onetsi du Euskaltzaindiak lexiko hau. Bertan, 25 kontzeptu bildu dira, hala nola deskarbonizazio, karbono-aztarna eta klima-larrialdi.
Euskaltzaindiak eta bere erakunde atxikia den UZEIk elkarlanean argitaratu dituzten beste lexikoetan bezala (Koronabirusaren oinarrizko lexikoa eta Telelanaren oinarrizko lexikoa), oinarritzat hartu dira Euskaltzaindiaren hiztegi arauemailea (Euskaltzaindiaren Hiztegia) eta Euskalterm terminologia-banku publikoa, bai eta inguruko beste hizkuntzetako terminologia-banku nagusiak ere. Era berean, lan honetan oso kontuan hartu da klima-aldaketari buruzko euskarazko erabilera ere, bereziki hedabideetakoa.
Klima-aldaketaren oinarrizko lexikoa deskargatzeko, egin klik irudian.
Konturatu orduko, urtea joan zaigu. Antzeko zerbait gertatzen zaigu urtero, 2014. urtean lehenengoz horrelako zerrenda bat osatu genuenetik. Egia da urte horiek guztiak ez direla berdinak izan, baina beti aurkitu dugu hitz berriak ikasteko eta ahaztuxeak genituen beste batzuk gogora ekartzeko aitzakia.
Tradizioari jarraikiz, hauek dira, modu bateko edo besteko oihartzuna izan dutelako, hautatu ditugun #2021ekoHitzak:
- MOMOTXORRO
Altsasutik Kapitoliora jauzi eginez, horrelaxe hasi genuen urtea. AEBko Kapitolioan indarrez sartu ziren urtarrilean Trumpen jarraitzaileak, gogoratuko duzunez. Haietako bat, ospetsuen egin zena, adar eta guzti apainduta zegoen. Bada, hari Altsasuko momotxorroen antza hartu zion zenbaitek, eta, noski, albistearen harira, barra-barra ibili zen momotxorro hitza sare sozialetan. Mundua Kapitoliora begira zegoen hartan, euskaldunok beste begirada batekin ikusi genuen adardun bitxi hura.
Hostia. Altsasuko momotxorroak kapitolioan pic.twitter.com/lvCuf5wjjB
— Aitor Agirrezabal (@aagirrezabal) January 6, 2021
- SALPA
Kapitolioan bakarrik ez, naturan ere gauza bitxiak ikusten dira! Hori pentsatuko zuten agian urtarrileko azken egunetan Donostiako Ondarreta hondartzan marmoka- edo plastiko-itxurako zerbait aurkitu zutenek. Zer izango, eta salpak! Aquariumeko adituek azaldu zutenez, marmokekin zerikusirik ez duen animalia bitxiak dira, nahiz eta gardenak eta likatsuak izan. Zuk ikusi duzu inoiz salparik? Irudi batean, sikiera?
- DEEPFAKE / FALTSUTZE SAKONA
Irudi batek mila hitzek batek baino gehiago balio duela esaten da. Kontua da batzuetan ikusten dugun hori ez dakigula egia edo gezurra den. Aurten bolo-bolo zabaldu diren bideo faltsu horiekin gertatzen den bezala: bai, deepfake edo faltsutze sakona erabiltzen duten horietakoa. Helen Mort idazleari eta Elisabet II.ari ere horrelako bideo faltsuak egin dizkiete aurten, baina gurean, besteak beste, Txirrita eta Elbira Zipitria «berpizteko» balio izan du teknologia horrek. Horretarako bakarrik erabiltzen badugu, hor nonbait.
Hau izango degu twitter. pic.twitter.com/CWzGOhslg2
— Unai Gaztelumendi (@ugaztelu) March 2, 2021
- TXORTAKETA
Jakina, irudiak manipulatuz sortutako albiste faltsuak gogora ekartzen hasita, ezin aipatu gabe utzi martxoan sare sozialetan hainbeste zabaldu zen «txortaketa masibo» hura. EiTBk berak oharra atera behar izan zuen gezurra agerian utzi, eta @ahoz_aho saioan txortaketa hitza erabili zutela ukatzeko. Gogoratzen?
#AlbisteFaltsuak #koronabirusak
Ez, ez da egia ETB1eko @ahoz_aho saioak "txortaketa" hitza erabili duelahttps://t.co/XplV6RInvy #COVID19 #Covid_19 #koronabirusarengezurrak
— EITB Albisteak (@eitbAlbisteak) March 2, 2021
- MOLAC
Albiste serioagoetara pasatuz, euskararentzat aurrerapausoa izan behar zuen bat iritsi zitzaigun apirilaren 8an, Frantziako Asanblea Nazionalak egun horretan onartu baitzuen Molac legea; bestela esanda, Eskualdeko Hizkuntzen Ondarea Babesteari eta Sustatzeari buruzko legea. Baina kontuak ez zuen luze iraun. 60 diputatuk errekurtsoa aurkeztu ondoren, legearen zenbait artikulu Konstituzioaren aurkakoak zirela ebatzi zuen Kontseilu Konstituzionalak. Paul Molac politikari bretoiaren izena hartu zuen legeak, eta, handik hilabete batzuetara, urrian, auziaren nondik norakoak Molac beraren ahotik entzuteko aukera izan genuen, Euskaltzaindiak antolatu zuen jardunaldian hizlari aritu baitzen.
Imersio sistema eskola publikoan debekatzeko erabakia hartu du Frantziako Konstituzio Kontseiluak, MOLAC hizkuntza guttituen aldeko legea ez osoki onartuz. Horrez gain, "ñ" bezalako keinuak ez dira estatu zibileko dokumentuetan erabiltzen ahalko. pic.twitter.com/wp7ZI8bz7P
— Euskal Irratiak (@euskalirratiak) May 21, 2021
- ZATZAIZKIT
Ez dakigu euskara edo bretoiera asko axola zaien helegitea aurkeztu zuten diputatuei, baina gogoan dugu apirileko azkenaldian nolako zeresana eman zuen sare sozialetan Iruñeko Udalak “zu zatzaizkit axola” lelopean sanferminak aurten ere ezingo zirela ospatu iragartzeko prestatu zuen bideoak. Aditz horrek ez du aitzakiarik, Sustatun gogoratu zuten bezala. “Zergatik dugu, beraz, zatzaizkit arrotz?” galdetu zuen biharamunean Blanca Urgellek bere zutabean.
Zu zatzaizkit axola: aditzak ez du okerrik https://t.co/TTe2LDEmep
— Sustatu Albisteak (@Sustatu) April 27, 2021
- INDARKERIA BIKARIOA
Emakumeen aurkako indarkeria ere ez zaigu arrotz, etengabea baita zoritxarrez. Emakumeari ahalik eta min handiena eragiteko seme-alaben aurka erabiltzen den indarkeria da indarkeria bikarioa. Muturreko kasuetan, seme-alabak erailtzen dituzte erasotzaile matxistek, emakumearen sufrimendua betikotzeko. Bada, askotan izan da hizpide aurten indarkeria-mota hori, besteak beste, Espainiako Kongresuak haurrak eta nerabeak babesteko protokolo berriak aurreikusten dituen legea onartu zuelako ekainean edo EUDELek azaroaren 25ean indarkeria hori hartu zuelako ardatz.
Asteartean onartu dute neurrien katalogoa. Salaketarik jarri ez duten emakumeei laguntzeko eta indarkeria bikarioaren biktimak diren haurrak babesteko protokoloak jarriko dira martxan.https://t.co/ztA1nrqOKH
— ARGIA (@argia) July 28, 2021
- GENERO-AUTODETERMINAZIOA
Berdintasuna babesteko legeekin jarraituz, sarri entzun dugu aurten genero-autodeterminazioa kontzeptua. Izan ere, horixe izan zuten eztabaidagai nagusia hilabete luzez Espainiako gobernuko kide diren alderdiek Trans legearen harira. Azkenean, adostasuna lortu ondoren, uztailean onartu zuen Ministroen Kontseiluak lege berria.
🔴 ANALISIA | @inigoaduriz: "Irene Montero ministroak adierazi du bere borondatea dela genero autodeterminazioa Gobernua prestatzen ari den trans legean sartzea. PSOEk ez du ordea hori begi onez ikusten".
👉 https://t.co/y0fuBg5WRO#Gakoak #GureBegiz pic.twitter.com/sahDdnoPLo
— Hamaika Telebista (@HamaikaTb) May 19, 2021
- PARRILLA
Horrela, ia oharkabean, uda iritsi zen. Eta, uda-giroarekin batera, Euskaltzaindiaren Hiztegiaren azken eguneraketa; harrezkero bisigua parrillan erretzen dugu euskaldunok, eta ez parrilan. Tira, bisigua edo, beganoa izanez gero, barazkiak, ohiturak ere aldatu egiten baitira.
Adi, oriotarrak! Bisigua «parrillan» erretzen da orain, eta ez «parrilan», lehen bezala.
Eztabaidak izan ditut horren kontura: «zergatik ‹parrila› baina ‹tortilla›?» galdetzen zidaten, eta ni, buruari hazka 🙁@plazaberri-ren errotak mantso ehotzen du, baina fin-fin 🙂 https://t.co/9D7voDXl63
— Jabier Zabaleta (@ja2er) July 22, 2021
- TAIKONAUTA
Lurrean ez ezik, espazioan ere aldatzen dira gauzak. Esate baterako, Txinako espazio-estazioan hiru hilabetez egon ondoren, Lurrera itzuli ziren aurten hiru astronauta, eta albiste horren harira ikasi genuen txinatarrek ‘astronauta’ adierazteko taikonauta hitza erabiltzen dutela. Lehendik «astronauta» hitza erabiltzen genuen (baita «kosmonauta» ere, bereziki errusiarrak –eta sobietarrak– izendatzeko). Bada, ematen duenez, taikonauta gero eta gehiago erabiliko dugu aurrerantzean. Ezin uka mundua aldatzen ari dela.
Gaurko zinta @berria n, Taikonauta da Bidea. pic.twitter.com/ByGVD7HECx
— P. Huarte Larraburu (@zaldieroa) July 21, 2021
- NEGAZIONISTA
Eta gauzak ukatzeaz ari garen honetan, ukatzaileak nonahi izan ditugu aurten. Felix Zubia mediku eta bertsozaleak abuztuan bertsotan erantzun zion Xabier Silveira bertsolariari, Silveirak «txakurra» deitu ziola eta. Negazionista batzuek ere ospitaleratu behar izan dutela kantatu zuen Zubiak, eta arnasa falta zaienean ederki umiltzen direla. Bertso horietan ez ezik, bateko pandemia eta besteko klima-larrialdia ukatzen dutenen harira, ez dugu gutxitan entzun hitz hori azkenaldian.
Bertsotan erantzun dio Felix Zubiak 'txakurra' deitu zion bertsolariari⬇ https://t.co/srSjwsHUOd
— El Diario Vasco (@diariovasco) August 13, 2021
- APAEPEKA
Hurrengo hau ez dugu beharbada hainbeste erabili. Izan ere, zuk badakizu zer den apaepeka? Ez da hitz berria, inondik ere, baina ‘euskaldun batzuek baliatu izan duten sekretuzko hizkera’ hori albiste izan da aurten. Horrela jakin genuen irailean, Iker Baionako hizkuntzalaritza-zentroan apaepeka aztertu nahi dutela, eta deia zabaldu dutela oraindik erabiltzen duten euskaldunak grabatzeko. Agian hizkera hori biziberritzeko ere balioko du ekimenak. Nork jakin.
Iker Baionako hizkuntzlaritza zentroak "Apaepeka" hizkera ikertu nahi du euskararen egitura barnatzeko. Baina zer da "Apaepeka" mintzamoldea?https://t.co/BfYTSMmPHJ@berria pic.twitter.com/h54V8RwIda
— Iparraldeko Hitza (@IEHkohitza) September 10, 2021
- KOLADA
Inolako zalantzarik gabe, aurten biziberritu dena Kanarietako Cumbre Vieja sumendia izan da. Irailean hasitako erupzioaren albisteekin, bolkanismoei buruzko termino ugari ikasi edo freskatu ditugu. Beste askoren artean, guk honako hau aukeratu dugu: laba-kolada.
🌋 «Laba-kolada» eta «laba-fluxu», sinonimo gisa, proposatu ditu Euskaltzaindiaren Lurraren Zientzien Oinarrizko Lexikoak: https://t.co/G6MLY1Jhg7#euskara #hiztegia #ekinetajarrai #Euskaltzaindia @UZEI_-rekin lankidetzan.@Irakasbil @AEK_eus @IKASBIL_HABE @ElhuyarHizk @IVAP_eus pic.twitter.com/lJHUNsvSi6
— Euskaltzaindia (@plazaberri) November 18, 2021
- URRITASUNA
Urria ere iritsi zitzaigun halako batean eta, hilabete horren etimologiarekin bat eginez edo, urritasunaz idatzi zuen Anjel Errok bere zutabeetako batean. Aurtengo hitza izango zela susmatzen hasia zen ordurako, bateko Suezko kanala blokeatu zuen kontainer-ontzia eta besteko brexitaren ondoriozko hornikuntza-arazoak, urritasunak ugari izan baititugu azken hilabeteotan. Egia berdaderoa!
✍️ 'Urteko hitza', @angelerro-ren #Jira zutabea. Irakurri osorik webgunean:https://t.co/V2ydgUBqw1 pic.twitter.com/Fis9sz0PPv
— Berria.eus (@berria) October 26, 2021
- META
Halere, dena ez da eskasia izan aurten, ez eta albiste txar ere. Pentsa, Zuckerbergek zer eta euskarazko izena jarri omen dio Facebooki! Txantxa ez da gurea, e! Bai, Facebook konpainiak izena aldatu du, eta Meta deitzen da orain, metabertsoan zentratzeko, diotenez. Baina metabertso horiek zer diren argitzea, beste baterako!
Hau da hau! Hemen dena Basque Shitty Branding denean, Zuckerbergek zer eta euskarazko izena jarri Facebooki!https://t.co/ahaUBgCkxy
— Edu Lartzanguren (@edulartzanguren) October 29, 2021
- EKOZIDIO
Zer den argitzen, edo, hobeto esanda, ekozidioa juridikoki definitzen dabil azkenaldian nazioarteko legelari-talde bat, Nazioarteko Zigor Auzitegiak delitutzat har dezan. Gutxi gorabehera, ‘ingurumenari kalte handiak eta iraunkorrak eragiten dizkion legez kanpoko ekintza arbitrarioa’ omen da ekozidioa. Klima-larrialdiarekin gero eta garrantzi handiagoa izango duenez, dagoeneko zenbait legetan sartu da kontzeptu hori. Esate baterako, Frantzian aurten onartu den Klimaren eta Erresilientziaren legeak 10 urte arteko espetxe-zigorra aurreikusten du ekozidio delitua egiten duenarentzat. Itzalean egoteko ez da gutxi.
Ekozidioa: XXI. menderako delitu berria https://t.co/8yaUkJvtTB pic.twitter.com/ValSou8710
— Euskadi Irratia (@euskadi_irratia) August 3, 2021
- ITZALALDIA
Eta, urteko errepaso honetan, nola ahaztu argindarraren prezioarekin ibili ditugun gorabeherak! Bestela ere, jakingo duzu inoiz baino garestiago ordaintzen dugula orain elektrizitatea, eta, hori aski ez balitz, Austriako defentsa-ministroak azaroan zer esango, eta Europan itzalaldi elektriko handi bat gerta daitekeela. Ezinbestean, albisteak kezka eragin zuen, eta, Euskal Herriko burdindegietan kanpinetako su txikiak, linternak eta pilak agortzen hasi ziren, nonbait.
Energia itzalaldia mintzagai izan du Txisko Asensiok, gure Eskolako irakasle eta zuzendariordeak, @faktoriaEITB-n.
Txisko Asensio, profesor y subdirector de nuestra Escuela, ha hablado sobre el apagón energético o #blackout en el programa #faktoria de @euskadi_irratia
👇 https://t.co/BbpkuS5kf0— Escuela de Ingeniería de Gipuzkoa – Eibar (@gie_eibar) November 8, 2021
- ALDAERA
Honezkero esan duzu hainbeste hitzen artean pandemiari buruzkoei ez diegula leku handirik egin, ezta? Baina ez pentsa horregatik sartu dugunik zerrendako azken hitza: aldaera. Ez, kontua da horixe aukeratu dugula abenduan, Euskaltzaindiarekin batera, 2021eko hitz gisa. Inor ez mintzeko letra grekoz izendatu dituzten aldaera berri horiek guztiak ahotan ibili ditugu urte osoan zehar; badakizu: alfa, beta, delta… omikron. Hementxe duzu urteko hitz gisa hautatzeko arrazoien inguruko azalpen zabalagoa, nahi izanez gero.
‼️Euskaltzaindiak eta @UZEI_ k 2021eko hitza aukeratu dute: «aldaera»: https://t.co/UDAjGlpyUZ
Lehen aldiz hautatu dute urteko hitza Euskaltzaindiak eta haren erakunde atxikia den UZEIk#ekinetajarrai @naiz_info @berria @EiTBKultura @deia_eus @elcorreo_com @diariovasco @AEK_eus pic.twitter.com/8tADkPP2g0— Euskaltzaindia (@plazaberri) December 17, 2021
Eta adinean aurrera egin ahala atzera begira jartzen diren horietakoa bazara (guri ez zaigu halakorik gertatzen, gazte-gazteak gara eta!), hemen bildu ditugu azken urteotan metatu ditugun hitz-sortak:
-
- Lehen aldiz hautatu dute urteko hitza Euskaltzaindiak eta haren erakunde atxikia den UZEIk.
- Euskarazko albisteen jarraipenean oinarrituta hautatu dute «aldaera» hitza.
- COVID-19a eragiten duen birusaren aldaerak behin eta berriz izan dira albiste 2021ean.
2021/12/17
Erabilerak berritu duen hitza
Euskararentzat, «aldaera» ez da hitz berria. Euskaltzaindiaren hiztegi arauemailean jasota dago lehendik ere, baina azken hilabete hauetan ohiz kanpoko erabilera izan du pandemiaren harira. Izan ere, aurten ere COVID-19a izan da albiste nagusienetako, besteak beste birusaren aldaera berriek pandemiaren beraren bilakaeran duten garrantzia dela eta.
Letra grekoak, ez leku-izenak
Dagoeneko, COVID-19a eragiten duen SARS-CoV-2 birusaren aldaera ugari identifikatu dituzte zientzialariek mundu osoan zehar. Gaixotasun edo patogeno berrien izenetan erreferentzia geografikorik ez erabiltzea gomendatzen du Osasunaren Mundu Erakundeak, eta, horregatik, COVID-19aren birusaren kasuan ere, aldaerak ez dira izendatzen lehen aldiz identifikatu diren herrialdearen edo lekuaren arabera. Hain zuzen ere, horrelako izenak teknikoak ez diren testuinguruetan erabiltzen dira, baina herrialde edo leku horietako pertsonak ez estigmatizatzeko alfabeto grekoko letrekin izendatzea erabaki du OMEk.
Horrela, Erresuma Batuan agertutako aldaerari alfa aldaera deitzen zaio, iaz Hegoafrikan identifikatutakoari beta aldaera, Brasilgoari gamma aldaera, Indiakoari delta aldaera, Perukoari lambda aldaera, Kolonbiakoari mu aldaera, eta aurtengo azaroan Herbehereetan eta Hegoafrikan detektatutakoari, berriz, omikron aldaera.
Albiste ugaritako hizpide
Urte osoan zehar izan ditugu ahotan, beraz, SARS-CoV-2 birusaren aldaerak. Apirilean, OMEk eskatu zuen Erresuma Batuko aldaera edo aldaera britainiarra moduko izendapenak ez erabiltzea. Ekainean, berriz, delta aldaera hedatzen ari zela eta, txertatze-prozesua azkartzeko beharra azpimarratu zuten osasun-agintariek. Irailean albiste izan zen Kolonbian detektatu berria zen mu aldaera. Azaroan jakin genuenez, omikron aldaera Europan zegoen, Hegoafrikan lehendabiziko kasuak agertu aurretik.
Edonola ere, alfabeto grekoa gogoan duen edonor ohartuko den bezala, OMEk mu aldaeratik omikron aldaerara egin du jauzi, nu eta xi letrak erabili gabe. Esan dutenez, berariaz baztertu dituzte letra horiek, ingelesezko new (‘berri’) hitzarekin nahas zitekeelako nu grekoa, eta, xi, berriz, Asian arrunta den abizena ere badelako. Eta, noski, letra horiek ez erabiltzeko erabakia ere hizpide izan da aurten.
Lehen aldiz, urteko hitza elkarrekin
Lehen aldia da Euskaltzaindiak eta UZEIk urteko hitza elkarrekin hautatzen dutela. Euskarazko lexikoaren jarraipena egiten du egunez egun Akademiaren erakunde atxikia den UZEIk. Horretarako, nagusiki, komunikabideak arakatzen ditu, lexikoa eguneratua izatea ezinbestekoa baitzaio hizkuntza naturalaren prozesamenduan oinarritutako tresnetarako. Eguneroko jarraipen horretan oinarrituta hautatu dute Euskaltzaindiak eta UZEIk 2021eko hitza.
-
Euskaltzaindiaren 36. eta 32. arauetako informazioa txertatu du OpenStreetMap eta Google Maps mapetan.
-
UZEIren webgunean daude mapa horiek kontsultatzeko estekak.
Frantziako Errepublikako eskualde, departamendu eta hiriburuen izenak eta Espainiako erresumako autonomia-erkidegoen, probintzien eta probintzia-hiriburuen izenak mapa digital banatan antolatu ditu UZEIk. Horretarako, hurrenez hurren, Euskaltzaindiaren 36. eta 32. arauetako informazioa txertatu du mapa horietan.
Bi aukera ditu erabiltzaileak mapak kontsultatzeko, batetik, OpenStreetMap geruza duten mapak (kode irekiko uMap zerbitzua erabiliz sortu direnak), eta, bestetik, Google Mapseko mapak.
Bertsio batean zein bestean, mapan nabigatu ahala bistara daiteke informazio osoa ikonoaren gainean klik eginda, bilaketa-eremua erabiliz iragaz daitezke datuak eta hainbat ikuspegitan bistara daitezke mapak (mapa arrunta, topografikoa, satelite-irudian oinarritutakoa…). OpenStreetMap bertsioan, gainera, osorik deskarga daitezke mapan txertatutako datuak.
Bertsio batean zein bestean, mapan nabigatu ahala bistara daiteke informazio osoa ikonoaren gainean klik eginda, bilaketa-eremua erabiliz iragaz daitezke datuak eta hainbat ikuspegitan bistara daitezke mapak (mapa arrunta, topografikoa, satelite-irudian oinarritutakoa…). OpenStreetMap bertsioan, gainera, osorik deskarga daitezke mapan txertatutako datuak.
UZEIren webgunean daude banaketa administratiboen mapak kontsultatzeko estekak, Online kontsultak atalean.
Lan hau Gipuzkoako Foru Aldundiaren dirulaguntzarekin egin da.
Este reconocimiento contribuirá a visibilizar el compromiso de UZEI con la igualdad de género. De hecho, se trata de un compromiso que no es nuevo para esta entidad, ya que en sus estatutos incluye la promoción de la igualdad entre mujeres y hombres como uno de sus objetivos.
Precisamente, Emakunde ha valorado con esta distinción la trayectoria de UZEI a favor de la igualdad de mujeres y hombres en los últimos años.
La constatación reciente de la necesidad de formalizar las prácticas realizadas hasta el momento ha derivado en la puesta en marcha del primer plan de igualdad de UZEI, que se ha elaborado con el asesoramiento de EMUN.
Para descargar la resolución de Emakunde haga click aquí.
Izendapenak UZEIk genero-berdintasunarekin duen konpromisoa bistaratzen lagunduko du. Konpromisoa ez da berria UZEIrentzat: lehenik ere bere estatutuetan jasoa du emakumeen eta gizonen arteko berdintasuna sustatzea helburu gisa. Hain zuzen ere, azken urteotan UZEIk emakumeen eta gizonen berdintasunaren alde egin duen ibilbidea aintzatetsi du aitortza horrekin Emakundek.
Ibilbide horretan egindako urratsak formalizatzeko beharra ikusi du berriki UZEIren lantaldeak, eta, horren ondorioz, abian jarri zuen iaz bere lehen berdintasun-plana, EMUN aholkularitzaren lankidetzarekin.
Egin klik hemen Emakunderen ebazpena deskargatzeko.
-
Vicomtech, UPV/EHU, Tekniker, Ikor, IMH y UZEI unen sus fuerzas en el proyecto EKIN para desarrollar mecanismos de interacción entre operarios y máquinas
-
Se avanzará en la implementación de soluciones de interacción en lenguaje natural basadas en tecnologías avanzadas de Inteligencia Artificial, también en euskera.
-
Durante los días 22 y 23 de marzo se han realizado presentaciones del proyecto EKIN a los diferentes grupos de la plataforma INDEUS con el fin de obtener documentación en euskera que permita elaborar el corpus necesario para la integración de las soluciones.
Donostia/San Sebastián 24 de marzo de 2021. Durante los días 22 y 23 de marzo se ha presentado a los diversos grupos que conforman INDEUS, la Plataforma Vasca de la Industria, el proyecto EKIN, llamado a revolucionar la interacción con las máquinas en las plantas productivas del País Vasco.
En el marco del proyecto se desarrollarán e implementarán mecanismos de interacción entre operarios y máquinas con el objetivo de facilitar y mejorar la productividad de algunos procesos. Además, el consorcio formado por Vicomtech, UPV/EHU, Tekniker, Ikor, IMH y UZEI, todos ellos socios de referencia, se propone dar un paso más y formalizar una terminología y un corpus de expresiones de interacción con máquinas y automatismos también en euskera para impulsar el uso de la lengua en el entorno industrial.
Coordinado por Vicomtech, el proyecto utilizará las tecnologías más avanzadas de Inteligencia Artificial para facilitar el desarrollo de interfaces de interacción en lenguaje natural entre los operarios y las máquinas. Con estas tecnologías se optimizarán los modelos neuronales de reconocimiento y síntesis de voz que además se podrán integrar en dispositivos electrónicos en las propias máquinas, así como en automatismos, para evitar los problemas de privacidad, seguridad y latencia que pueden ocasionar los despliegues en la nube.
A la hora de desarrollar este tipo de soluciones es necesario disponer de corpus que provenga de documentos del dominio de uso, en este caso, el entorno industrial. Se requieren por lo tanto manuales, dosieres y notas de mantenimiento además de una base de terminología y expresiones de interacción persona-máquina en los idiomas de referencia.
Como uno de los objetivos del proyecto es potenciar las interacciones persona-máquina en euskera, el Consorcio ha expuesto la necesidad de disponer de corpus de base también en euskera a las empresas que conforman INDEUS, la Plataforma de la Industria Vasca. En este contexto, la acogida ha sido muy positiva y se ha puesto de manifiesto una clara voluntad de colaborar en la iniciativa aportando documentación disponible en euskera. De esta manera INDEUS se une también para alcanzar los objetivos de este ambicioso proyecto.
Se han definido tres entornos que se utilizarán a modo de casos de uso para el desarrollo de la tecnología como son la programación de controles numéricos, los procesos de fabricación y montaje y el mantenimiento industrial. Una vez finalizado el proyecto se elegirá uno de ellos para llevar a cabo la implementación real y proceder a la validación de los resultados antes de transferir y aplicar la tecnología en otras plantas industriales.
INDEUS es una iniciativa impulsada por Spri, el Ente Vasco de la Energía, la Viceconsejería de Política Lingüística y las Diputaciones Forales de Álava, Bizkaia y Gipuzkoa, que agrupa a 25 empresas vascas y cuyo objetivo es incrementar la presencia y el uso del euskera en el ámbito industrial.
Este proyecto ha sido financiado por SPRI en el Marco del Programa Elkartek que apoya la Investigación colaborativa realizada por los agentes de la RVCTI en las áreas estratégicas RIS3 Euskadi.
.
-
Vicomtech, UPV/EHU, Tekniker, Ikor, IMH eta UZEI erakundeek Ekin proiektuan indarrak batu dituzte, langileen eta makinen arteko interakzio-mekanismoak garatzeko
-
Adimen artifizialeko teknologia aurreratuetan oinarritutako hizkuntza naturaleko elkarrekintza-soluzioen inplementazioan aurrera egingo da, baita euskaraz ere.
-
Martxoaren 22an eta 23an, Ekin proiektuaren aurkezpenak egin zaizkie INDEUS plataformako taldeei, euskarazko dokumentazioa lortzeko, konponbideak integratzeko behar den corpusa osatu ahal izateko.
Donostia, 2021eko martxoaren 24a. Martxoaren 22an eta 23an Ekin proiektua aurkeztu zaie INDEUS Industriaren Euskal Plataforma osatzen duten taldeei; hau da, Euskal Autonomia Erkidegoko ekoizpen-plantetan makinekiko elkarrekintza iraultzera deitua dagoen proiektua.
Proiektuaren esparruan, langileen eta makinen arteko interakzio-mekanismoak garatu eta ezarriko dira, zenbait prozesuren produktibitatea errazteko eta hobetzeko. Gainera, Vicomtech-ek, UPV/EHU-k, Tekniker-ek, IKOR-ek, IMH-k eta UZEI-k osatzen duten partzuergoak, erreferentziazko bazkideak denak, aurrerapauso bat egitea eta makinekin eta automatismoekin interakzioan aritzeko euskarazko terminologia eta corpus bat formalizatzea proposatzen du, industria-ingurunean hizkuntzaren erabilera bultzatzeko.
Vicomtech-ek koordinatuta, proiektuak Adimen Artifizialeko teknologia aurreratuenak erabiliko ditu, langileen eta makinen artean hizkuntza naturaleko interfazeen garapena errazteko. Teknologia horiekin, ahotsa ezagutzeko eta sintetizatzeko eredu neuronalak optimizatuko dira, eta, gainera, makinetan bertan kokatutako gailu elektronikoetan integratu ahal izango dira, bai eta automatismoetan ere, hedapenek eragin ditzaketen pribatutasun-, segurtasun- eta latentzia-arazoak saihesteko.
Horrelako konponbideak garatzeko, beharrezkoa da corpusa edukitzea, erabilera-domeinuko dokumentuetatik datorrena, kasu honetan, industria-ingurunetik. Beraz, eskuliburuak, dosierrak eta mantentze-oharrak behar dira. Hauetaz gain, erreferentziazko hizkuntzetan dauden terminologia-oinarri bat eta pertsona-makina interakzioko adierazpenak ere ezinbestekoak dira.
Proiektuaren helburuetako bat pertsona-makina interakzioak euskaraz sustatzea denez, Partzuergoak azaldu du INDEUS, Euskal Industriaren Plataforma, osatzen duten enpresei oinarrizko corpusa euskaraz ere izateko beharra. Testuinguru horretan, harrera oso positiboa izan da, eta agerian geratu da ekimenean parte hartzeko borondate argia, euskaraz eskuragarri dagoen dokumentazioa aurkeztuta. Horrela, INDEUSek ere bat egin du asmo handiko proiektu honen helburuak lortzeko.
Teknologia garatzeko erabilera-kasu gisa erabiliko diren hiru ingurune definitu dira: zenbakizko kontrolen programazioa, fabrikazio- eta muntaketa-prozesuak eta mantentze industriala. Proiektua amaitutakoan, horietako bat aukeratuko da inplementazioa gauzatzeko eta emaitzak baliozkotzeko, teknologia beste industria-instalazio batzuetara transferitu eta aplikatu aurretik.
INDEUS SPRIk, Energiaren Euskal Erakundeak, Hizkuntza Politikarako Sailburuordetzak eta Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako foru-aldundiek bultzatutako ekimena da. 25 euskal enpresa biltzen ditu, eta industria-eremuan euskararen presentzia eta erabilera areagotzea du helburu.
Proiektu hori SPRIk finantzatu du Elkartek programaren esparruan. Programa horrek ZTBESko eragileek RIS3 Euskadi arlo estrategikoetan egindako elkarlaneko ikerketa babesten du.
Gaur Emakumearen Nazioarteko Eguna dela-eta, Emakunderen Feminismoa eta Berdintasuna Hiztegia ezagutarazteko saioa egin dugu azken egunotan sare sozialen bidez.
Horretarako, oinarrizko termino batzuk hautatu ditugu:
Aukera-berdintasuna
👋 #M8 Martxoaren 8a ate-joka dugun honetan, «aukera-berdintasun» sarrera hautatu dugu gaur #Euskalterm-etik 👉 https://t.co/8CVIwtUdeP
Feminismoa eta Berdintasuna Hiztegia: 📥 https://t.co/Z2DgVz1MMR pic.twitter.com/Evmq1ZSBWa— UZEI (@UZEI_) March 1, 2021
Autodefentsa feminista
#M8 Honako sarrera hau hautatu dugu gaur #Euskalterm-etik: «autodefentsa feminista»:https://t.co/n84kngMzBW
Feminismoa eta Berdintasuna Hiztegia:
📥 https://t.co/Z2DgVz1MMR pic.twitter.com/UMMH1eNNpK— UZEI (@UZEI_) March 2, 2021
Emakumeen ahalduntzea
#M8 💪 «Emakumeen ahalduntze» eta «ahalduntze» terminoak aukeratu ditugu gaur @emakundEJGV-en Feminismoa eta Berdintasuna Hiztegitik 👇
Sarrera: https://t.co/VVNUBEI0ZH
Hiztegia [PDFa]: https://t.co/Z2DgVz1MMR#Euskalterm pic.twitter.com/AtGnoMHiMS— UZEI (@UZEI_) March 3, 2021
Transfeminismoa:
📢 #M8 Badakizu zer den «transfeminismoa»? Sarrera hori hautatu dugu gaur @emakundEJGV-en Feminismoa eta Berdintasuna Hiztegitik:
👉 https://t.co/L3jjJl1m2a#Euskalterm #terminologia pic.twitter.com/5v0jAORrEQ— UZEI (@UZEI_) March 4, 2021
Ahizpatasuna:
#M8 hemen da, eta gaur honako sarrera hau hautatu dugu #Euskalterm-etik: «ahizpatasun; sororitate» 👇https://t.co/rICEHhJBqO
(Iturria: @emakundEJGV-en Feminismoa eta Berdintasuna Hiztegia) pic.twitter.com/4gYF1JBIzg— UZEI (@UZEI_) March 5, 2021
eta gaur bertan partekatu dugun Emakumeen Nazioarteko Eguna:
💪 Oztopo guztien gainetik, gaur #Martxoak8 #M8 da, eta honako sarrera hau hautatu dugu @emakundeJGV-en hiztegitik 👇https://t.co/dSgmtmQso3#Euskalterm-en bidez pic.twitter.com/D1SwvnHS7B
— UZEI (@UZEI_) March 8, 2021
Gogoratu Emakunderen hiztegia Euskaltermen euskadi.eus/euskalterm helbidean eta PDF formatuan kontsulta daitekeela.
Este año hemos elaborado el primer Plan de Igualdad de UZEI. Sin embargo, el compromiso por la igualdad entre hombres y mujeres no es nuevo para nuestra organización, y muestra de ello es que dicho compromiso ya estaba contemplado en nuestros estatutos como uno de los principales objetivos de nuestra organización.
Con todo, el Plan de Igualdad 2020-2024 ha constituido un hito importante para UZEI, tanto para avanzar hacia una sistematización más formal de la integración de la perspectiva de género, como para consolidar un camino ya emprendido; y, muy especialmente, porque dicho plan es el fruto de la participación activa de todo nuestro equipo humano y del firme compromiso de la dirección de UZEI.
Con ello hemos reforzado nuestro compromiso en materia de igualdad de mujeres y hombres, en las condiciones de trabajo, la organización y funcionamiento interno de la entidad, y la responsabilidad social.
Previamente a la elaboración del plan, hemos realizado un diagnóstico de la organización como punto de partida para concretar las tareas de los próximos cuatro años, que abarcan desde la estructuración de la entidad hasta todos nuestros servicios y líneas de trabajo, incluyendo la comunicación, las condiciones laborales y demás aspectos organizativos.
Para culminar este proceso, han resultado fundamentales tanto el apoyo de Emakunde como el asesoramiento de EMUN.
Aurten UZEIren lehenengo Berdintasun Plana osatu dugu. Gizonen eta emakumeen arteko berdintasunaren aldeko konpromisoa, edonola ere, ez da berria gure erakundearentzat: horren adierazgarri da, esate baterako, lehendik ere konpromiso hori funtsezko helburu gisa jasoa genuela UZEIren estatutuetan.
Halere, garrantzitsua izan da 2020-2024 Berdintasun Plana gauzatzea, bai orain arte baino modu formalagoan sistematizatzeko genero-ikuspegia txertatzeko egitekoak, bai hartua genuen bidea berresteko ere; bereziki, lantalde osoaren parte-hartze aktiboaren eta zuzendaritzaren konpromiso sendoaren emaitza izan delako plana.
Planaren bidez emakumeen eta gizonen berdintasunaren alorrean, lan-baldintzen alorrean, erakundearen antolamendu eta barne funtzionamenduaren alorrean, eta erantzukizun sozialaren alorrean dugun konpromisoa berretsi dugu.
Plana egin aurretik, erakundearen diagnostikoa egin dugu lantaldean. Hain zuzen ere, diagnostiko horretan oinarrituta zehaztu ditugu datozen lau urteetako egitekoak UZEIren baitan, antolakuntzatik hasi eta zerbitzu eta lan-ildo guztietaraino, komunikazioa, lan-baldintzak eta gainerako arlo guztiak barnean hartuz.
Prozesu hori guztia lantzeko funtsezkoak izan ditugu Emakunderen babesa eta EMUNek emandako aholkularitza.
Guk esan gabe, zuk ere badakizu aurten hitz berri asko ikasi ditugula. Baina seguruenik gogora etorriko zaizkizun gehienak, ez badira denak, ditxosozko pandemia honi buruzkoak izango dira. Bateko koronabirusa eta besteko korinabirusa ibili gara jo eta ke. Halere, oro ez omen da urre. Eta urte katramilatsu honetan bestelako gaiak ere ahotan ibili ditugula frogatzen saiatzeko edo, gureari eutsiz, urtebetean uste dugun baino hitz berri gehiago gureganatzen ditugula berresten saiatzeko (bakoitza bere zoroak bizi du!), alde batera utziko ditugu aurtengo errepasoan COVID-19a, maskara (musukoa ere bai!), PCRak, konfinamendu eta deskonfinamenduak, normaltasun berria, ez-jaiak, LABI famatua, debekatutako kale-zurrutak, telelana, negazionistak (batez ere, negazionistak!), mutazioak eta gainerako petralkeria horiek guztiak. Hiztegi bat betetzeko adinako sorta osatuko genuke horrelakoak soilik biltzen hasiko bagina. Pentsa! Euskaltzaindiak ere atera du aurten koronabirusari buruzko bere hiztegitxoa!
Ez, ez, ez! Ez dugu urte-amaiera ere kopetilun bukatzeko inolako gogorik eta, beraz, aurtengo gure zerrenda COVID gabekoa izango da. COVID free, jende modernoak esango lukeen bezala. Edo horretan saiatuko gara, behintzat. Ea lortzen dugun:
1) Eztabaida dezente izan genuen urte-hasieran, hamarkada berria hasi ote genuen ala ez. Guk ez dugu auzi hori ebatziko, baina hasi, hasi, ziur, Euskadi Irratian Baipasa irratsaio berria hasi zen urtearekin batera, eta bertan ikasi genuen, irratsaio berriaren bigarren egunean, Psephurus gladius arraina izan zela ofizialki hamarkadako lehen espezie desagertua. Eta horixe, gure zerrendako lehen hitza.
2) Betiko dantza: hitz batzuk ikasi eta besteak desikasi egin behar. Horrela ahaztuko dugu laster Holanda, Herbehereek ofizialki erabaki baitzuten hitz hori ez erabiltzea beren herrialdea izendatzeko. Atzerrian duten itxura hobetu nahi izan omen dute erabaki horrekin. Batez ere, jende askori Holanda hitzak prostituzioa eta droga-kontsumoa ekartzen dizkiolako gogora. Agur, Holanda, beraz.
3) Eta kaixo CGI! Horrela ikusita, ez dakizu zer den, ezta? Guk ere… ez pentsa! Baina agian gogoratuko duzu nolako zeresana eman zuen Martin Scorseseren azken filmean Robert De Niro ordenagailu bidez gaztetu izanak. Bada, gogoratu edo ez, CGI edo computer-generated imagery deitzen omen diote aldrebeskeria hori egiteko erabili zuten teknikari: euskara txukunean, konputagailuz sortutako irudi, Wikipediak dioenez!
4) Gauza ederra da, gero, Wikipedia euskaraz izatea! Eta horixe ospatu genuen aurten euskaldunok 350.000 artikuluren langa gainditu genuela jakitean. Gogoratzen zein izan zen sarrera hura? Dardarina, Parkinsonen gaixotasunarekin erlazionatutako gene bat, alegia.
https://twitter.com/argia_euskara/status/1217063954343546880
5) Zulo ederra utziko luke Wikipediak, inoiz desagertuko balitz. Eta agian gutako askok aurten lehenengoz entzun dugun jet grouting horrekin betetzeko ere lanak izango genituzke. Behintzat, teknika hori hautatu zuten Donostiako metroaren lanetan, «tunela egin aurretik harkaitz biguneko tarte bat sendotzeko eta indartzeko», Irekia atarian irakurri genuenez.
6) Zulo sakonagoetan sartu gabe ere, aurten ez dugu kalapita gutxi izan hezkuntzaren inguruan ultraeskuinak (eta eskuinak) esandakoekin. Horrela, barra-barra ibili dira albisteetan guraso PINa, pin parentala, eta, argiago esan nahi bada, gurasoen betoa. Funtsean, aldarrikatzen zuten gurasoen beto-eskubidea eta ikasleek balio demokratikoei buruzko ekintzetan parte har dezaketen erabakitzea.
7) Politika-kontuak utzi gabe, behin baino gehiagotan izan dugu hizpide aurten aurkari politikoen kontrako jazarpen judiziala, lawfare esaten diotena. Besteak beste, Kataluniako auziaren harira maiz erabili da komunikabideetan, baina, tamalez, bestelako adibideak ere ugari izan ditugu han eta hemen.
Així desplega Espanya una estratègia clara de ‘lawfare’ contra Catalunya https://t.co/7SRmhDP6Qy
— VilaWeb (@VilaWeb) February 8, 2020
8) Eta jazarpen judizialetik arrakala orgasmikora ibili gara: urte hau halakoxea izan da! Angel Erroren hitzetan, «izugarria behar du arrakala orgasmikoa bezalako izen sintagmaren beldur» izatea. Beldurragatik edo ez, baina kontua da Iruñeko Udalak bertan behera utzi zuela izenburu horrekin Paola Damontik ematekoa zuen hitzaldia eta horrek, jakina, dezenteko zeresana eman zuela. Azkenean, Katakraken eman zuen hitzaldia Damontik.
Arrakala orgasmikoa, nori ez dio jakin-mina pizten errealitate honek? https://t.co/ePcEDyKg7j
— Karrankari (@enekuttun) February 1, 2020
9) Orgasmoak ez dakigu, baina perretxikoak agian gogoko izango dituzu. Hala bada, gogoan hartuko zenuen Aranzadi Zientzia Elkarteko adituek orain arte katalogatu gabeko onddo-espezie bat aurkitu zutela Pagoetan. Pseudosclerococcum golindoi izena eman zioten, eta, bai, Jose Luis Albizu «Golindo» Aranzadiko mikologo zarauztarraren omenez jarri zioten golindoi hori, kontatu zutenez.
10) Izendapen zientifikoen sokari tiraka, bihotza urratu digun Zaldibarko ezbeharrak lindanoa ekarri zuen albisteetara. Ekologistek «susmo sendoa» zuten Zaldibarren lindanoa egon zitekeela, Berrian irakurri genuenez. Estilo Liburuak bere ekarpena ere egin zion hiztegiari.
'Lindano', ez 'lindane'. https://t.co/JWmJBOKHQs #hiztegia
— Estilo liburua (@estiloliburua) February 9, 2020
11) Albiste haren harira, inork gutxik aurreikus zezakeenean hainbeste hilabete beharko zirenik desagertuen gorpuak berreskuratzeko, iltzatuta geratu zitzaizkigun lur-jausia, luizia eta parekoak. Besarkada estu bat hemendik langileen senitarteko eta hurbilekoei, bide batez.
12) Handik denbora-puska batera, Donostian umerik onartzen ez duen lehen hotela ireki zutenean, umefobia sartu zitzaigun hiztegian; eta gero ere, parkeak itxi eta irekitzen ez zituztenean, dezente entzun dugula esango genuke, baina ez dugu halakorik esango, agindu dugulako zerrenda honetan pandemia ez genuela aipatuko. Uf! Justu-justu ibili gara oraingoan!
Umerik onartzen ez duen hotela iritsi da Donostiara https://t.co/2Dltf6A2Km
Apirilaren 1ean zabalduko dute Donostian Villa Favorita hotela eta helduak baino ez ditu onartuko. @mikelgi pic.twitter.com/IOVR8TnEUD
— ARGIA (@argia) February 28, 2020
13) Hiztegian aspalditik jasota genuen txalaparta; behintzat, euskarazko hiztegietan. Baina aurten Espainiako RAEk iragarri zuenez, «Nuevo Diccionario Histórico del Español» hiztegira ere jauzi egin du, txalapartari eta txalaparterorekin batera. Horiek guztiak bitara idatziak, tx– eta ch– hasita, gainera.
14) Espainieraren Akademiak ez ezik, Euskaltzaindiak ere aurten bitan eguneratu du euskararen hiztegi arauemailea, urtero bezala, alegia. Eta, adibidez, uztaileko eguneratzean soilik, 719 forma berri gehitu zituen. Horien artean, mandotik astora erori sartu zuen ‘egoera txar batetik beste okerrago batera igaro’ adierazteko.
Euskaltzaindiak bere Hiztegia eguneratu du eta azken sei hilabeteotan 719 forma berri jaso ditu.https://t.co/h68q9Czjo0
— ikastola aldizkaria (@ikastola_aldizk) July 20, 2020
Bide batez… Esamolde horren harira, lasai, ez dugu hemen jasoko Antton Telleriak aurten asmatutako beste esapide hura, Barre Librean bota zuena. Guk zein baino zein gogokoago baititugu Ermua eta Eibar! 🙂
15) «Egin eta desegin, dena da zeregin». Hori dio esaerak. Eta aurten ere horixe gertatu zaigu guri. 2016an poz-pozik sartu genituen «Ezkio» eta «Itsaso» orduko hitz berrien zerrendan, bi herriek banantzea erabaki zutelako urte hartan. Aurten, ordea, berriro sartu behar izan dugu Ezkio-Itsaso, Auzitegi Gorenak bertan behera utzi duelako erreferendum bidez hartutako erabaki hura. Ea zertan geratzen den kontua!
Espainiako Auzitegi Gorenak baliogabetu egin du Ezkio eta Itsaso bereizteko prozesua, udalerri berriak ez duelako betetzen gutxienez 5.000 biztanle izateko baldintza@AloBeraza https://t.co/TcL7Kg2JCO
— Berria.eus (@berria) July 24, 2020
16) Sare sozialetan zuk ere agian ikusiko zenuen norbait habeas corpus oihuka. Legezko betebeharrak errespetatu gabe inor atxilotzea ez da txantxetako kontua, noski; baina bateko eta besteko arrazoiak direla eta, egoera zelebre samarretan ere ikusi ditugu halakoak aurten. Esaterako, abuztuan sartzear geundenean, Twitterren hizpide izan zen esamolde hori Valentziako (Herrialde Katalanak) Vinaròs-ko polizia bati emakume batek grabatutako irudiak zirela eta.
Ez ahal duzu inoiz horren beharrik izango! Baina badaezpada hauxe da azkenaldian hainbestetan entzun dugun «habeas corpus» ospetsua 👇#Euskalterm #terminologia pic.twitter.com/khe7wPWMVC
— UZEI (@UZEI_) August 26, 2020
17) Kontu atseginagoak ere izan ditugu, ordea. Irailean oihartzun handia izan zuen sare sozialetan gaztelaniazko follamigoren ordain gisa Elhuyar Hiztegian txorta-lagun sarrera gehitu izanak (larru-lagun formarekin batera). Ezin esan hitz berria dugunik, baina bai oso egokia gazteen (eta ez hain gazteen) artean ohikoa den kontzeptu hori izendatzeko. Kontua da orain arte ez zegoela hiztegian jasoa; ez eta OEH hiztegian edo EHUren Egungo Euskararen Hiztegian ere, esate baterako.
18) Beti ikasten dugu zerbait. Adibidez, euskaldunon geneetan duela 2.000 urteko efektu fundatzailea aurkitu dutela irakurri dugu aurten Sustatun. Eta, gehienok bezala, efektu fundatzaileak (founder events, ingelesez) bazirenik ere ez bazenekien, bada, dagoeneko bi gauza berri ikasiko dituzu artikulu hori irakurtzean: izena eta izana, alegia.
Euskaldunon geneetan "efektu fundatzailea" aurkitu dute, duela 2.000 urtekoa – @sustatu bidez https://t.co/19vSMi0qC4
— leire narbaiza arizmendi 🟣 (@txargain) September 11, 2020
19) Ondoren, zientzialarien beste aurkikuntza batek ekarri zuen fosfanoa albisteetara. Edu Lartzangurenek Berrian kontatu zigunez, jakin-min handia piztu zuen gas hori Artizarreko atmosferan aurkitu izanak, Lurrean prozesu biologikoen ondorioz sortzen baita. Albistean bertan esaten zenez, gas horren izenarekin halako zalantza bat dago: «fosfano» edo «fosfina» behar du? Bietara ikusten baita. Bada, bi sarrera horiek aurten berrikusi ditugu Euskaltermen, IUPAC nazioarteko erakundeak emandako arauei hertsiki jarraituz.
20) Handik pixka batera, euskarazko esamolde bat hautatu zuen Samuel L. Jackson aktore estatubatuarrak Trump popatik hartzera bidaltzeko. Gainera, Trump bera aipatu gabe egin zuen, 15 hizkuntzatan, Mikel Reparazek kontatu zigun bezala; hizkuntza horien artean, euskara izan zen lehen-lehena.
Samuel L. Jackson aktoreak Trumpi, euskaraz: “Zoaz popatik hartzera!”. https://t.co/ErVYuTtPdI
— Mikel Reparaz (@reparazz) September 16, 2020
21) Eta, gezurra badirudi ere, etxean inoiz baino denbora gehiago egin dugun urtean ahotan ibili ditugu okupak, halakoren bat noiznahi sukalderaino sartuko zitzaigula sinetsarazi nahi izan digutelako. Baina sartu, alarma-etxeen publizitate-oldar amaigabea baino ez zaigu sartu, guri behintzat. Hori bai, hiztegi arauemailean lehendik sartua zuen Euskaltzaindiak hitz hori. Eta gero esango dute ez dela bizkor ibiltzen!
22) Hitz berriak ez ezik, zaharrak ere jasotzen ditu Akademiak. Bestela, hortxe duzu OEH hiztegian hondale sarrera, Beñat Sarasolarekin lankidetzan Cristina Iglesiasek Donostiako Santa Klara uhartean egongo den artelanarentzat hautatu duen izena, hain zuzen ere. ‘Itsas leizea’ esan nahi du, baita ‘amildegia itsasoan’, ‘sakonera abisala’ eta ‘itsas hondoa’ ere. Ez al da ederra? Izan ere, zein aberatsa den euskara, ezta?
"Hondalea" izena izango du Cristina Iglesiasen Santa Klarako artelanak https://t.co/Oiq69SHEK5 #Donostia
— EITB Kultura (@EiTBKultura) December 7, 2020
23) Eta euskara bera hizpide dugun honetan albiste izan dugu abendua hasi berritan, Nafarroan haur eta lehen hezkuntzako vascuence navarra irakasleen espezialitateak euskera izendapena izango duela hemendik aurrera. Akabo, beraz, vascuence navarra gora eta vascuence navarra behera ibiltzeari, e!
Ez dago beste galderarik, gorentasuna.@zaldieroa @berria pic.twitter.com/RxkQpYxCFR
— Marijo Deogracias (@desplazatua) December 10, 2020
24) Eta urte txatxu hau apur bat gozatzeko, euskararen historia osoko testu zaharrenetako bat aurkitu dute Oñatin; bai, Ene laztan gozo ederra hitzekin hasten den hori. Ez esan, gero, 2020ak ezer onik ekarri ez digunik!
Ozta-ozta, baina koronabirusari, edo Trumpek idatziko lukeen bezala, Karonabirusari, iskin egiteko adina hitz berri (eta zahar) ikasi ditugu denon artean oraingoan ere. Datorren urtean beste hainbeste egiteko osasuna izatearekin, gu pozik. Bitartean, zaindu zuen buruak eta ingurukoak!
Low Ratings Fake News MSDNC (Comcast) & @CNN are doing everything possible to make the Caronavirus look as bad as possible, including panicking markets, if possible. Likewise their incompetent Do Nothing Democrat comrades are all talk, no action. USA in great shape! @CDCgov…..
— Donald J. Trump (@realDonaldTrump) February 26, 2020
OLDARRA proiektua parte hartzen du UZEIk. Proiektu horren xedea da Sailkapen, Iragazketa eta Itzulpen Automatikoko zerbitzuak sortzea hodeian (euskaraz eta gaztelaniaz) Hizkuntzaren Teknologietan, Hizkuntza Naturalaren Prozesamenduan eta Adimen Artifizialean oinarrituta.
GOIENA enpresa (lider gisa), ISEA, Mondragon Unibertsitatea eta UZEI ari dira garatzen proiektu hau.
Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen eta Lehiakortasun Sailaren laguntza ekonomikoa jaso du proiektuak, Hazitek-2020 Programaren bidez.
Euskararen eta katalanaren terminologia-zentroak elkarlan estuan aritu dira sortu zirenetik, eta 1987an sinatu zuten lankidetzarako lehen esparru-akordioa.
UZEk eta TERMCAT Terminologia Zentroak lankidetzarako esparru-hitzarmena berritu dute. Bi erakundeek sortu berritan hasi zuten elkarren arteko lankidetza-harremana, eta 1987az geroztik izan duten hitzarmena berritu dute sinatu berri duten akordioarekin.
Akordioaren helburua informazioa trukatzeko bideak sustatzea da, baita ezagutza eta informazio terminologikoa transferitzea ere. Horrela, bi zentroek beren lana optimizatzeko ahaleginari eutsiko diote, bereziki terminologia-datuen paketeak lagapen bidez trukatuz.
TERMCATeko zuzendari Jordi Boverrek azpimarratu duenez, “terminologia-lanaren ikuspegi kualitatibo eta kooperatibora bideratutako teknologiak garatzeko proiektuak partekatu nahi ditugu”.
“Gainera, azpimarratu nahi dut hitzarmen honen bidez terminologiaren ikuspegi eleaniztuna errespetatuko duten ekimen bateratuak sortu nahi ditugula gurean eta nazioartean”, adierazi du UZEIko zuzendari Imanol Urbietak hitzarmenari buruz.
COVID-19ak eragindako osasun-krisia dela eta, prozedura telematikoen bidez sinatu da hitzarmen berria.
Los centros de terminología de la lengua catalana y de la lengua vasca han colaborado estrechamente desde sus primeros años de historia, y subscribieron el primer acuerdo marco de colaboración el 1987.
UZEI y el Centro Terminología TERMCAT han renovado su convenio marco de colaboración. La relación entre los dos organismos se remonta a sus primeros años de historia, y con el acuerdo actual se renueva un convenio que databa del año 1987.
El acuerdo tiene el objetivo de fomentar las vías de información mutua, y la transferencia de conocimiento y de información terminológica. Ambos centros continuarán trabajando así en la línea de optimizar sus esfuerzos, especialmente mediante la cesión mutua de paquetes de datos terminológicos.
Jordi Bover, director del TERMCAT, ha subrayado que “queremos compartir proyectos de desarrollo de tecnologías orientadas a un enfoque cualitativo y cooperativo del trabajo en terminología”.
“Además, querría destacar también que con este convenio pretendemos generar iniciativas conjuntas que respeten un enfoque plurilingüe de la terminología en el marco de la organización de la terminología en nuestro territorio y en el ámbito internacional” ha añadido Imanol Urbieta, director del UZEI, sobre el acuerdo.
Lankidetza areagotu eta lan-ildo berriak irekiko ditu hitzarmenak.
Sare sozialetan ere lankidetzan arituko dira aurrerantzean Euskaltzaindia eta UZEI.
Andres Urrutia euskaltzainburuak eta UZEIko lehendakari Jon Etxabek sinatu dute bi erakundeen arteko hitzarmen berria. Orain arteko lankidetza sendotu eta zabaltzen duen hitzarmena telematikoki sinatu dute, COVID-19aren pandemiari aurre egiteko hartutako neurriak direla eta.
Bi erakundeok harreman estua izan dute urte luzez, eta Euskaltzaindiaren erakunde atxikia da UZEI, Akademiaren Osoko bilkurak iaz hartutako erabakiaren ondorioz.
Elkarrekin izenpetutako azken lankidetza-hitzarmena 2013koa zen. Besteak beste, lexikografiaren arloan euskararen corpusa ikertzen, zabaltzen, eguneratzen, elikatzen eta euskararentzat berriagoak diren eremuetan (eremu digitalean) baliatzeko lanabesak sortzen aritu dira lankidetzan: XX. mendeko Euskararen Corpus Estatistikoa, Euskaltzaindiaren Hiztegia, Lexikoaren Behatokia eta Euskaltzaindiaren lanetarako ingurunean (Euskaltzaindiaren Hiztegia eta Orotariko Euskal Hiztegia zuzentzeko eta eguneratzeko inguruneak).
Orain sinatu den hitzarmen berriak hiru arlo hauetan lankidetza areagotzea du helburu: batetik, abian diren ikerketetan sakontzea eta ildo berriak irekitzea, bestetik, ezagutzaren transferentzia, eta, azkenik, egitasmo eta aplikazio berriak abian jartzea, bereziki, eremu digitalean.
Sare sozialetan ere lankidetzan
Elkarrekin landutako mezuak edo pilulak ere sare sozialetan jartzen hasiko dira Euskaltzaindia eta UZEI, euskararen erabilerari buruzko ohiko zalantzak argitzeko hiztunen eskura jarritako baliabideak ezagutarazteko. Euskara Batuaren Eskuliburua, Jagonet zerbitzuko galde-erantzunak, Euskaltzaindiaren Hiztegia, eta arauak izango dira mezu horien oinarri nagusiak.
Koronabirusaren oinarrizko lexikoa ere plazaratu berri dute bi erakundeok, egunotan hizpide nagusia bihurtu den gaitzaren inguruko hitz eta termino oinarrizkoenak biltzen dituena. Lexikoa Euskaltzaindiaren eta UZEIren webguneetan dago eskuragarri.
Euskaltzaindiaren eta UZEIren arteko lankidetzari esker prestatu da, besteak beste, osasun-arloko profesionalei eta euskarazko hedabideei laguntzeko.
Hizpide nagusia bihurtu zaigu azken asteotan COVID-19 gaixotasuna, eta pandemia horrek denon bizitzetan dagoeneko izan duen eta izango duen eragina ere ez da nolanahikoa.
Horren harira, hitz ugari ikasi behar izan ditugu gehienok, albisteetatik nahiz osasun-arduradunen esanetatik, eta ohikoenak jasotzeko saioa egin du Euskaltzaindiak UZEIrekin batera prestatu duen lexiko berrian.
Lexikoan oinarritzat hartu dira Euskaltzaindiaren hiztegi arauemailea (Euskaltzaindiaren Hiztegia) eta Euskalterm terminologia-banku publikoa, beste iturri batzuen artean. Horiekin batera, euskarazko komunikabideetan (orokor nahiz eta espezializatuetan) pandemia honi buruz hitz egiterakoan nagusi den erabilera ere kontuan hartu da. Koronabirusaren oinarrizko lexikoa, halere, gaiarekiko lehen hurbilpen-saioa baino ez da, eta, beraz, ez da prestatu exhaustiboa izateko helburuarekin.
Euskaltzaindiaren Osoko bilkurak UZEI Euskaltzaindiaren erakunde atxikia izatea erabaki zuen iaz, eta bi erakundeon arteko lankidetzaren emaitza da gaur plazaratu den lexikoa.
Egin klik eskeka honetan lexikoa deskargatzeko: Koronabirusaren oinarrizko lexikoa.
– El Pleno de Euskaltzaindia, reunido en Lekeitio el 20 de diciembre de 2019, resolvió, favorablemente la designación de UZEI como entidad adscrita a Euskaltzaindia.
– Euskaltzaindia y UZEI quieren dar pasos hacia un nuevo convenio de colaboración y reforzar su vocación de servicio a la sociedad vasca.
– Entre otros, se pretende poner en marcha nuevos proyectos y aplicaciones, especialmente en el ámbito digital.
21 de enero de 2020
La relación entre Euskaltzaindia y UZEI surgió hace mucho tiempo, siendo el último convenio de colaboración firmado entre ambas partes de fecha 6 de marzo de 2013. Entre otras iniciativas, en el ámbito de la Lexicografía, ambas instituciones han trabajado conjuntamente en la investigación, difusión, actualización, mantenimiento y creación de herramientas para fomentar el uso del euskera en ámbitos más novedosos (entorno digital) para nuestra lengua: el Corpus Estadístico del Euskera del siglo XX, el Diccionario de Euskaltzaindia, el Observatorio del Léxico y el entorno de trabajo de la Academia (entornos diseñados para efectuar correcciones y actualizaciones del Diccionario de Euskaltzaindia y del Diccionario General Vasco).
En esa tesitura, Euskaltzaindia y UZEI desean dar pasos hacia un nuevo convenio colaborativo y reforzar su vocación de servicio a la sociedad vasca, intensificando el trabajo conjunto realizado hasta la fecha y tratando de trasladarlo a otros ámbitos. Las áreas en las que se quiere intensificar la colaboración son, principalmente, tres. Por un lado, profundizar en las investigaciones en curso y explorar nuevas líneas (en el ámbito de la lexicografía y la estandarización del euskera). Por otro lado, la transferencia de conocimiento (derivado del ya acumulado en los proyectos concluidos y en los proyectos en curso). Por último, poner en marcha nuevos proyectos y aplicaciones, especialmente en el entorno digital.
En este sentido, Euskaltzaindia puede crear o poseer entidades adscritas que tengan por objeto, entre otros, reforzar e incrementar la colaboración con Euskaltzaindia en el conocimiento, uso, investigación, difusión, sensibilización y transferencia de conocimiento relativo al euskera, creando estructuras estables.
Por todo ello, aceptando la solicitud de UZEI para convertirse en entidad adscrita a Euskaltzaindia, el Pleno de Euskaltzaindia, reunido en Lekeitio el 20 de diciembre de 2019, resolvió en primer lugar, por acuerdo de la Dirección de la Academia y a propuesta de misma, favorablemente la designación de UZEI, Centro de Terminología y Lexicografía, como entidad adscrita a Euskaltzaindia.
- Euskaltzaindiaren Osoko bilkurak UZEI Euskaltzaindiaren erakunde atxikia izatea erabaki zuen Lekeition, 2019ko abenduaren 20an.
- Euskaltzaindiak eta UZEIk lan-hitzarmen berrirako urratsak egin nahi dituzte eta euskal gizartearekiko duten zerbitzu-bokazioa indartu.
- Besteak beste, abian jarri nahi dira egitasmo eta aplikazio berriak, bereziki eremu digitalean.
Euskaltzaindiaren eta UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroaren arteko harremanak aspaldikoak dira, bi aldeek izenpeturiko azken lankidetza-hitzarmena 2013ko martxoaren 6koa dela. Besteak beste, lexikografiaren alorrean euskararen corpusa ikertzen, zabaltzen, eguneratzen, elikatzen eta euskararentzat berriagoak diren eremuetan (eremu digitalean) baliatzeko lanabesak sortzen aritu dira lankidetzan: XX. mendeko Euskararen Corpus Estatistikoa, Euskaltzaindiaren Hiztegia, Lexikoaren Behatokia eta Euskaltzaindiaren lanetarako ingurunean (Euskaltzaindiaren Hiztegia eta Orotariko Euskal Hiztegia zuzentzeko eta eguneratzeko inguruneak).
Euskaltzaindiak eta UZEIk lan-hitzarmen berrirako urratsak egin nahi dituzte eta euskal gizartearekiko duten zerbitzu-bokazioa indartu, orain arteko lankidetza areagotu, eta beste eremu batzuetara eramaten ahaleginduko dira. Lankidetza areagotu nahi duten eremuak, nagusiki, hiru dira. Alde batetik, abian diren ikerketetan sakontzea eta ildo berriak irekitzea (lexikografiaren eta euskararen estandarizazioaren eremuan). Beste aldetik, ezagutzaren transferentzia (pilatu duten eta arian-arian lantzen ari diren egitasmoetatik eratorritakoak). Eta, azkenik, egitasmo eta aplikazio berriak abian jartzea, bereziki, eremu digitalean.
Bide horretan, Euskaltzaindiak elkarte atxikiak sor edo izan ditzake, horien helburuak direla, besteak beste, euskararen jakintzan, erabileran, ikerketan, zabalkundean, sentsibilizazioan eta ezagutzaren transferentzian euskararen eremuan ari direnekin Euskaltzaindiarekiko lankidetza indartzea eta areagotzea, egitura egonkorrak sortuz.
Horretarako, Euskaltzaindiaren erakunde atxikia izateko UZEIren eskabidea onetsiz, Akademiaren Zuzendaritzak lehenez eta zuzendaritzaren proposamenez, Euskaltzaindiaren Osoko bilkurak Unibertsitaterako Zerbitzuetarako Euskal Ikastetxea (UZEI) Euskaltzaindiaren elkarte atxikia izatea erabaki zuen Lekeition, 2019ko abenduaren 20an. Horren ondorioz, UZEI Terminologia eta Lexikografia Zentroarekin egingo den hurrengo lankidetza hitzarmenerako abiaburua izango da erakunde atxikiaren izendapena.
[2020-01-07an argitaratua]
Informatikari bat kontratatzeko prozesua abian jarri du UZEIk.
Eskatzen dugu:
- Informatikan gradua.
- Euskara eta ingelesa jakitea.
- Esperientzia izatea.
Balietsiko dugu:
- Java eta C++ programazio-lengoaietan esperientzia izatea.
- Web-garapeneko lengoaiak ezagutzea (HTM5, Javascript).
- Linux inguruneak eta zerbitzarietako ohiko tresnak ezagutzea.
- Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua masterra egina izatea.
- Datu-base erlazionalak nahiz ez-erlazionalak kudeatzen jakitea: Oracle, MySQL, eXist
- UDA framework-aren ezagutza izatea.
- XML, XSLT, XQUERY, XPATH ezagutzea.
Eskaintzen dugu:
- Lanaldi osoko kontratua.
Interesatuok bidali curriculuma komunikazioa[abildua]old.uzei.ametza.com helbidera, 2020ko urtarrilaren 22 baino lehen.
Tira, den-denak ez ditugu aurten ikasi, batzuk lehendik ezagunak genituen. Baina aurten ahotan ibili ditugulako edo albiste izan direlako sartu ditugu zerrenda honetan. Eta ahaztu ditugun horiek ere ez ditugu bat-batean gure oroimenetik ezabatu, jakina, baina galbidean jarri ditugu amaitzear dugun 2019 honetan. Bai ikasi ditugunak, bai ahaztu ditugunak urtea nola eta zertan joan zaigun errepasatzeko aitzakia dira guretzat, eta zerrenda honek, pentsatuko duzunez, ez du hori baino goragoko asmorik.
Hauexek dira, beraz, hautatu ditugun #2019koHitzak:
1) Urte berria Euskaltzaindiaren arau berri eta aipagarri batekin hasi genuen. Ez «diru-laguntza» eta ez «diru laguntza»… «dirulaguntza» idatzi behar dugula erabaki zuen Akademiak urtarrilean. Eta, dagoeneko, gero eta gutxiagotan ikusten dira zuriunez edo marratxoz banatutako “dirulaguntzak”, euskaldunok arauen jarraitzaile finak garen seinale, antza.
Ez ‘diru-laguntza’ eta ez ‘diru laguntza’… ‘dirulaguntza’ idatzi behar dugula erabaki berri du Euskaltzaindiak eta gure gerra aspaldikoenetako bat ebatzi du horrela. Bazuen garaia, bai, bazuenez! https://t.co/UVEWL9HjA9
— Jabier Zabaleta (@ja2er) January 11, 2019
2) Eta, berrikuntzekin jarraituz, kalapita ugari sortu dira aurten enpresa-eredu berriek ekarri dizkiguten «ibilgailu gidaridun» edo «VTC» famatu horiekin. Gogoratuko duzunez, taxilariek grebak ere egin zituzten Bartzelonan eta Madrilen, eta Cabifyk Bartzelona utziko zuela iragarri zuen urtarrilean bertan. Horrelako enpresak gurera ere iritsi direnez, ezinbestean ohitu beharko ditugu belarriak hitz horietara. Edo ez, auskalo!
3) Izan ere, bada alferrikako berrikuntzei aurre egin nahi dionik ere. Esate baterako, Parisko Literatura Azokan «Young Adult» txokoa jarri zutela-eta, hainbat idazlek protesta-gutun bat idatzi zuten, young adult hori eta ingelesezko beste alferrikako mailegu batzuk frantsesez gero eta gehiago erabiltzen direla salatzeko. Datorren edizioan antzeko txokorik berriro jarriko duten eta, jartzekotan, nola deituko dioten ikusi beharko.
NON AU « YOUNG ADULT » À LIVRE PARIShttps://t.co/xWPAiAeWRV https://t.co/xWPAiAeWRV
— CAAP (@CaapAuteurs) February 1, 2019
4) Eskerrak umore-pitin batek gauzak goxatzen dituen. Adibidez, aurten hitz berri bat ikasi diegu Zaldieroari eta @txerren txiolariari, ergatiboa gaizki erabiltzen duenari esateko modukoa: «ergaizki». Bidea egingo duen ez dakigu, baina ez esan erabilgarria ez denik! «Hi, ergaizki!»
Ergaizki by @zaldieroa (eta @txerren ). pic.twitter.com/Ml4zLomygA
— Goizalde Landabaso (@GoizaldeL) February 19, 2019
5) «Zulo beltzak» ez dira berriak, jakina. Baina apirileko albistegietan inoiz baino hizpide handiagoa eman zuten, orduan lortu baitzen lehenengo aldiz zulo beltz bati argazki bat egitea (eta argazkian zerbait ikustea). Eta, bai, zulo beltz hura Einsteinek irudikatutakoen antzekoa omen zen. Ezusteko gutxi horretan!
6) Espaziora begira jarraituz, edonork daki lurrikara bat zer den, baina aurten lehen aldiz «martikara» bat detektatu du NASAk (alegia, lurrikara moduko bat, baina Marten gertatutakoa). Guk behintzat ez dakigu Einsteinek horrelakorik irudikatu zuen ala ez, baina gutxi harritu.
Lehen “martikara” (edo lurrikara martetarra) detektatu du @NASAInSight zundak. Entzun: https://t.co/ldih8DQWs1
— Ana Galarraga Aiestaran (@AnaGalarraga1) April 23, 2019
7) Hori bai, inoiz irudikatu ez genuena zera da: zaborra jasoz korrika ibiltzea. Kirola eta ekologismoa uztartzen dituen joera berri hori Suedian sortu omen da, eta dagoeneko Bartzelonara iritsi da. Gurera ere iristen bada gogoan hartu beharko dugu kirol berri horren izena: «plogging»a.
Arriba a Catalunya el “plogging”, córrer recollint escombraries. Una activitat entre esport i ecologisme que va néixer a Estocolmhttps://t.co/3GIAdaBrGi
— 324.cat (@324cat) April 15, 2019
8) Apirilean edo, Hegoaldean lehen aldiz entzun eta irakurri genuen lagunarteko hizkeratik sortutakoak diruditen hitz horietako bat… «trifatxito» famatua. Eskuineko hiru alderdiren batura izendatzeko erabili zuten hitz hori Espainiako Kongresurako hauteskundeen kanpainan. Eta lagunartean bakarrik ez, irrati-telebistetako solasaldi serio-antzekoetan, politikarien ahotan, eta nonahi entzun eta irakurri dugu hitz berria.
9) Eta, trifatxitoa aski ez, eta, gainera, aurten boladan ibili da beste hitz bat, eskuindar espainolistek janzten omen duten mahukarik gabeko jaka-mota bat izendatzen omen duena. Zuk ere ikusi dituzu «fatxaleko» horiek?
Fatxalekoak ikusi ditut
— txerren (@txerren) April 28, 2019
10) Zorte pixka batekin azken hitz berri horiek iritsi zaizkigun bezala joango dira, eta laster ahaztuak izango ditugu. Baina agian hain erraz ahaztuko ez duguna «LATE» izango da. Aurten irakurri dugunez, orain arte Alzheimerrarekin nahasten zen dementzia berri bat deskribatu dute zientzialariek, Alzheimerra baino adin nagusiagoetan agertzen omen dena. Dementzia-mota horri LATE deitu diote, antza.
11) Eta, urtero bezala, hitz berriei ongietorria egiteaz gain, beste hitz batzuei agur ere esan diegu aurten. Adibidez, gure artean ondo errotuta zegoen «EGA»ri agur esaten hasteko unea iritsi da, ez baita berriz egingo halako azterketarik Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Aurrerantzean, EAEn euskara-maila hori frogatu nahi dutenek HABEren C1 azterketa egin beharko dute. Garai modernoak, dudarik gabe. Halere, oraindik ez dugu EGA guztiz ahaztuko, Nafarroan eta Ipar Euskal Herrian indarrean jarraituko baitu.
12) Baina irakurri dugunez, beste hitz bati ere esan beharko diogu agur; orain arte besterik uste genuen arren, euskarak ez omen du-eta deklinabiderik. Izan ere, Euskaltzaindiaren Gramatika batzordeak euskararen gramatika arauemaile baten proposamena aurkeztu zuen uztailean. Orduan, bat-batean, aspaldiko uste bat ustela izan zitekeela ohartu ginen asko: euskarak ez du deklinabiderik, nonbait, eta izatekotan postposizioak ditu. Agur «deklinabide», ongi etorri «postposizio».
13) Beti ikasten da zerbait, dudarik ez. Adibidez, Oskar Alegriaren dokumentala Veneziako Mostran lehiatzeko hautatu zutenean, «zumiriki» hitza ikasi genuen (horixe da dokumentalaren izenburua, hain zuzen ere). ‘Ibaiaren erdian dagoen irla’ esan nahi omen du «zumiriki» horrek. Guk ez genuen ezagutzen, baina Jesus Alegriak jasoa du Artazu jaioterrian (Nafarroa) galtzear diren hitzen hiztegian.
… #OskarAlegria -ren “Zumiriki” filma Veneziako Mostran… eta euskaraz!!! Erabateko artista ?? @etxepareEU https://t.co/GVAk0wVknI
— Irene Larraza (@IreneLarraza) July 26, 2019
14) Etengabe hizpide dugun klima-aldaketak ere kontzeptu berriren bat ere utzi digu dagoeneko. Adibidez, «hegazkinez bidaiatzeko lotsa» edo «flight-shame». Bale, euskarazkoa luzeagoa da, baina gu horrelakoak gara, zer egingo diogu, bada? Maiatzean Argian irakurri genuen Suedian gero eta bidaiari gehiagok, lotsaren lotsaz, hautatzen dutela trena hegazkinaren ordez, klimaren krisiaz kezkatuta, atmosferara CO2 gutxiago isuri nahian.
Zergatik lotsatu hegazkinez bidaiatzeaz, trena hartzea baino merkeagoa baldin bada? https://t.co/yQLR3GTjoM pic.twitter.com/LimgiXeshT
— Argia Ingurumena (@argia_ingurumen) May 30, 2019
15) Hori bai, ez dakigu suediar horiek «klimatarianoak» edo «klimarianoak» ere badiren. Hitza arrotza egiten bazaizu, jakizu horrela esaten zaiela ingurumenari kalte txikiena egiten dieten elikagaiak bakarrik jaten dituztenei.
16) Hau ere udan gertatu zen: Euskaltzaindiak gutako askori poz ederra eman zigun pertsona-izendegia berritu zuenean. Izen neutroak gehitu zituen zerrendan, eta, esate baterako, aurrerantzean neskei nahiz mutilei jarri ahalko zaizkie «Amaiur», Amets, Araitz eta beste izen batzuk.
Euskal izendegiaren bertsio berritua egin du Euskaltzaindiak, eta, lehen aldiz, izen neutroak sartu dituzte listan. 500 izen inguru jo dituzte “neutrotzat” @ggoikoetxea @plazaberrihttps://t.co/v8MRHBQlsp
— Berria.eus (@berria) June 15, 2019
17) Save The Children erakundeak ere beste zerrenda bat plazaratu zuen uztailean, baina horrek ez zigun halako pozik eman: sare sozialetan adingabeek dituzten arrisku berriez ohartarazi zutenean, hitz berriak (eta denon bizitzatik ezabatu nahiko genituzkeenak) ikasi genituen. Adibidez, «happy slapping». Horrela esaten zaio, antza, eraso bat grabatu eta, dibertigarria izango delakoan edo ospetsu bihurtuko zaituelakoan, sare sozialetan zabaltzeari.
18) Zorionez, hori baino gauza pozgarriagoak ere izan ditugu, eta tarteka atsegin-iturri berriren bat ere bai. Adibidez, «klitori-xurgagailuak» puri-purian daudela ikasi dugu. Jostailu sexual horiek plazera lortzeko aukera berriak ekarri omen dituzte, nahiz eta zenbaiten iritziz plazer “azkarraren” eredua ezartzeko arriskua ere izan dezaketen.
Hautsak harrotu ditu klitori xurgagailu gisa ezagun egin den jostailu sexualak. Adituen ustez, orgasmo femeninoan arreta jarriz, plazer sexuala lortzeko aukerak zabaldu ditu. @uxueGL https://t.co/WUgcs8LfwI
— Berria.eus (@berria) November 28, 2019
19) Eta frikiak zer? Horiek ere pozik egongo dira aurten, ezta? Izan ere Euskaltzaindiaren Hiztegian sartu diren azken 397 forma berrien artetik, agian horixe izango da denok gogoan hartu duguna: «friki». Ikustekoa da hitz horrek nolako zeresana eman digun.
20) Zu ere (Akademiaren bedeinkazioz) friki samarra bazara, agian gogoratuko duzu iazko hitz berrien zerrenda «ahobizi» eta «belarriprest» famatuekin amaitu genuela. Bada, bai. Aurtengo zerrendan ez da azkena izango, baina «arigune» gehitu gabe ezin utzi. Ikusiko dugu datozen urteetan zer bide egiten duen Euskaraldiaren ariketa sozialak, baina orain arteko sormenarekin eta indarrarekin jarraituko ahal du, behintzat!
Pozik etxera #euskaraldia ren bigarren edizioko lehen harria ipini ondoren. #belarriprest eta #ahobizi jendea berriro erdigunean, baina oraingoan #arigune etan. 2020an 15 egun eta espazio gehiago. https://t.co/elnNbkBAOU
— Elena Laka Muñoz (@ElenaLaka) June 1, 2019
21) Eta, orain bai, zerrendako azkena: lehenago ere esan dugu klima-aldaketak berrikuntza bat baino gehiago utzi dizkigula aurten. Bada, azkena, abenduan bertan. EiTBk «larrialdi klimatiko» terminoa normaltasunez erabiliko duela iragarri du herritarrak arazo global horretaz kontzientziatzen laguntzeko. Etorkizunak esango du larrialdi klimatikoaz hitz egiten eta kezkatzen luzaro jarraitu beharko dugun ala egoerari buelta emateko gauza izango garen. Hala izan bedi, denon onerako! Bitartean, urte berri on!
EiTBk #Larrialdiklimatikoa erabiliko du bere ildo editorialean https://t.co/ZvG9slLHWQ
— EiTB Albisteak (@eitbAlbisteak) December 7, 2019
Publicado el 04-12-2019
La nueva funcionalidad, que conecta por primera vez los diccionarios de UZEI y la Fundación Labayru, nace de la colaboración de ambas instituciones en el ámbito de la lexicografía.
En el Diccionario de Sinónimos, a cada entrada en euskera se le ha añadido un botón que permite consultar fácilmente su correspondencia en castellano en el Diccionario Labayru.
Bases del proyecto
Todo el contenido del Diccionario de Sinónimos de UZEI está íntegramente en euskera y recoge alrededor de 26.000 entradas que tienen uno o más sinónimos. Las entradas del diccionario no tienen definiciones, aunque algunas de ellas sí tienen una nota que hace referencia a su acepción (en la actualidad las entradas del diccionario también tienen marcas de categoría gramatical, registro de uso y dialecto). Como es sabido, además, no todas las palabras en euskera tienen sinónimos, y el sinónimo de una palabra que muchas veces puede ser desconocida para el hablante común tampoco tiene por qué aclarar su significado.
Por ejemplo, si alguien no sabe lo que significa el adverbio “zalu”, no le ayudará mucho saber que son sinónimos “zaluki” y “zalurik”. Y la entrada “zalu” sólo tiene esos 2 sinónimos en el diccionario. Si se hace clic en el botón “es” que se añade junto a cada una de las entradas del diccionario, se abrirá una nueva ventana con las correspondencias en castellano de la entrada “zalu” en el Diccionario Labayru, entre las que se encontrarán los adverbios “pronto” y “rápidamente”.
Con el apoyo del Gobierno Vaso
El proyecto ha recibido el apoyo del Departamento de Cultura y Política Lingüística del Gobierno Vasco, a través de la convocatoria “Euskera en el Entorno Digital”.
2019-12-04an argitaratua
Hiztegigintzan UZEIk eta Labayru Fundazioak lankidetzan aritzeko duten borondatearen emaitza da bi erakundeon hiztegiak lehenengo aldiz lotzen dituen funtzionalitate hau.
Euskarazko hiztegi-sarrera bakoitzari botoi bat gehitu zaio Sinonimoen Hiztegian, kasuan kasuko gaztelaniazko ordaina Labayru Hiztegian erraz kontsultatzeko aukera ematen duena.
Proiektuaren nondik norakoa
UZEIren Sinonimoen Hiztegia elebakarra da (euskara hutsean dago), eta 26.000 sarrera sinonimodun inguru ditu. Ez da definiziodun hiztegia, nahiz eta sarrera batzuk ohar semantikoren bat izan (gaur egun kategoria gramatikalaren, erabilera-erregistroaren eta euskalkiaren markak ere badituzte hiztegiko sarrerek). Jakina denez, gainera, euskarazko hitz guztiek ez dute sinonimorik, eta askotan hiztun arruntarentzat ezezaguna izan daitekeen hitz baten sinonimoak ere ez du zertan argitu haren esanahia.
Adibidez, norbaitek ez badaki zer esan nahi duen «zalu» aditzondoak, ez dio asko lagunduko «zaluki» eta «zalurik» sinonimoak direla jakiteak. Eta «zalu» sarrerak 2 sinonimo horiek baizik ez ditu hiztegian. Hiztegiko sarrera bakoitzaren ondoan gehitu berri den «ES» botoian klik eginez gero, ordea, leiho berri bat zabalduko da, Labayru Hiztegian «zalu» sarrerak dituen erdal ordainekin, eta, horien artean, «pronto» eta «rápidamente» aditzondoak aurkituko ditu horren beharra duen erabiltzaileak.
Eusko Jaurlaritzaren babesa
Eusko Jaurlaritzaren Kultura eta Hizkuntza Politika Sailaren babesa jaso du proiektuak, Euskara Ingurune Digitalean deialdiaren bidez.
El proyecto OLDARRA está destinado la creación de servicios en la nube de Clasificación, Filtrado y Traducción Automática de información textual no estructurada y plurilingüe (Euskera, Castellano) soportados en Tecnologías del Lenguaje, Procesamiento del Lenguaje Natural e Inteligencia Artificial.
Es proyecto está siendo desarrollado por la empresa GOIENA (en condición de líder), ISEA, Mondragon Unibertsitatea y UZEI.
El Proyecto está siendo apoyado económicamente por Departamento de Desarrollo Económico y Competitividad del Gobierno Vasco a través del Programa Hazitek-2019.
OLDARRA proiektuaren xedea da Sailkapen, Iragazketa eta Itzulpen Automatikoko zerbitzuak sortzea hodeian (euskaraz eta gaztelaniaz) Hizkuntzaren Teknologietan, Hizkuntza Naturalaren Prozesamenduan eta Adimen Artifizialean oinarrituta.
GOIENA enpresa (lider gisa), ISEA, Mondragon Unibertsitatea eta UZEI ari dira garatzen proiektu hau.
Eusko Jaurlaritzaren Ekonomiaren Garapen eta Lehiakortasun Sailaren laguntza ekonomikoa jaso du proiektuak, Hazitek-2019 Programaren bidez.
2019-03-30
Iaz hautetsi zuen Euskaltzaindiak Miriam Urkia Joan Mari Torrealdaik utzitako lekua, 29. aulkia, betetzeko. Ikasketa guztiak euskaraz egin dituen lehen euskaltzain osoa dela irakur daiteke Euskaltzaindiaren webguneko biografian.
Miriam Urkiaren sarrera-ekitaldi ofiziala gaur egin da, Aretxabaletan, bere jaioterrian, eta, bertan, Euskaltzaindiaren hiztegigintzari buruzko sarrera-hitzaldia irakurri du gure lankideak.
UZEIren aitortza gorena
Ekitaldi akademikoa amaitutakoan, UZEIko lehendakariak, Jon Etxabek, eman dio gure erakundearen aitortzarik gorena irudikatzen duen Zilarrezko Ikurra.
UZEIren aitortza gorena irudikatzen duen Zilarrezko Ikurra eman dio Jon Etxabe lehendakariak #MiriamUrkia-ri@plazaberri pic.twitter.com/CxktOQ7xzY— UZEI (@UZEI_) 30 March 2019
1992az geroztik UZEIko Lexikografia Saileko arduradun eta Zuzendaritza Batzordeko kide da Miriam, baina UZEIrekiko harremana lehenago hasi zuen, Euskal Filologia ikasten ari zenean, hain zuzen ere. Ibilbide profesional luze eta oparoa egin du geroztik, bereziki, lexikografian eta I+G+b arloan.
Ondo merezitako aitortza jaso du gaur Miriam Urkiak.
Zorionak eta urte askoan, beraz, Miriam!
Beste albiste batzuk:
Ya tenemos la Memoria del año 2018: un recorrido fruto de la colaboración.
Gracias por hacerlo posible.
Argitaratze-data: 2019-01-19
Zuzenbideko lizentziadun/itzultzaile bat kontratatzeko prozesua abian jarri du UZEIk.
Lanpostuaren ezaugarriak:
Gaztelaniazko testu juridikoak euskaratzea da lanpostu honen xedea. Lana taldean egingo badu ere, goi-mailako ezagutzak izan beharko ditu hautagaiak modu autonomoan ere lan egiteko.
Eskatzen dugu:
▪️ Zuzenbideko lizentzia edo gradua euskaraz lortu izana.
▪️ Euskarazko maila altua.
Balioetsiko dugu:
▪️ Itzulpen-masterra egin izana.
▪️ Itzulpengintzan eskarmentua izatea.
▪️ SDL Trados programa erabiltzen eskarmentua izatea.
Eskaintzen dugu:
▪️ Lanaldi osoko kontratua.
Interesatuok bidali CVa komunikazioa[abildua]old.uzei.ametza.com helbidera 2019-02-15a baino lehen.
▪️ The Royal Academy of the Basque Language Euskaltzaindia has incorporated into its prescriptive dictionary norms relating to a wide range of new forms.
▪️ In addition to updating Hobelex, UZEI has also adapted its professional lexical checker IDITE according to the new norms.
Publication date: 17-01-2019
On Friday last week the Academy of the Basque Language Euskaltzaindia announced through a note that it has made a wide range of modifications to its prescriptive dictionary. These modifications include the incorporation into the digital edition of the dictionary of new entries such as prekaritate (not prekarietate), galvanizatu (not galbanizatu) and goi-indize (not goiindize). Along with these, the Academy has added new subentries such as urban rock, merkatuko nitxo and produkzio-etxe, and has completed or adapted some forms that were already included in the previous version .
Euskaltzaindia publishes twice a year on the Internet the list of modifications made to its dictionary, Euskaltzaindiaren Hiztegia. These modifications are prescriptive and must therefore be observed by those who intend to write correctly in standard Basque. Thus, for example, from now on the standard form for the Basque equivalent of “subsidy” will be dirulaguntza, and not diru-laguntza, the latter being the form that many of us have been using up to present day. .
Hobelex, the checker that is updated with Euskaltzaindia’s norms
At UZEI we are aware that it is not always easy to keep all these modifications in mind, and that is why we strive to update as soon as possible the tools developed by UZEI for checking and correcting the lexicon.
We have also done so on this occasion, so users can now download the version of the updated free lexical checker Hobelex that best suits them: the version for Microsoft Word or the version for LibreOffice.
In addition, the online version of the lexical checker Hobelex is also available to be used from any device.
To end with, the updated version of IDITE, the professional lexical checker developed by UZEI, is now available, and clients such as Berria (which is the only newspaper published entirely in Basque) are already using it to check the correct use of lexicon in their texts.
▪️ Euskaltzaindia ha incorporado a su diccionario normativo una amplia serie de formas.
▪️ Además de actualizar Hobelex, UZEI también ha adaptado su verificador profesional de léxico IDITE a las nuevas normas.
Fecha de publicación: 17-01-2019
No ha pasado una semana desde que Euskaltzaindia anunciara mediante una nota que ha realizado una amplia serie de modificaciones en su diccionario normativo. Entre dichas modificaciones se encuentran la incorporación a la edición digital del diccionario de nuevas entradas como prekaritate (no prekarietate), galvanizatu (no galbanizatu) y goi-indize (no goiindize). Además, la Academia Vasca ha incluido nuevas subentradas como rock urbano, merkatuko nitxo y produkzio-etxe, y ha completado o adaptado otras formas que ya se recogían en la versión anterior.
Euskaltzaindia da a conocer periódicamente, en concreto, dos veces al año, la lista de las modificaciones que realiza en su diccionario Euskaltzaindiaren Hiztegia. Dichas modificaciones tienen carácter normativo, y deben, por tanto, ser observadas por quien pretenda escribir correctamente en euskera batúa. Así, por ejemplo, en adelante la forma normalizada para el equivalente a “subvención” será dirulaguntza, y no diru-laguntza, la forma que muchos veníamos empleando hasta la fecha.
Hobelex, el corrector actualizado con las normas de Euskaltzaindia
En UZEI somos conscientes de que no siempre resulta fácil tener en mente todas esas modificaciones, y por ello nos esforzamos en actualizar a la mayor brevedad las herramientas que hemos desarrollado para verificar y corregir el léxico en euskera.
Así lo hemos hecho también en esta ocasión, y la actualización del corrector gratuito Hobelex ya puede descargarse desde aquí en la versión que mejor se adapte a cada usuario: la versión para Microsoft Word o la versión para LibreOffice
El corrector Hobelex también cuenta con una versión online, que puede utilizarse desde cualquier dispositivo.
Del mismo modo, ya está disponible la versión actualizada de IDITE, el verificador profesional de léxico desarrollado por UZEI, y clientes como Berria, el único diario editado íntegramente en euskera, ya lo están utilizando para verificar su uso correcto del léxico.
▪️ Hainbat eta hainbat forma berri arautu ditu Euskaltzaindiak.
▪️ Arau berriekin eguneratu dugu IDITE lexiko-egiaztatzaile profesionala ere.
2019-01-16an argitaratua
Joan den ostiralean ohar baten bidez iragarri zuen Euskaltzaindiak hainbat eta hainbat aldaketa egin dituela bere hiztegian. Zerrenda luzea da eta, besteak beste, sarrera berriak gehitu ditu Akademiak («prekaritate», «galvanizatu» eta «goi-indize», esaterako). Horiekin batera, «rock urbano», «merkatuko nitxo», «produkzio-etxe» bezalako azpisarrerak ere sartu ditu, bai eta lehendik jasota zeuden sarrera batzuk osatu edo moldatu.
Urtean bitan sareratzen du Euskaltzaindiak Euskaltzaindiaren Hiztegian egiten dituen berrikuntzen zerrenda. Aldaketa horiek guztiek arau-maila dute, eta euskara batuan txukun idatzi nahi izanez gero bete beharrekoak dira, noski. Horrela, hemendik aurrera «dirulaguntza» idatzi behar genuke Akademiaren arabera, ez «diru-laguntza», orain arte egin ohi genuen bezala.
Badakigu zuretzat ere ez dela erraza aldaketa horiek guztiak gogoan hartzea, eta horregatik saiatzen gara ahalik eta azkarren eguneratzen UZEIk lexikoa egiaztatzeko eta zuzentzeko garatu dituen tresnak.
Oraingoan ere, lehenbailehen eguneratu dugu Hobelex zuzentzailea. Doakoa da, eta hemendik deskarga dezakezu ondoen egokitzen zaizun bertsioa: ➡️ Microsoft Worderako bertsioa edo ➡️ LibreOfficerakoa.
➡️ Online bertsioa ere erabil dezakezu edozein gailutik.
Gainera, erabilera profesionalerako garatu dugun lexiko-egiaztatzailea ere, IDITE izenekoa, aldaketa horiekin eguneratua erabiltzen dute dagoeneko gure bezeroek, horien artean Berria egunkariak.
Fecha de publicación: 10-01-2019
La publicación electrónica Tentu.eus nace de la colaboración entre MCCtelecom, ISEA, Abantail y LKS.
Tentu.eus es una nueva revista gratuita, creada por las cooperativas MCCtelecom, ISEA, Abantail y LKS, que adapta sus contenidos a los intereses de cada usuario.
Basándose en la tecnología de Clasificación Automática de Textos (o Topic Spotting) Tentu agrega contenidos de 700 flujos RSS públicos y privados, y los ofrece en formato bilingüe (euskera y castellano).
Servicio georreferenciado
Tentu ofrece cuatro tipos de información: artículos, eventos, galería de imágenes y publicidad. Además, opcionalmente, puede geolocalizar el dispositivo desde el que se consulta y ofrecer información sobre los municipios cercanos.
Con el soporte de la tecnología de UZEI
Para la clasificación de contenidos, Tentu emplea tecnología desarrollada por UZEI, y, en concreto:
◾️ euLEX: Base de datos léxica del euskera, que cuenta con cerca de 137.000 entradas, y que se actualiza constantemente según las normas y recomendaciones de la Real Academia de la Lengua Vasca (Euskaltzaindia).
◾️ esLEX: Base de datos léxica del español, que cuenta con cerca de 123.000 entradas. Se actualiza constantemente según las normas y recomendaciones de la Real Academia Española.
◾️ euLEMA: Lematizador automático del euskera, basado en euLEX.
◾️ esLEMA: Lematizador del español. Al igual que el lematizador del euskera, utiliza morfología de dos niveles y autómatas de estados.
Una vez realizado el análisis del contenido, UZEI remite el resultado a Tentu, proponiendo los temas y subtemas más adecuados.
2019-01-10ean argitaratua
MCCtelecom, ISEA, Abantail eta LKS kooperatibek sortu dute Tentu.eus aldizkari elektronikoa
Tentu.eus aldizkari elektronikoa sortu dute MCCtelecom, ISEA, Abantail eta LKS kooperatibek. Aldizkaria doakoa da, eta harpidedunen interesen arabera pertsonalizatutako edukiak eskaintzen ditu.
Tenturen harpidedun bakoitzak bere interesekoak diren gaiez osatutako aldizkaria eskuratuko du, Testu Sailkapen Automatikoan edo Topic Spotting izenez ere ezagutzen den teknologian oinarritzen baita.
Guztira, euskarazko eta gaztelaniazko 700 RSS iturri publiko eta pribatutik hartzen du informazioa Tentuk, eta 31 gaitan banatuta eta Hego Euskal Herriko 250 udalerriren arabera sailkatua eskaintzen du.
Geolokalizazio-bidezko zerbitzua
Lau motatako informazioa biltzen du Tentuk: artikuluak, agendako ekitaldiak, argazki-galeriak eta publizitatea. Eta, hala nahi izanez gero, erabiltzailea non dagoen detekta dezake, eta hurbilen dauden herrien informazioa eskaini.
UZEIren teknologia Tenturen oinarri
Edukiaren sailkapena egiteko UZEIk garatutako teknologia erabiltzen du Tentuk; zehazkiago esateko, honako baliabide hauek:
◾️ euLEX: euskararen datu-base lexikoa, 154.870 sarrera dituena. Etengabe eguneratzen da Euskaltzaindiaren arauen eta gomendioen arabera.
◾️ esLEX: gaztelaniaren datu-base lexikoa, 128.347 sarrera dituena. Etengabe eguneratzen da RAEren arauen eta gomendioen arabera.
◾️ euLEMA euskarazko lematizatzailea: Lexikografiako eta terminologiako arauak errespetatuz egiten du lematizazioa. Izan ere, euLEX datu-basea etengabe eguneratuta mantentzen du UZEIk (besteak beste, Euskaltzaindiaren arauen eta Terminologia Batzordearen gomendioen arabera).
◾️ esLEMA gaztelaniazko lematizatzailea: Euskarazko lematizatzailea bezala, bi mailatako morfologian eta egoera finitudun automatetan oinarritua dago.
Edukia aztertu ondoren, UZEIk bere erantzuna ematen dio Tenturi, gai eta azpigai egokienak (bat edo batzuk) proposatuz.
Publication date: 10-01-2019
The electronic publication Tentu.eus is the result of the collaboration between MCCtelecom, ISEA, Abantail and LKS
Tentu.eus is a new free magazine, created by the cooperatives MCCtelecom, ISEA, Abantail and LKS, which adapts its contents to the interests of each user.
Basing on technology for Automatic Text Classification (or Topic Spotting), Tentu adds content from 700 public and private RSS feeds, and offers it in bilingual format (Basque and Spanish).
A georeferenced service
Tentu offers four types of information: articles, events, image gallery and advertising. In addition, users can optionally geolocate the device from which they are accessing the service and be provided with information on nearby municipalities.
Based on UZEI’s technology
For content classification, Tentu uses technology developed by UZEI, and more specifically:
◾️ euLEX: the Basque lexical database, which contains around 137,000 entries and is constantly updated according to the rules and recommendations of the Royal Academy of the Basque Language (Euskaltzaindia).
◾️ esLEX: the Spanish lexical database created by UZEI, with nearly 123,000 entries. It is constantly updated according to the rules and recommendations of the Spanish Royal Academy.
◾️ euLEMA: an automatic lemmatizer of the Basque language, which is based on euLEX.
◾️ esLEMA: a lemmatizer of Spanish. Like the lemmatizer of the Basque language, it uses two-level morphology and state automata.
Once the analysis of the content has been carried out, UZEI sends the result to Tentu, proposing the most suitable topics and subtopics.
Informatikari bat kontratatzeko prozesua abian jarri du UZEIk.
Lanpostuaren ezaugarriak:
Erakundearen baliabide teknologikoen zaintza egiteaz gain, erakundearen beste sailekin elkarlanean, hizkuntza-teknologietan oinarritutako produktu eta proiektuen garapenean parte hartuko du.
Eskatzen dugu:
:: Informatikan gradua.
:: Euskara eta ingelesa jakitea.
:: Java eta C++ programazio-lengoaietan esperientzia izatea.
:: Web-garapeneko lengoaiak ezagutzea (HTML5, Javascript).
:: Linux inguruneak eta zerbitzarietako ohiko tresnak ezagutzea.
Balioetsiko dugu:
:: «Hizkuntzaren Azterketa eta Prozesamendua» masterra egina izatea.
Eskaintzen dugu:
:: Lanaldi osoko kontratua.
Interesatuok bidali curriculuma komunikazioa[abildua]old.uzei.ametza.com helbidera, 2019ko otsailaren 15 baino lehen.
:: Bertsogintzari begira prestatu du Android aplikazio berria.
:: 1994an argitaratu zen hiztegia lehen aldiz eta, erabiltzaileen eskariz, edizio berritua sarean jarri zuen iaz UZEIk.
:: Google Play-tik deskarga daiteke aplikazioa.
2018-12-27an argitaratua
Paperetik aplikazio mugikorrera
Hitz-bukaeren hiztegi bat paperezko edizioan kontsultatzea ez da lan erraza. Horregatik, Atzekoz Aurrera hiztegiaren lehen edizioa kaleratu zuenean, paperean ez ezik formatu digitalean (CD batean) ere atera zuen UZEIk, jakinik atzekoz aurrerako hiztegietan bilaketak orriz orri egitea ez dela batere erosoa. Lehen edizio hura agortua egon zen zenbait urtez, eta 2017an, erabiltzaileek hala eskatuta, sarean kontsultagai jarri zuen edizio berritua, osatze-lan eta eguneratze sakon bat egin ostean: old.uzei.ametza.com/atzekoz.
Bertsogintzari begira prestatutako app-a
Hiztegiaren lehen bertsiotik bertatik, bertsozaleak izan dira, beharbada, gehien erabili dutenak, eta edizio berritua sarean jartzeko eskaria ere bertso-mundutik egin zen, gehienbat.
Orain ere, Android aplikazio mugikorra kaleratu duenean, bertsozaleak izan ditu gogoan, batez ere, UZEIk, eta bertsogintzan trebatzen ari direnen berehalako beharrei modu errazagoan erantzutea du helburu. Izan ere, atzekoz aurrerako hiztegiekin lan egin behar izaten dute, nolabait, bertsolariek beren buruan. Horretan trebatzen dira etengabe, eta arian-arian eratzen dituzten hiztegi pertsonalen osagarri izan daitezkeen tresnak ere behar dituzte.
Interes horren adibide, Bertsozale Elkartearen laguntza izango du UZEIk Atzekoz Aurrera aplikazio mugikorraren hedapena egiteko, bi erakundeon arteko lankidetza baliatuz.
Aitzindaria: euskarazko lehen hiztegi alderantzikatua
UZEIren Atzekoz Aurrera hiztegia aitzindaria izan zen: hura argitaratu arte euskarazko hiztegi guztiek egitura bera zuten: A letraz hasitako sarreretatik Z letraz hasitakoetara antolatuak zeuden.
Atzekoz Aurrera hiztegia, ordea, ezohiko moduan argitaratu zen 1994an: hitz-amaieren arabera antolatuta zituen hiztegi-sarrerak.
Berrikuntza hori, ordea, ez zen asmakizun berria izan. Euskarak aspalditik zuen hutsunea betetzeko asmoz egin zuen UZEIk hitz-bukaeren lehen hiztegia: 1923an behar horixe azpimarratu zuen Resurreccion Maria Azkuek, errima-hiztegi bat izan arte zenbait kontu ezingo zirela behar bezala aztertu idatzi baitzuen, baita laster horrelako hiztegi bat egingo zela ere. Azkuek agindutakoa baino denbora-epe luzexeagoa behar izan zen, baina, azkenik, Atzekoz Aurrera kaleratu zen.
53.000 sarreratik gora sakelan
53.000 sarreratik gora biltzen ditu Atzekoz Aurrera aplikazio mugikorrak. Sarrera gehienak lexiko orokorrekoak dira, baina horiekin batera, eguneroko jardunean gehien erabiltzen diren terminoak ere bildu dira.
Izen arruntak, adjektiboak, adberbioak, determinatzaileak, izenordainak, aditzak, lotura-elementuak, esaerak eta onomatopeiak: kategoria horietako guztietako sar
rerak aurkituko ditu erabiltzaileak. Aldiz, izen propioak (pertsona-, leku- zein erakunde-izenak), forma deklinatuak, adizki jokatuak eta laburtzapenak ez ditu aurkituko, horrelakoak ez baitira hiztegian jaso.
Eusko Jaurlaritzak lagundutako egitasmoa
Eusko Jaurlaritzaren Hizkuntza eta Kultura Politika Sailaren laguntza jaso du UZEIk proiektu hau garatzeko, ingurune digitalerako euskarazko egitasmo berriak sortzeko 2018ko deialdiaren bidez.
Urte osoa pasatzen dugu guk hitzei erreparatuz, eta aurtengoan ere albiste izan diren gertakariei errepasoa egiteko moduko aukera eman digute denon ahotan ibili diren hitz batzuek: berriak edo berri-antzekoak dira batzuk, baina badira zaharrak ere, askok lehen aldiz aurten entzungo zituzten arren. 20 hitz hautatu ditugu guztira, eta horiexekin ekingo diogu 2018. ekarri digunaren laburpentxo honi.
1. Zerrendako lehen hitza ez da aurten asmatua, ezta hurrik eman ere. Urtea hasi berritan, urtarrilaren 3an hain zuzen ere, harridura dezente eragin zuen gure artean Euskadi Irratian egin zioten elkarrizketan Aitor Estebanek erabili zuen hitz batek: «jaurri» aditzak. Entzule gehienek ez zekiten ‘gobernatu’ esan nahi duela, ezta «Jaurlaritza» hitzak ere aditz hori duela oinarrian. Hala azaldu zuen, behintzat, Ibon Sarasolak hurrengo egunean Faktoria irratsaioan hitz horren erabileraz galdetu ziotenean.
Ba al zenekiten Jaurlaritza hitzaren atzean jaurri aditza dagoela? @AITOR_ESTEBAN-i entzun diot aditz hau 1.go aldiz @faktoriaEITB-n. pic.twitter.com/ulHjdAipa7
— mikel elosegi ? (@Mikelelosegiazp) 2018(e)ko urtarrilaren 3(a)
2. Urtarrilean bertan beste hitz bat ikasteko aukera izan genuen gutako gehienok. Hondarribiko aireportuan 30 kilo «qat» atzeman zituztela entzun genuen albisteetan, eta albistean bertan droga horren inguruko azalpenak eman behar izan zituzten kazetariek, albistea behar bezala ulertuko ez zelakoan edo. Hala, azaldu ziguten Catha edulis landarearen hostoak mastekatuta kontsumitzen direla, eta mendekotasun handia sortzen dutela droga horren propietate psikotropikoen ondorioz.
3. Egun batzuk aurrerago, iragarpen bat egin ziguten Nafarroatik: «gastu-araua» 2018ko hiztegian Nafarroan sartuko zutela esan zuen Joxerra Senar kazetariak. Artean Cristobal Montoro zen Espainiako Ogasun ministroa, eta, delako arau hori 2013an indarrean sartu zen arren, 2017ko abenduan oharra igorri zion Montororen taldeak Nafarroako Gobernuari gastu-araua ez betetzeko zorian zegoela ohartarazteko.
Defizit helburua, zor helburua… eta orain gastu araua, Montororen hirugarren katea. https://t.co/E6ZDBN5L1B @isantamaria eta @berria
— Joxerra Senar (@joxerrasenar) 2018(e)ko urtarrilaren 22(a)
4. Eta, nola ez! Urtero bezala, aurten ere izan dugu mendean behin bakarrik gertatzen diren fenomeno gogoangarri horietako bat. Aurtengoa «odolezko superilargi urdina» izan da. Esan zigutenez, duela 150 urte baino gehiago ez zuten bat egiten oraingo baldintza guztiek: Ilargia Lurretik bereziki gertu egotea (superilargia), hilabeteko bigarren ilbetea (urdina) eta tonu gorrixka (odolezkoa). Eta odolezko superilargi urdina gora, odolezko superilargi urdina behera ibili gintuzten egun batzuk, urtarrilaren 31ren inguruan. Nola ahaztu!
5. Dagoeneko ahaztu samarra daukagula ematen duen arren, otsailean Kataluniako gorabehera politikoen inguruan puri-purian ibili zen beste hitz berri bat: «Tabarnia», independentziaren aurkako batzuk satira gisa asmatu omen duten ustezko herrialde baten izena, alegia. Iaz hasi ginen hitz hori entzuten, baina aurten, Espainiako telebista publikoak Albert Boadella Tabarniako lehendakari gisa aurkeztu zuenean, inoiz izandako oihartzuna lortu zuen, bolada batean behintzat. Edonola ere, ez du ematen bide luzea egingo duenik kontzeptu horrek, oraingoz behintzat.
6. Batzuetan historia luzeko hitzak guztiz ezezagunak izan daitezke askorentzat albiste jakin batek denen ahotan jartzen dituen arte. Adibidez, gutako zenbatek genekien 2018a arte agente neurotoxikoen familia baten izena zela «novitxok»? Bada, martxoan,
Salisbury-n (Ingalaterra) novichok familiako agente neurotoxiko bat erabiliz egindako erasoaren ondoren termino hori eta Theresa May-k adierazitako susmoa (Errusiak deklaratu gabeko arma kimikoak izateari buruzkoa) bolo-bolo ibili ziren medioetan.
7. Aurten zeresan handia eman dute lanbide prekarioek. Horrela, zenbait banaketa-enpresarentzat lan egiten duten txirrindulari batzuk auzitara jo dute, eta Valentziako epaile batek lehen aldiz ebatzi du Glovo enpresarentzat lan egiten duten txirrindulariak langile autonomoak direla. Jakina da neoliberalek eufemismoak erabiltzen dituztela gaizki ordaindutako lanbide gogorrak erakargarriagoak egiteko: azken batean, denok dakigu bizikleta gainean mezulari-lanetan aritzea baino askoz ere modernoagoa dela (Hegoaldean) rider edo (Iparraldean) biker bat izatea.
8. Epaitegiak (eta kasu honetan auzitegiak) alde batera utzi gabe, «Manada» kasuaren epaia ezagutu zain geundenean, berriro hizpide izan genuen askorentzat berria zen termino bat: «debeku-errorea». Horrela esaten zaio «Zuzenbidearen kontrakoa dela jakin gabe» delitu bat egiteari, eta halaxe daukagu jasoa Euskalterm terminologia-bankuan ere. Horrela, apirilean, Nafarroako Probintzia Auzitegiak «debeku-errorea» oinarritzat hartuta «Manada» taldeko bost akusatuei zigor arinagoa jartzea erabaki zezakeenaren beldurra adierazi zuen biktimaren defentsak.
9. Maiatzean, berriz, harridura eragin zuen euskarak erdarari emandako hitz batek. Artean Espainiako Presidentea zen Mariano Rajoyk Albert Riverari deitu zion «aprobetxategi» deitu zion Kataluniari buruzko debatean.
10. Eta behin umorearen bidea hartuta, ezin aipatu gabe utzi maiatzean atentzioa eman zigun beste hitz bat: «izorraitz». Hizpidea bidea eman zuen, jakina, Hernaniko pilotalekuan pintatuta agertu zen hitz horrek, ustez, euskara ondo menderatzen zuen norbaitek idatzitakoa. Horrek ere ez dirudi bide luzea egingo duenik gure hiztegietan eta gramatiketan, oraingoz, behintzat.
Queridos @elmundoes , llevamos todo el día queriendo saber cómo dedujeron que #izorraitz era sangriento. Ni en @UZEI_ , ni en @ElhuyarHizk , preguntamos en Euskaltzaindia ( @plazaberri ) y oigan, que no hay manera. ¿Nos podrían citar fuente? Gracias de antemano. Agur.#zalantzak
— Fantomastxiki (@fantomastxiki) 2018(e)ko maiatzaren 16(a)
11. Ekainean Osasunaren Mundu Erakundeak aldaketa bat iragarri zuen: transexualitatea nahasmendu psikologikoen zerrendatik atera eta «genero-inkongruentzia» gisa sailkatuko du aurrerantzean. Erabaki horrek ez ditu asebete giza eskubideen aldeko ekintzaileak, baina aurrerapausotzat hartu dute gehienek.
12. 2018. urteak ekarri dizkigun kirolaren munduko hitzen artetik «bideo-arbitro laguntzaile» («VAR») hautatu dugu. 2018ko munduko futbol-txapelketan lehen aldiz erabili den arbitraje-sistema berria izendatzen du termino horrek, eta dagoeneko badirudi bere bidetxoa egin duela zorioneko VAR horrek.
13. Bestalde, Frantzian 16 urteko gazteentzat «Zerbitzu Nazional Unibertsala» indarrean ezartzeko egitasmoak, Edouard Philippe lehen ministroak ekainaren amaieran aurkeztu zuenak, zeresana eman zuen ekainaren amaieran. Eta ez da harritzekoa, besteak beste, horretarako Frantziako konstituzioa aldatu beharko zutela esan baitzen orduan.
14. Eta konstituzioa aldatzen hasita, Espainiakoa ere alda daiteke, nonbait. Behintzat, Carmen Calvo Espainiako Gobernuko presidenteorde eta Berdintasuneko ministroak erreformaren alde zegoela esan zuen «urritu», «gutxitu» eta pertsonak izendatzeko gisa horretako bestelako hitz anakronikoak 1978ko Konstituziotik desagerrarazteko. Nork daki: desagerrarazten badituzte, agian jasoko ditugu hurrengo zerrendan.
15. Okerrak zuzentzea beti da aberasgarri. Eta horixe egin du aurten gure @zaldieroa maiteak. Hain zuzen ere, Euskaltzaindiak uztailean 189. araua kaleratu zuenetik Berriako zintetan zuzendua ageri da egilearen izena: @zaldieroa (artikulurik gabe). Izan ere, Euskaltzaindiaren arabera amerindiar buruzagien izenak “ez dira izengoitiak, benetako izenak baizik, itzuliak baina benetakoak […], beraz, ez dute artikulurik”.
– «Zaldi Ero» izena onetsi du @plazaberri-k…
– Zorionak Miel Anjel Elustondo «Zaldi Ero» argazkilariari!
🤣🤣 pic.twitter.com/T9TSbnhRtr— UZEI (@UZEI_) July 18, 2018
16. Zaldieroaren izenak erakusten duenez, «a» soil batek garrantzi handia izan dezake. Eta ez hori bakarrik, gauzarik itxuraz ñimiñoenak ere herrialde baten osotasuna arriskuan jar dezake, dirudienez. Horrela, uztailaren amaieran Frantziak galarazi egin zuen haurrei zeinu diakritikodun izenak jartzea. Beraz, ñ-dun izenak jartzea galarazita egongo da Frantzian aurrerantzean: Begoña, Beñat, Garbiñe, Iñaki eta gisako izenak n-z idatzi beharko dituzte, gehienez ere, antza denez.
17. Gauza serioagoetara bueltatuz, «quasar» terminoa ezaguna genuen gutako askok, baina quasar-mota bat, «blazar» delakoa, zer den aurten jakin dugu, seguruenik, gehienok. Izan ere, 2017ko irailaren 22an Hego Poloan dagoen IceCube behatokian detektatu zuten energia handiko neutrino baten jatorria TXS 0506+056 blazarra zela ikusi zuten, eta hariari tiraka ohartu ziren 2014 eta 2015 urteetan IceCuben detektatu zituzten beste zenbaitek ere blazar horretan zutela jatorria. 2018ko uztailean Science aldizkarian gaiaren inguruan argitaratutako bi artikuluren ondorioz izan ziren mintzagai blazarrak.
Energia handiko neutrinoen lehen iturria aurkitu dute. Blazar bat da, eta izpi kosmikoen iturri ere izan liteke blazar hori, ezagutzen dugun lehena litzateke https://t.co/n3JzBYj4iu pic.twitter.com/X6DyIeKaEs
— Elhuyar aldizkaria (@elhuyaraldizk) July 12, 2018
18. «Erraberoa» ere ahotan ibili dugu aurten. Horren lekuko, zerrenda hauetan ia urtero aipatzen dugun Angel Erroren artikulua, Katalunian erraberoa saltzea onartu zutela-eta idatzitakoa. Jetzi berria den esnea da erraberoa, eta bere horretan, egosi gabe, eros daiteke orain Katalunian.
GARRO ETA ESNEA [@berria-ko nire gaurkoa] https://t.co/qaUTiV3VIZ pic.twitter.com/U4JrftXBbz
— Angel Erro® (@angelerro) 2018(e)ko uztailaren 22(a)
19 eta 20. Amaitzeko, eta urtea biribiltzeko, Euskaraldiari zor dizkiogun bi hitz zoragarri aipatuko ditugu: «ahobizi» eta «belarriprest». Euskaraldian rol horiek hartu ditugun gehienok ikusi ditugu hobekuntzarako aukera berriak gure eguneroko hizkuntza-ohiturei eta -dinamikei dagokienez. Eta, egia esan, ezusteko ahobiziak ere aurkitu izan ditugu gutxien esperotako lekuetan: esate baterako, Europako Terminologia Elkarteko (EAFT) lehendakari Henrik Nilsson suediarrak euskaraz harrigarriki ondo egin zuen bere sarrera-hitzaldiaren hasierako partea UZEIk EAFTrekin batera antolatutako terminologia-gailurraren sarrera-ekitaldian.
Beraz, biba zuek, ahobizi, belarriprest, eta Euskaraldiari babesa eman diozuen etxeko eta kanpoko gainerako lagun guztiak!
Henrik Nilsson yn cau'r gynhadledd. Eskerrik asko, UZEI, #EAFTSummit2018 bikaina errealitate egiten laguntzeagatik eta zorionak 40. urteurrenean. Agur Donostia! @UZEI_ pic.twitter.com/dBBYqKlln4
— techiaith (@techiaith) November 23, 2018
.
Publicado el 30/11/2018
Ya ha transcurrido una semana desde que tuvo lugar, en el Palacio de Congresos Kursaal, la Cumbre de terminología de la AET, y los organizadores (la AET y UZEI) estamos muy contentos con los resultados del trabajo realizado.
La cumbre fue el punto de encuentro de un centenar de participantes, entre los cuales se encontraban profesionales de organismos e instituciones de toda Europa, entre ellos varios del País Vasco. Basándonos en nuestra impresión y en el feedback recibido, podemos decir que los dos días de la cumbre resultaron muy fructíferos. Lo cierto es que fue una oportunidad excelente para compartir ideas y proyectos interesantes y para crear nuevas relaciones profesionales.
¡Y también para divertirse y enriquecerse personalmente! Ya que se realizó, entre otros, el evento social Primeros pasos en euskera: un recorrido por San Sebastián de la mano de Xabi Paya, Larraitz Ariznabarreta y Maddalen Arzallus, gracias a la colaboración con el Instituto Vasco Etxepare. El evento social fue francamente interesante, ya que acercó a los participantes la realidad cultural del euskera y del País Vasco. Además, durante el evento Garbiñe Iztueta les recibió en el Instituto Vasco Etxepare y les presentó la institución y sus actividades.
Para finalizar, y gracias a la casualidad, el último día de la cumbre coincidió con el primer día del Euskaraldia, lo cual les dio a los participantes extranjeros de la cumbre la oportunidad única de vivir en directo dicha iniciativa. Muchos de entre ellos que hablan lenguas minorizadas nos comentaron que el Euskaraldia les parece una idea extraordinaria, y que en su opinión resultaría extremadamente interesante la posibilidad de llevar a cabo una iniciativa de ese tipo en sus correspondientes países.
Abajo hemos añadido algunas imágenes de esos dos días especialmente fructíferos. A lo largo de las próximas semanas pondremos disponibles en la página web de la cumbre las presentaciones realizadas por los ponentes.
Quisiéramos aprovechar esta oportunidad para mostrarles nuestro más cálido agradecimiento a todas aquellas personas que tomaron parte en la cumbre.
La próxima cumbre de la AET se celebrará en Dublín, en 2020, y la previa se celebró en Luxemburgo, en 2016. Además de ser un evento valioso para consolidar una plataforma europea a favor de la terminología y del multilingüismo, ¡la Cumbre de Terminología de la AET es, sin lugar a dudas, una excelente oportunidad para obtener una visión diferente de los países de Europa!
Ez da emaitzarik aurkitu.
2018-11-30ean argitaratua
Astebete igaro da EAFTren terminologia-gailurra Donostiako Kursaal Kongresu Jauregian egin zenetik, eta haren antolatzaileak (EAFT eta UZEI) oso pozik gaude egindako lanaren emaitzekin.
Europako hainbat organismo eta erakundetatik etorritako profesionalez gain Euskal Herrikoek ere parte hartu zuten gailurrean. Ehundik gora parte-hartzaile izan ziren terminologia-gailurrean, eta gure inpresioa zein haiengandik jasotako hainbat iruzkin oso positibo oinarri gisa hartuta esan genezake oso emankorrak izan zirela gailurraren bi egunak. Izan ere, ideia eta proiektu interesgarri ugari partekatzeko eta harreman profesional berriak sortzeko aukera bikaina izan zen.
Gailurrean izan zen, halaber, dibertitzeko eta pertsonalki aberasteko aukera: besteak beste, Lehen pausoak euskaraz: ibilbide bat Donostian kultura-ekitaldia egin zen, Xabi Paya, Larraitz Ariznabarreta eta Maddalen Arzallusen eskutik, eta Etxepare Euskal Institutuaren lankidetzari esker. Kultura-ekitaldia oso interesgarria izan zen, euskararen eta Euskal Herriaren errealitate kulturala oso modu atsegin, ulerterraz eta umoretsuan gerturatu baitzien parte-hartzaileei. Gainera, Etxepare Euskal Institutuan egindako geldialdian Garbiñe Iztuetak harrera egin eta institutua eta bere jarduera-ildoak aurkeztu zizkien.
Amaitzeko, eta kasualitatea tarteko, gailurraren azken eguna Euskaraldiaren hasiera-egunarekin bat etorri izanari esker, kanpotarrek Euskaraldia bertatik bertara bizitzeko aukera paregabea izan zuten. Hizkuntza gutxituak hitz egiten dituzten hainbat parte-hartzailek esan ziguten Euskaraldia egitearen ideia paregabea iruditzen zaiela, eta beren herrialdeetan ere mota horretako ekimenak egitea oso interesgarria izango litzatekeela.
Behean daude ikusgai gailurraren bi egun bereziki emankorren zenbait irudi. Datozen asteetan hizlariek egindako aurkezpenak ere jarriko ditugu eskuragarri gailurraren webgunean.
Aukera hau baliatu nahi dugu gailurrean parte hartu duten pertsona guztiei eskerrik beroenak emateko.
Dublinen izango da EAFTren hurrengo gailurra, 2020an, eta Luxenburgon izan zen aurrekoa, 2016an. Terminologiaren eta eleaniztasunaren Europa-mailako aldeko plataforma bat finkatzeko baliagarria izateaz gain, Europako herrialdeen bestelako ikuspegi interesgarria izateko aukera ere bada EAFTren terminologia-gailurra, inondik ere!
Ez da emaitzarik aurkitu.
A week has already passed since the EAFT Terminology Summit took place at the Kursaal Congress Centre, and the organisers (EAFT and UZEI) are very satisfied with the results of the work done.
The Summit was the meeting point for a hundred participants, among whom were professionals working for organisations and institutions from all over Europe, including several from the Basque Country. Based on our impression and the feedback received, we can say that the two days of the Summit were very successful. The truth is that it was an excellent opportunity to share ideas and interesting projects, as well as to create new professional relationships.
And it was also an opportunity for fun and personal enrichment! Among others, the social event First steps in Basque language: a city walk in San Sebastian, which was a tour of San Sebastian by Xabi Paya, Larraitz Ariznabarreta and Maddalen Arzallus, was held in collaboration with the Basque Institute Etxepare. The social event was truly interesting, as it introduced the participants to the cultural reality of the Basque language and the Basque Country. Furthermore, during the event Garbiñe Iztueta received them at the Etxepare Basque Institute and presented the institution and its activities.
Finally, and luckily, the last day of the Summit coincided with the first day of the Euskaraldia, which gave the foreign participants of the Summit the unique opportunity to witness this initiative live. Many of them who speak minority languages told us that they think that Euskaraldia is an extraordinary idea, and that in their opinion the possibility of carrying out an initiative of this type in their respective countries would be extremely interesting.
Below we have added some images of those two particularly fruitful days. Over the next few weeks we will upload the presentations made by the speakers on the Summit website.
We would like to take this opportunity to express our warm gratitude to all those who took part in the Summit.
The next EAFT Summit will be held in Dublin in 2020, and the previous one took place in Luxembourg in 2016. In addition to being a valuable event for consolidating a European platform for terminology and multilingualism, the EAFT Terminology Summit is undoubtedly an excellent opportunity to get a different view of the countries of Europe!
Ez da emaitzarik aurkitu.
Egunotan Euskal Herrian dago IRCAM Amazigera Kulturaren Institutuko ikertzailea den Hassan Akioud. Marokon, Aljerian eta Afrika Iparraldeko beste hainbat herrialdetan mintzatzen diren hizkuntzek osatzen duten multzoa da amazigera.
Hizkuntza-multzo horren estandarizazioa hastapenetan dago, eta euskarak azken hamarkadetan egin duen bidea erreferentziatzat hartuta, hainbat arlotako euskal aditurekin bilerak egin ditu egunotan Hassan Akioudek.
Hiztegigintzan dugun esperientzia amazigerarentzat erabilgarria izan daitekeelakoan, UZEIko Miriam Urkiarekin eta Iker Etxebesterekin lan-saioak egin ditu aste honetan IRCAMeko ikertzaileak, hurrenez hurren, euskal lexikografia eta terminologia aztergai hartuta.
Era berean, UZEIk joan den astean Donostian egin zuen Terminologia Gailurrean ere parte hartu zuen Hassan Akioudek, eta Euskaltzaindia ere bisitatu du egunotan, toponimiaren eta onomastikaren arloan Akademiak egin duen lanaren berri izateko, bereziki.
Estos días se encuentra en el País Vasco Hassan Akioud, investigador del Instituto de la Cultura Amazhig, IRCAM. El amazhig es el conjunto de lenguas habladas en Marruecos, en Argelia y en otros países del norte de África.
La estandarización del amazhig está en su fase inicial y, tomando como referencia el camino recorrido por el euskera en las últimas décadas, Hassan Akioud se ha reunido con expertos en varios ámbitos del euskera.
Basándose en la premisa de que nuestra experiencia en la creación de diccionarios puede ser de ayuda para el amazhig, Miriam Urkia e Iker Etxebeste han realizado esta semana en UZEI sesiones de trabajo junto con el investigador del IRCAM, en las cuales se han analizado la lexicografía y la terminología vascas respectivamente.
Hassan Akioud también tomó parte en la Cumbre de Terminología que tuvo lugar la semana pasada en San Sebastián, y también ha visitado recientemente Euskaltzaindia, especialmente para conocer el trabajo realizado por la Academia de la Lengua Vasca en los ámbitos de la toponimia y de la onomástica.
Hassan Akioud, researcher at The Royal Institute of the Amazigh Culture, IRCAM, is currently visiting the Basque Country. Amazhig is the set of languages spoken in Morocco, Algeria and other North African countries.
The standardisation of Amazhig is in its initial phase and, taking as a reference the course followed by Basque language in recent decades, Hassan Akioud has been able to meet with experts in several fields of the Basque language.
Based on the premise that our experience in the creation of dictionaries can be of help for the Amazhig, Miriam Urkia and Iker Etxebeste have carried out this week in UZEI working sessions together with the IRCAM researcher, in which the Basque lexicography and terminology have been analyzed respectively.
Hassan Akioud also participated in the EAFT Terminology Summit that took place last week in San Sebastian, and has also recently visited Euskaltzaindia, especially to learn about the work carried out by the Basque Language Academy in the fields of toponymy and onomastics.
Hunkituta hartu dugu gaur berria! Markel Olanok Twitter bidez iragarri du Gipuzkoako Foru Aldundiak Jakini emango diola aurtengo Urrezko Domina.
?Pentsamenduan, kultur eragintzan, argitalpengintzan, euskal kulturan eta #euskara batuan Jakin taldearen ekarpena funtsezkoa izan da egungo kulturaren aniztasuna eta hedadura ulertzeko. Plazerra da iragartzea Gipuzkoako #UrrezkoDomina zuentzat izango dela. Zorionak @jakin_eus! pic.twitter.com/u2HT63xaq9
— Markel Olano (@markelolano) 2018(e)ko azaroaren 13(a)
Saria Joxe Azurmendik, Joan Mari Torrealdaik, Paulo Agirrebaltzategik eta Joseba Intxaustik jasoko dutela zehaztu dute Jakin.eus webgunean bertan.
UZEIko lantalde osoaren izenean, bihotz-bihotzez, zorionik beroenak!! Ekarpen itzela egin dio Jakinek euskarari, inolako zalantzarik gabe. Eta horretan jarraitzen du gaur egun ere lantalde berritu eta emankor baten ahaleginari esker. Denok (eta, jakina, UZEIk) hainbeste zor diogun proiektu hori egunez egun gauzatu duten guztien izenean, ondo merezitako aitortza jasoko dute, beraz, euskalgintzako lau izen handi horiek abenduaren 19an!
Euskaltzaindiak bere 100. urteurreneko ospakizunen artean, XVII. Nazioarteko biltzarra egin berri du Arantzazun. Gainera, euskara batuaren sorreratik 50 urte igaro dira, eta urteotan egindako ibilbidea eta etorkizuneko erronkak aztertzen aritu ziren euskalgintzako hainbat eragile urriaren 4tik 6ra bitartean jardunaldi horietan. UZEIko lankideek hiru aurkezpen egin zituzten biltzarrean.
Batetik, gure lankide eta euskaltzain oso Miriam Urkia Euskaltzaindiaren izenean aritu zen urriaren 4an “Euskara batua eta hiztegigintza” izeneko hitzaldiarekin. Bertan azaldu zituen urteotako hiztegigintzaren nondik norakoak xehetasun ugariz eta Euskaltzaindiaren Hiztegia egiteko lan-prozedura.
Arratsaldean, Lexikografia saileko Ainhoa Arregi euskaltzain urgazleak hitzaldia eman zuen “Euskara batuaren etorkizuneko erronkak ingurune digitalean” izeneko atalean. Garatutako baliabideen eta tresnen ezarpena eta zabalkundea hobetzea, etorkizuneko lehentasunak markatzea eta koordinazioren beharra azpimarratu zituen.
Urriaren 5ean Iker Etxebeste UZEIko Terminologiako saileko buruak “Euskara batuaren hitz berriak: erabileratik estandarizaziorako bideak” komunikazioa aurkeztu zuen. Terminologian ere adostasunaren eta konbergentziaren beharra zein Terminometriari behar bezala heltzearen premia azpimarratu zituen.
Azkenik, gure lehendakari Jon Etxabek sinatu zuen UZEIren izenean Joan Mari Torrealdai euskaltzainak irakurri zuen Euskara batuaren adierazpena, Euskaltzaindiak euskal gizarteari aurkeztu ziona.
Horiez gain, UZEIko hainbat lankide ere bertaratu ziren, jardunaldietan zehar entzun ziren ekarpenak ondo gogoan hartzeko.
Hona hemen, kronologikoki, gure lankideek egindako aurkezpenen bideoak eta adierazpena sinatzeko unearena:
Miriam Urkia – Euskara batua eta hiztegigintza (2018-10-04)
Ainhoa Arregi – Bidean ikasitakoarekin etorkizuneko erronkei aurre egiten (2018-10-04)
Iker Etxebeste – Euskara batuaren hitz berriak (2018-10-05)
«Euskara Batuaren adierazpena»: UZEIren izenean Jon Etxabe lehendakariak sinatu zuen Arantzazun
Euskaltzaindia, the Royal Academy of the Basque Language, has carried out, among the acts of celebration of its centenary, the XVII International Congress, which has taken place in Arantzazu (Gipuzkoa) between 4 and 6 October 2018. This year also coincides with the 50th anniversary of the standard Basque language, which is why several agents working in the field of Basque language and culture have analysed the course followed during those years, as well as the challenges of the future. UZEI has taken part in the congress by giving three conferences.
In the first place, our colleague and full academician of the Basque language Miriam Urkia spoke on behalf of Euskaltzaindia on 4 October giving a lecture entitled “Euskara batua eta hiztegigintza” (“Standard Basque and lexicography”), in which she described in detail the journey made in the field of lexicography in Basque during the aforementioned years, as well as the work process followed to create Euskaltzaindiaren Hiztegia (the Dictionary of Euskaltzaindia).
In the afternoon of that same day, Ainhoa Arregi, UZEI lexicographer and assistant academician of the Basque language, gave her lecture in the block entitled “Euskara batuaren etorkizuneko erronkak ingurune digitalean” (“Future challenges of standard Basque in the digital environment”). In her speech, Ainhoa pointed out the need to improve the implementation and dissemination of resources and tools already developed, as well as the importance of setting future priorities and working in a coordinated manner.
On 5 October Iker Etxebeste, head of the Terminology Department at UZEI, presented his communication entitled “Euskara batuaren hitz berriak: erabileratik estandariziorako bideak” (“The new words in standard Basque: paths leading from use to standardisation”), in which he stressed the need for consensus and convergence also in the field of terminology, as well as the need to give terminometry the importance it deserves and to deal with it appropriately.
Finally, the president of UZEI, Jon Etxabe, signed on behalf of UZEI the manifesto of the standard Basque (“Euskara batuaren adierazpena”), which was read by the honorary academician of the Basque language Joan Mari Torrealdai (https://www.euskaltzaindia.eus/zer-berri/5657-euskara-batuaren-adierazpena). This manifesto by Euskaltzaindia is addressed to the Basque society.
In addition to those mentioned above, several colleagues from UZEI were also present at the congress, in order to keep very much in mind the contributions made therein.
Miriam Urkia – Euskara batua eta hiztegigintza (2018-10-04)
Ainhoa Arregi – Bidean ikasitakoarekin etorkizuneko erronkei aurre egiten (2018-10-04)
Iker Etxebeste – Euskara batuaren hitz berriak (2018-10-05)
«Euskara Batuaren adierazpena»: UZEIren izenean Jon Etxabe lehendakariak sinatu zuen Arantzazun
Euskaltzaindia, la Real Academia de la Lengua Vasca, ha llevado a cabo, entre los actos de celebración de su centenario, el XVII Congreso Internacional, el cual ha tenido lugar en Arantzazu (Gipuzkoa) entre el 4 y el 6 de octubre. Se da la circunstancia de que en 2018 se celebra también el 50 aniversario del euskera estándar, por lo que varios agentes que trabajan en el ámbito del euskera y de la cultura vasca han analizado en dicho congreso el recorrido realizado durante esos años, así como los retos del futuro. UZEI ha tomado parte en el congreso impartiendo tres conferencias.
Por una parte, nuestra colega y académica de número de la lengua vasca Miriam Urkia habló en nombre de Euskaltzaindia el 4 de octubre en su conferencia titulada “Euskara batua eta hiztegigintza” (“Euskera estándar y lexicografía”), en la que expuso con detalle el recorrido realizado en el ámbito de la lexicografía en euskera durante los años anteriormente señalados, así como el proceso de trabajo seguido a la hora de crear Euskaltzaindiaren Hiztegia (el Diccionario de Euskaltzaindia).
Ese mismo día por la tarde Ainhoa Arregi, lexicógrafa de UZEI y académica correspondiente de la lengua vasca, dio su conferencia en el bloque titulado “Euskara batuaren etorkizuneko erronkak ingurune digitalean” (“Futuros retos del euskera estándar en el entorno digital”). En su intervención, Ainhoa señaló la necesidad de mejorar la implantación y la diseminación de recursos y herramientas ya desarrollados, así como la importancia de marcar las prioridades futuras y de trabajar de manera coordinada.
El 5 de octubre Iker Etxebeste, jefe del Departamento de Terminología de UZEI, expuso su comunicación titulada “Euskara batuaren hitz berriak: erabileratik estandarizaziorako bideak” (“Las nuevas palabras del euskera estándar: caminos que conducen desde el uso hasta la estandarización”), en la que incidió en la necesidad de consenso y convergencia también en el ámbito de la terminología, así como en la necesidad de otorgar a la terminometría la importancia que merece y de abordarla adecuadamente.
Finalmente, el presidente de UZEI, Jon Etxabe, firmó en nombre de UZEI el manifiesto del euskera estándar (“Euskara batuaren adierazpena”), el cual fue leído por el académico de honor Joan Mari Torrealdai (https://www.euskaltzaindia.eus/zer-berri/5657-euskara-batuaren-adierazpena). Dicho manifiesto de Euskaltzaindia está dirigido a la sociedad vasca.
Además de los anteriormente mencionados, varios colegas de UZEI también estuvieron presentes en el congreso, al objeto de tener muy presentes las aportaciones realizadas en él.
Miriam Urkia – Euskara batua eta hiztegigintza (2018-10-04)
Ainhoa Arregi – Bidean ikasitakoarekin etorkizuneko erronkei aurre egiten (2018-10-04)
Iker Etxebeste – Euskara batuaren hitz berriak (2018-10-05)
«Euskara Batuaren adierazpena»: UZEIren izenean Jon Etxabe lehendakariak sinatu zuen Arantzazun
Hemos escuchado vuestras peticiones
Si perdiste la oportunidad para inscribirte en la Cumbre de Terminología AET de 2018 pero te gustaría asistir, aún puedes hacerlo, ya que hemos ampliado el plazo de inscripción como consecuencia de las peticiones recibidas. El nuevo plazo es el 15 de octubre de 2018, pero aconsejamos realizar la inscripción lo antes posible, ya que las plazas son limitadas.
Un evento imprescindible en el ámbito de la terminología
La Cumbre de Terminología AET reúne a los organismos e instituciones que trabajan en materia terminológica con el objetivo de consolidar una plataforma a favor de la terminología y del multilingüismo. Se celebra cada dos años, y en 2018 tendrá lugar los días 22 y 23 de Noviembre en el Palacio Kursaal de Donostia / San Sebastián, organizado por la AET en colaboración con UZEI. La cumbre comprenderá seis sesiones de presentaciones, así como tres sesiones de posters y una serie de eventos asociados (entre los cuales se encuentran los Premios Internacionales de Terminología –ITAs– y la Asamblea General de la AET).
3M4Q: la calidad, en el corazón de la cumbre de este año
Tanto las sesiones de presentaciones como las sesiones de posters aportarán una visión de las mejores prácticas y de interesantes proyectos e iniciativas realizados a nivel mundial en el ámbito de la terminología, los cuales están relacionados con el tema de la cumbre de este año: “3M4Q: Making, Managing, Measuring Terminology. In the pursuit of Quality”.
En el trabajo terminológico, como en cualquier otra actividad, es de vital importancia garantizar la calidad del trabajo realizado. La buena planificación y la adecuada metodología en el trabajo terminológico, así como la buena preparación de los terminólogos, son aspectos clave desde ese punto de vista, y en esta cumbre se abordarán cuestiones relacionadas con la optimización de dichos aspectos.
Pero, de la misma manera en la que es crucial garantizar la calidad en el trabajo terminológico, también lo es que este sea difundido de manera eficiente para que llegue a los usuarios; y, estrechamente relacionado con lo anteriormente dicho, es muy importante que dichos usuarios sean conscientes de la importancia de la terminología. La cumbre aportará una visión de las mejores prácticas en difusión de la terminología, y buscará ideas valiosas para fomentar la implementación de terminología en ámbitos específicos.
Finalmente, en la labor terminológica es, asimismo, muy importante medir hasta qué punto el resultado de dicha labor ha sido satisfactorio y ha tenido éxito: la terminometría proporciona información valiosa para que el trabajo terminológico futuro pueda adaptarse a los usuarios de la terminología, y es un tema que también se tratará en esta cumbre.
We have listened to your requests
If you missed the opportunity to register at the EAFT Terminology Summit 2018 but would like to attend it, you still have a chance to do so as we extended the registration deadline due to the requests received. The new deadline is 15 October, but we encourage you to register as soon as possible, as places are limited.
An unmissable event in the field of terminology
The EAFT Terminology Summit aims at creating a solid platform for terminology and multilingualism and brings together all the institutions that work in the field of terminology. It is held every two years and in 2018 it will take place on the 22 and 23 November at the Kursaal Congress Centre in Donostia / San Sebastián, organized by EAFT in collaboration with UZEI. It will comprise six presentation sessions, three poster sessions and a series of associated events (among which are the International Terminology Awards ‒ITAs‒ and the annual EAFT General Assembly).
3M4Q: Quality, at the heart of this year’s Summit
Both the presentation sessions and the poster sessions will provide a view on best practices, interesting projects and initiatives carried out all over the world in the field of terminology which are related to the theme of this year’s Summit: “3M4Q: Making, Managing, Measuring Terminology. In the pursuit of Quality”.
In terminology work, as in any other activity, it is vital to ensure the quality of the work that has been done. Good planning and methodology of terminology work, as well as well-prepared terminologists, are key from that point of view, and the Summit will discuss questions related to the optimization of those aspects.
But apart from ensuring quality, terminology work must be efficiently disseminated so that it reaches its intended end users, and in that regard, it is also important that those users are aware of the importance of terminology. The Summit will provide a vision on the best practices in terminology dissemination, and will search for valuable ideas for fostering the implementation of terminology in a specific field.
It is also vital for terminology work to measure the extent to which its outcome has been successful: terminometry provides the feedback necessary for future terminology work to adapt to the needs of the end users of terminology, and will also be discussed at the Summit.
Zuen eskaerak aintzat hartu ditugu
Terminologiako Europako Elkartearen (EAFTren) 2018ko terminologia-gailurrean izena emateko aukera galdu bazenuen baina bertara joan nahi baduzu, aukera duzu oraindik. Izan ere, izena emateko epea luzatu dugu, jasotako eskaeren ondorioz. 2018ko urriaren 15era atzeratu dugu izena emateko azken eguna, baina bizkor ibiltzea gomendatzen dugu, plazak mugatuak baitira.
Ekitaldi saihetsezina terminologiaren esparruan
EAFTren terminologia-gailurrean terminologiaren arloan lan egiten duten organismo eta erakundeak biltzen dira, Europar Batasunaren markoan terminologiaren eta eleaniztasunaren aldeko plataforma bat finkatzeko helburuarekin. Bi urtez behin egiten da gailurra, eta 2018an azaroaren 22an eta 23an izango da, Donostiako Kursaal Kongresu Jauregian, EAFTk UZEIren lankidetzarekin antolatuta. Gailurrak sei aurkezpen-saio hartuko ditu barnean, baita hiru poster-saio eta lotutako zenbait ekitaldi ere (Nazioarteko Terminologia Sariak eta EAFT ren Batzar Nagusia, besteak beste).
3M4Q: kalitatea, aurtengo gailurraren bihotzean
Aurkezpen-saioek eta poster-saioek terminologiaren esparruko mundu-mailako praktika onen eta proiektu zein ekimen interesgarrien berri emango dute. Aurtengo gailurraren gaiarekin erlazionatutakoak izango dira horiek guztiak: “3M4Q: Making, Managing, Measuring Terminology. In the pursuit of Quality”.
Terminologia-lanean, beste hainbat lan-jardueratan bezala, berebiziko garrantzia du kalitatea bermatzeak. Terminologia-lanaren plangintza ona eta metodologia egokia funtsezkoak dira ikuspegi horretatik, baita terminologoen trebakuntza ona ere. Alderdi horiek guztiak optimizatzeko moduak hizpide izango dira gailurrean.
Bestalde, garrantzia handia du, halaber, terminologia eraginkortasunez zabaltzeak, terminologoen lana erabiltzaileengana irits dadin. Eta, aurrez adierazitakoarekin hertsiki lotuta, azpimarragarria da, era berean, funtsezkoa dela erabiltzaileek terminologiaren garrantziaren kontzientzia izatea. Gailurrean terminologiaren zabalkuntzaren esparruko praktika onak aurkeztuko dira, eta esparru berezituetako terminologiaren ezarpena sustatzeko ideia baliotsuak bilatuko dira.
Azkenik, ezin da ahaztu terminologia-lanaren emaitzak zein puntutaraino arrakasta izan duen neurtzeak duen garrantzia: terminometriak ematen duen informazioa oso baliagarria da etorkizuneko terminologia-lana erabiltzaileei egokitu ahal izateko. Horregatik, gai hori ere hizpide izango da gailurrean.
EAFT Terminology Summit
Donostia / San Sebastián, 22-23 November 2018
The EAFT Terminology Summit, whose aim is creating a solid platform for terminology and multilingualism, brings together all the institutions that work in the field of terminology.
It is held every two years in a different location, and this year it will take place at the Kursaal Congress Centre in Donostia / San Sebastián on the 22 and 23 November 2018, organized by EAFT in collaboration with UZEI.
In order to promote multilingual terminology work and to further the international dissemination of the Basque language, UZEI has always been a very active participant in the organization of these Summits and has played an important role chairing and making contributions.
The theme of this year’s EAFT Terminology Summit is “3M4Q: Making, Managing, Measuring Terminology. In the pursuit of Quality”.
The Summit comprises six presentation sessions, three poster sessions and a series of associated events that will be detailed below.
The official languages of the Summit will be English and French and interpretation services will be provided.
Presentations
These are the topics that will be addressed at each of the six presentation sessions and the presentations comprised in each of them:
Session 1: THE PLANNING OF TERMINOLOGY WORK
Which steps lead from the informal creation of terminology to its formal planning? This session will provide an overview of the needs of different languages (some of which are minorized languages) and the resources available for them.
- What effect can normalization have on the quality and success of terminology?
- How can criteria for assuring the quality of terminology be established in the normalization process?
- The important role that agents involved in the normalization process have in language planning.
- The evolution of terminology in language planning: the exemplary practices of pioneers that are by now widespread.
- Looking to the future. New challenges: normalization and new technologies, normalization and use…
The presentations comprised in session 1 will be the following:
- Araceli Diaz de Lezana, Vice-Ministry of Language Policy, Basque Government: Euskarazko terminologia-lana / Basque terminology work
- Donncha Ó Cróinín, Chief Terminologist at Foras na Gaeilge, Ireland: The Irish Terminology Committee and European Terminology
- Albina Auksoriūte, Lietuvių Kalbos Institutas, Lithuania: Lithuanian terminology in the beginning of XXI century
- Violina Stamtcheva, European Parliament, Terminology Coordination Unit: IATE 2 – not just a pretty new face
Session 2: THE METHODOLOGY OF TERMINOLOGY WORK I
What is the starting point for the terminologist? The aim of this session is to analyze the process of terminology creation and to identify that which improves the quality of working procedures.
- How can quality be guaranteed when creating terminological dictionaries?
- How can quality be assured in terminology creation (appropriate standards, procedures, experts, corpora, tools etc.)?
- Can social networks and collaborative terminology be helpful as a starting point in quality assurance?
These are the presentations that will take place at session 2:
- Claudio Grimaldi, Realiter: Les lexiques REALITER : un travail terminologique collaboratif pour la promotion des langues romanes
- Eduards Cauna, Commission of Terminology of the Latvian Academy of Sciences: The wisdom of crowds in terminology creation: Is it working?
- Mojca Žagar Karer, ZRC SAZU, Fran Ramovš Institute of the Slovenian Language: Terminological dictionary and terminological counselling: Two sides of the same coin
Session 3: THE ROLE OF THE TERMINOLOGIST
Terminology is developed by agents whose role in the process can vary, along with their level of training. The purpose of this session is to provide answers to the following questions:
What should the role of the terminologist be? Should terminologists prescribe terminology or should they act as facilitators? What should the collaboration between terminologists and experts be like?
And closely connected with that, how important is the training of:
- agents who develop terminology?
- users of terminology (translators and interpreters, technical writers, journalists etc.)?
Session 3 will consist of these presentations:
- Petra Drewer (Hochschule Karlsruhe – University of Applied Sciences Karlsruhe, Germany) / Donatella Pulitano (State Chancellery of the Canton of Berne, Switzerland) / Tom Winter (Deutsche Bahn, Germany): Professional profiles in and around terminology management
- Dóra Mária Tamás, Hungarian Office for Translation and Attestation and Eötvös Loránd University (ELTE), Hungary: Hungarian legal terminology in education and practice
- Etienne Quillot, General Delegation for the French Language and in languages of France (DGLFLF): Les terminologues du dispositif d’enrichissement de la langue française : passeurs de savoir-faire terminologique
Session 4: THE METHODOLOGY OF TERMINOLOGY WORK II
How might tools designed for advanced terminology management facilitate collaboration between terminologists and domain experts?
There is consensus among terminologists that there is currently no established, effective methodology to facilitate collaboration between terminologists and experts. Tools designed for advanced terminology management could be helpful in this regard, not only for creating and establishing such a methodology, but also for assuring the coherence of the terminology work.
Lessons learnt from creating tools for term extraction in translation memories, machine translation etc should also be taken into account when developing advanced terminology management tools.
The presentations in session 4 will be the following:
- Luis González, Spanish Language Department, DG Translation Field Office (DGT), European Commission Representation in Spain: Terminesp, une plateforme pour la convergence terminologique en espagnol: la contribution des services de traduction de l’UE
- Nina Lewau, Migrationsverket, Sweden: Terminology in enterprise architecture and business development – how Swedish government agencies learn from each other when accelerating their work in concept analysis
Session 5: THE DISSEMINATION OF TERMINOLOGY
As it is vital that the work of terminologists reaches the end users of terminology, identifying the agents, procedures and factors that could facilitate this information transfer is key to assuring the success of terminology. The role of new technologies in achieving that goal must also be considered.
- Possible ways to raise awareness of terminology among its intended end users.
- Active terminology distribution and passive terminology distribution.
- How to identify agents crucial to the dissemination and implementation of terminology in a specific field, and how to influence them.
- The role of social networks and new technologies.
These will be the presentations comprising session 5:
- Cristina Valentini, Head of Terminology Unit, PCT Translation Division, World Intellectual Property Organization (WIPO), Switzerland: Terminology across borders: the example of WIPO Pearl
- Jordi Bover, Director of Termcat Terminology Centre, Catalonia: Thematic portals, a shortcut to disseminate terminology to specialized users
- Delyth Prys, Head of Language Technologies, Bangor University, Wales: Getting the right terms out to the right users
Session 6: TOWARDS MEASURING THE SUCCESS OF TERMS
The use of terms reflects the extent to which these terms have been successful. Therefore, success can be a measure of the quality of the term. Possible ways to measure the use of terms will be analyzed.
- How can the use of terminology be measured?
- What is the success level of terms proposed during normalization processes?
- Can terminometry help in improving normalization processes, and if so how?
The presentations that will take place in session 6 are:
- Iker Etxebeste, Head of the Terminology Department at UZEI (Basque Centre for Terminology and Lexicography), Basque Country: Terminoen ezarpenaren azterketa diakronikoa euskarazko lege-testuetan: 2DITE lexiko elebidunen egiaztatzaile automatikoaren erabilera terminometrian / The diachronic study of term usage in Basque-language legal texts: use of UZEI’s automatic verifier for bilingual texts (2DITE) in terminometry
- Adam Renwick, Terminology and Translation Research Centre (CRTT), Lyon Lumière University, France: The How and the What of Terminological Implantation
- Gabrielle Le Tallet Lloret, Paris 13 University, France: Mesurer l’usage des noms de métiers au féminin : méthode et finalités du projet NEONAUTE
Poster sessions
Apart from the presentation sessions, three thematic poster sessions will also take place at the Summit, illustrating interesting projects and initiatives carried out in the field of terminology which are related to the theme of this year’s summit: “3M4Q: Making, Managing, Measuring Terminology. In the pursuit of Quality”.
Each poster session will last approximately half a day, giving attendees the possibility to discuss with people related to each of the projects or initiatives illustrated by the posters.
Associated events
The International Terminology Awards (ITAs) will also be presented at the Summit. They reward the best works in the field of terminological research, at master and doctoral levels. The prizes are given out every two years by an international jury formed by experts of recognized standing.
Apart from that, the annual EAFT General Assembly will take place in conjunction with the Terminology Summit, on 22 November, in Kursaal Congress Centre. Non-members are also welcome as observers. Copies of necessary documentation not sent out in advance will be available on site.
To end with, when registering at the Summit the options to attend the dinner of the Summit and/or the social event organized by Etxepare Basque Institute are offered.
Registration
If you are willing to register at EAFT Summit 2018 please follow these indications.
Registration deadline: 8 october.
Europar Batasunaren markoan terminologiaren eta eleaniztasunaren aldeko plataforma bat finkatzea du helburu Terminologiako Europako Elkartearen (EAFTren) gailurrak, eta terminologiaren arloan lan egiten duten organismo eta erakundeak biltzen dira bertan.
Bi urtean behin egiten da terminologia-gailur hori, leku desberdin batean, eta aurten Donostiako Kursaal Kongresu Jauregian egingo da, azaroaren 22an eta 23an, EAFTk eta UZEIk lankidetzan antolatuta. Euskarazko lan terminologikoa sustatu eta jakinarazteko asmoz, UZEI oso parte-hartzaile aktiboa izan da beti honakoa bezalako gailurrak antolatzen, eta ekarpen garrantzitsuak egin izan ditu gailur horietan.
Gailurraren aurtengo gaia honako hau izango da: “3M4Q: Making, Managing, Measuring Terminology. In the pursuit of Quality”.
Gailurra sei hitzaldi-saiok, hiru poster-saiok eta behean xehatuko diren zenbait ekitaldik osatuko dute.
Gailurraren hizkuntza ofizialak ingelesa eta frantsesa izango dira, eta interpretazio-zerbitzuak eskainiko dira (euskaratikoak eta euskararakoak barne).
Hitzaldiak
Hauek izango dira gailurreko sei hitzaldi-saioetako bakoitzak aztertuko dituen gaiak eta barnean hartuko dituen aurkezpenak:
Osteguna, 2018ko azaroak 22
-
saioa: Terminologia-lanaren plangintza
Zein dira terminologiaren sorkuntza informaletik sorkuntza planifikatura eramaten duten urratsak?
Saio honetan hizkuntza desberdinen beharrak aztertuko dira (hizkuntza minorizatuenak barne), bai eta hizkuntza horientzat eskuragarri dauden baliabideak ere.
- Zein da normalizazioaren eragina terminologiaren kalitatean eta arrakastan?
- Nola ezar daitezke normalizazio-prozesuan kalitatea bermatzeko irizpideak?
- Plangintza linguistikoaren ikuspegitik begiratuta, normalizazio linguistikoaren prozesuan inplikatutako eragileek duten garrantzia.
- Terminologiaren bilakaera plangintza linguistikoan: egun oso zabalduak dauden aitzindarien praktika eredugarriak.
- Etorkizunari begira. Erronka berriak: normalizazioa eta teknologia berriak, normalizazioa eta erabilera…
Hitzaldi hauek hartuko ditu barnean 1. saioak:
- Araceli Diaz de Lezana, Hizkuntza Politikarako Sailburuordetza, Eusko Jaurlaritza: Euskarazko terminologia-lana
- Donncha Ó Cróinín, Terminologia-burua, Foras na Gaeilge, Irlanda: The Irish Terminology Committee and European Terminology
- Albina Auksoriūte, Lietuvių Kalbos Institutas, Lituania: Lithuanian terminology in the beginning of XXI century
- Violina Stamtcheva, Europako Parlamentua, Terminologia Koordinatzeko Unitatea: IATE 2 – not just a pretty new face
-
saioa: Terminologia-lanaren metodologia (I)
Zein da abiapuntua terminologoarentzat? Saio honen helburua da sorkuntza terminologikoaren prozesua aztertzea eta lan-prozesuetan balioa erantsi dezaketen faktoreak detektatzea.
- Nola berma daiteke terminoen kalitatea hiztegigintzan?
- Nola berma daiteke kalitatea terminoen sorkuntzan (arauak, prozedurak, adituak, corpusak, tresnak, eta abar)?
- Sare sozialak eta terminologia korporatiboa abiapuntu izan daitezke kalitatea ziurtatzeko?
Hitzaldi hauek osatuko dute 2. saioa:
- Claudio Grimaldi (Realiter): Les lexiques REALITER : un travail terminologique collaboratif pour la promotion des langues romanes
- Eduards Cauna, Letoniako Zientzien Akademiako Terminologia Batzordea: The wisdom of crowds in terminology creation: Is it working?
- Mojca Žagar Karer, ZRC SAZU, Fran Ramovš Eslovenieraren Institutua: Terminological dictionary and terminological counselling: Two sides of the same coin
-
saioa: Terminologoaren eginkizunak
Terminologia lantzen duten agenteek rol desberdinak izan ditzakete prozesu terminologikoan, eta bere prestakuntza-maila alda daiteke. Saio honen helburua hurrengo galderei erantzutea da:
- Zein izan beharko litzateke terminologoaren rola? Terminologoak terminoak arautzeko edo agintzeko ahala izan beharko luke edo erraztaile moduan jokatu beharko luke? Nolakoa izan beharko litzateke terminologoen eta adituen arteko lankidetza?
- Alde horretatik, zer garrantzi du terminologia lantzen duten agenteen hezkuntzak? Eta terminologia-erabiltzaileen (itzultzaile eta interpretatzaileak, idazle teknikoak, kazetariak, eta abar) prestakuntzak?
Hauek izango dira 3. saioko hitzaldiak:
- Petra Drewer (Hochschule Karlsruhe – Karlsruheko Zientzia Aplikatuen Unibertsitatea, Alemania) / Donatella Pulitano (Bernako Kantonamenduko Estatu Kantzilertza, Suitza) / Tom Winter (Deutsche Bahn, Alemania): Professional profiles in and around terminology management
- Dóra Mária Tamás, Hungariako Itzulpen eta Ziurtapen Bulegoa eta Eötvös Loránd Unibertsitatea (ELTE), Hungaria: Hungarian legal terminology in education and practice
- Etienne Quillot, Frantsesaren eta Frantziako hizkuntzen ordezkaritza nagusia (DGLFLF): Les terminologues du dispositif d’enrichissement de la langue française : passeurs de savoir-faire terminologique
Osteguna, 2018ko azaroak 22
-
saioa: Terminologia-lanaren metodologia (II)
Nola lagundu dezakete terminologiaren kudeaketa aurreraturako diseinatutako tresnek, terminologoen eta adituen arteko lankidetza eraginkorra sortzeko?
Terminologoen artean adostasuna dago: terminologoen eta adituen arteko lankidetzarako metodologia eraginkorrik ez dago ezarrita.
Terminologia aurreratuaren kudeaketarako diseinatutako tresnen ekarpena erabilgarria litzateke, ez bakarrik lankidetzarako metodologia hori ezartzeko, baizik eta lan terminologikoaren koherentzia bermatzeko ere bai.
Bestalde, kudeaketa terminologikoa beharrezkoa da tresnak garatzeko, hala nola itzulpen-memorietako terminologia kudeatzeko eta erauzteko, edo itzulpen automatikorako…
Hitzaldi hauek osatuko 4. saioa:
- Luis González, Gaztelania Saila, Itzulpen Zuzendaritza Nagusia, Europako Batzordearen ordezkaria Espainian: Terminesp, une plateforme pour la convergence terminologique en espagnol: la contribution des services de traduction de l’UE
- Nina Lewau, Migrationsverket, Suedia: Terminology in enterprise architecture and business development – how Swedish government agencies learn from each other when accelerating their work in concept analysis
-
saioa: Terminologiaren zabalkundea
Terminologoen lana erabiltzaileengana iristea garrantzitsua den moduan, agenteak, prozedurak eta informazio-transferentzia errazteko egon daitezkeen faktoreak identifikatzea, erabakigarria izan daiteke terminologiaren arrakasta ziurtatzeko.
Helburu horretara heltzeko, bereziki kontuan hartu beharrekoa da teknologia berriek egin dezaketen ekarpena.
- Terminologiaren sozializazio eraginkorra ziurtatzeko era posibleak.
- Banaketa terminologiko aktiboa eta banaketa terminologiko pasiboa.
- Eremu zehatz bateko terminologiaren ezarpenean eta hedapenean erabakigarriak izan daitezkeen agenteak nola identifikatu. Haietan nola eragin.
- Nola identifikatu terminologiaren hedapenean eta ezarpenean eremu jakin batean ezinbestekoak izan daitezkeen eragileak.
- Sare sozialen eta teknologia berrien ekarpenak
Hauek izango dira 5. saioko hitzaldiak:
- Cristina Valentini, Terminologia Saileko burua, PCTren Itzulpen Atala, Jabetza Intelektualaren Mundu Erakundea, Suitza: Terminology across borders: the example of WIPO Pearl
- Jordi Bover, Zuzendaria, Termcat Terminologia Zentroa, Katalunia: Thematic portals, a shortcut to disseminate terminology to specialized users
- Delyth Prys, Hizkuntza Teknologien burua, Bangor-eko Unibertsitatea, Gales: Getting the right terms out to the right users
-
saioa: Terminoen arrakasta neurtzeko bidean
Terminoen erabilerak islatzen du zein mailatan izan duten arrakasta proposamen terminologikoek.
Terminoaren arrakasta, proposamenaren kalitatearen adierazgarri izan daiteke. Terminoen erabilera neurtzeko erak aztertuko dira.
- Nola neur daiteke terminologiaren erabilera?
- Zein da proposatutako terminologien arrakasta-maila normalizazio-prozesuetan?
- Lagun dezake terminometriak normalizazio-prozesuetan? Nola egin dezake?
Saio honetako hitzaldiak honako hauek izango dira:
- Iker Etxebeste, UZEIko Terminologia Saileko burua, Euskal Herria: Terminoen ezarpenaren azterketa diakronikoa euskarazko lege-testuetan: 2DITE lexiko elebidunen egiaztatzaile automatikoaren erabilera terminometrian
- Adam Renwick, Terminologiari eta itzulpengintzari buruzko ikerketarako zentroa (CRTT), Lyon Lumière Unibertsitatea, Frantzia: The How and the What of Terminological Implantation
- Gabrielle Le Tallet Lloret, Paris 13 Unibertsitatea, Frantzia: Mesurer l’usage des noms de métiers au féminin : méthode et finalités du projet NEONAUTE
Poster-saioak
Hitzaldi-saioez gain hiru poster-saio tematiko ere egingo dira gailurrean. Poster-saioetan gailurraren gai orokorrarekin zerikusia duten terminologiaren esparruko proiektu eta ekimen interesgarrien berri emango da. Poster-saio bakoitzak egun erdi inguru iraungo du, eta gailurrera bertaratutakoek aukera izango dute saio horietan ikusgai jarriko diren posterretan azaldutako proiektuekin edo ekimenekin zerikusi zuzena duten pertsonekin hitz egiteko.
Lotutako ekitaldiak
Bestalde, gailurrean zehar Nazioarteko Terminologia Sariak emateko ekitaldia egingo da. Ikerketa terminologikoaren arloan egindako lan onenak saritzen dira bertan, master-mailakoak zein doktorego-mailakoak. Sariak bi urtean behin ematen ditu EAFTk, nazioarteko ospea duten adituz osatutako nazioarteko epaimahai baten epaia aintzat hartuta.
Horretaz gain, EAFTren Urteko Batzar Nagusia ere terminologia-gailurrean zehar egingo da.
Azkenik, gailurrean izena emateko garaian aukera ematen da gailurraren afarira zein Etxepare Euskal Institutuak antolatutako kultura-ekitaldira joateko.
Izen-ematea
EAFTren 2018ko terminologia-gailurrean izena eman nahi izanez gero, mesedez irakurri hemen adierazitako jarraibideak.
Izena emateko azken eguna: urriaren 8a.
The Ninth Terminology Summit will take place in San Sebastian (in the Kursaal Congress Centre) on 22–23 November 2018, coinciding with UZEI’s 40th anniversary in 2018. The Summit theme is 3M4Q – Making, Managing, Measuring Terminology: In the pursuit of Quality. The Summit will consist of 6 sessions with guest speakers, and an open poster session addressed to those professionals who want to share their experiences on the general topic proposed: terminology and quality.
Final programme is now available on the Summit website.
IMPORTANT DATES
- EAFT Summit: 22–23 November
Registration open until 8 October. - EAFT General Assembly: 22 November
- The EAFT GA will take place in conjunction with the Summit. We encourage all EAFT members to actively participate in the GA.
- EAFT Awards Ceremony: 23 November
[Originally published in EAFT’s Newsletter]
Urteak ez dira alferrik igaro, guretzat behintzat ez!
20 urte bete genitueneko diaporama zahar hau berreskuratu dugu, eta sarean jarri dugu gure 40. urteurrena dela-eta.
Ez esan nahiko «vintage» geratu ez zaigunik!
2018-07-25ean argitaratua
2018-11-22an aldatua
Euskaltzaindiak ohar baten bidez jakinarazi duenez, hamabi euskaltzain urgazle izendatu zituen joan den uztailaren 20ko osoko bilkuran. «Arautegiaren 3., 38. eta barne-erregelen 6. artikuluetan jasorikoa kontuan hartuz, Euskaltzaindiko batzorde eta lantaldeetan aspalditik lanean ari diren» pertsonak dira horiek guztiak.
Bost gipuzkoar daude urgazle berrien artean (Andres Alberdi, Irene Arrarats, Xabier Peritz «Euzkitze», Josu Pikabea eta Luis Mari Zaldua), eta beste bost bizkaitar (Jon Aizpurua, Asier Bidart, Agurtzane Elordui eta Gotzon Lobera, eta UZEIko Lexikografia Saileko lankide den Ainhoa Arregi). Ipar Euskal Herriko bi urgazle berri ere izendatu ditu Euskaltzaindiak: Céline Mounole eta Allande Socarros.
Gure lankide Ainhoa Arregi urte luzez aritu da UZEIren Lexikografia Sailean; 2010etik Euskaltzaindiaren Hiztegi Batua lantaldeko kide da, eta 2017tik Euskaltzaindiaren Hiztegia. Adierak eta adibideak lantaldeko kide. Hainbat lexikografia-proiektutan hartu du parte: Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuaren prestalanetan eta Hiztegi Batu Oinarriduna egitasmoan; UZEIren Sinonimoen Hiztegian, Maiztasun Hiztegian, Hitz-bukaeren hiztegia, NafarHitz hiztegian). Corpusgintzan ere aritua da, Euskaltzaindiaren XX. mendeko euskararen corpus estatistikoan lehendabizi eta, gero, Lexikoaren Behatokian. Hizkuntzaren tratamendu informatikorako oinarrizkoak diren euskararen eta gaztelaniaren datu-base lexikalak ere kudeatzen ditu UZEIn (euLEX eta esLEX, hurrenez hurren), eta Hobelex zuzentzaile lexikoa eguneratzen du, beste lan batzuen artean.
UZEIko lantalde osoarentzat albiste handia izan da Ainhoa Arregi euskaltzain urgazle izendatu izana. Berriki, Lexikografia Saileko lankide izandako Jose Antonio Aduriz ohorezko euskaltzain izendatu du Euskaltzaindiak, eta sail horretako buru den Miriam Urkia, berriz, euskaltzain oso. Ibilbide luzeko lanaren aitortza jaso dute lankide horiek guztiek.
Zorionak, euskaltzain urgazle berri guztiei, eta, bereziki, gure lankide Ainhoari!
The Tenth Terminology Summit will take place in San Sebastian, coinciding with UZEI’s 40th anniversary in 2018. The Summit theme is 3M4Q – Making, Managing, Measuring Terminology: In the pursuit of Quality and it will take place in the Kursaal Congress Centre on 22-23 November 2018.
The Summit will consist of 6 sessions with guest speakers, and an open poster session addressed to those professionals who want to share their experiences on the general topic proposed: terminology and quality.
A draft programme is now available on the Summit website.
IMPORTANT DATES
Summit: 22-23 November
EAFT General Assembly: 22 November
EAFT Awards Ceremony: 23 November
The EAFT GA will take place on 22 November, in conjunction with the Summit. We encourage all EAFT members to actively participate in the GA.
[Originally published in EAFT’s Newsletter]
Euskaltzaindiak ohorezko euskaltzain izendatu izanak ez du bere inguruan erreakzio handirik eragin, apaltasunez dioenez. Zorion-mezuak jaso ditu, eta familiarengandik dei batzuk ere bai, baina «handiagoetara pasatu gabe».
Urte luzeetako ibilbide profesionalean apaltasun hori izan du ezaugarri, eta Euskaltzaindiak izendapenaren berri emateko kaleratu zuen oharrak ere lan isila egin duela azpimarratu zuen: «lan gehienak elkarte edo erakundeetan integraturik egin izan ditu (hasieran Jakinen, gero UZEIn eta Euskaltzaindian, Arantzazuko frantziskotarrekin beti) eta, ondorioz, bere izena gutxitan agertzen da autore gisa», zioten ohar hartan.
UZEIren ia sorreratik bertatik izan dugu lankide, eta Lexikografia Saileko muina izan da erretiroa hartu duen arte. Handik egin dio funtsezko ekarpena, besteak beste, Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuari.
Bere ibilbide profesional oparoa baina ez oso ezagun hori izan dugu hizpide Tolosan egin diogun elkarrizketan.
«Izendapenak zorionez ez du oihartzun handirik izan. Dei batzuk izan ditut, bai. Familiakoak, eta abar. Baina badakite ez zaizkidala gauza horiek gehiegi gustatzen, eta tamaina hartzen badakite», dio, irribarrez.
«Lotsa lehenago edo beranduago berdin pasatu beharko» zuela-eta, bera aurreratu zen, eta berak eman zuen berria «etxean», alegia, azken urteotan bizileku izan duen Tolosako frantziskotarren komentuan.
Espero zenuen izendapena?
Ez, ez! Egin kontu zenbat denbora den nik lanak utziak ditudala, nire osasuna eta gainerakoak direla tarteko… Nik uste nuen ia bakean biziko nintzela geratzen zaizkidan denboratxo hauetan, baina gerra handiegia ere ez da izan [izendapena].
Euskaltzaindiak ohartarazi du egin dituzun lanak gutxitan agertu direla zure izenarekin
Nire lanak ez dira izan distira handikoak. Lana izan da eta gustukoa, eta pozik egin izan dudana. Eta horrekin harritzen ziren nire ingurukoak, familiakoak, etab. «Pozik ari haiz lanean?» galdetzen zidaten. Eta nik, «bai!». Nik sinetsi izan ditudan proiektuetan lan egin dut, eta proiektu horietan nire tamainako lana gertatu zait. Eta nire tamainan mugitu izan naizen neurrian eramateko modukoa izan da. Eta ekarriren bat egin badugu, huraxe: ez dut beste pretentsiorik izan. Eta, orain, noski, askoz gutxiago.
JAKINeko lantaldean ibili zaretenok espezializazio-arlo ugari landu dituzue. Zure kasuan, lexikografian aritzea, zure hautua izan zen ala emana etorri zitzaizun?
Seguru asko, denetik pixka bat. Uste dut bizitzak eraman gaituela eraman gaituen bidetik. Ni hasi nintzen 20 bat urterekin, Jakinen zuzentzaile, originalak prestatzen, lankideekiko harremanetan, etab. Gero, UZEIren hasiera-hasieran egon nintzen, eta hilabete batzuen ondoren euskal filologia ikastera joan nintzen. Eta, ikasle nintzela, Mitxelenaren kritika gogor baten ondorioz UZEIk bere lana birbideratu behar izan zuen. Eta hor sortu zen [niretzat] lexikografian eta lexikografian lan egiteko aukera. Mikel Zalbidek egin zuen planteamendu handi hartan: terminologia biltzea, prentsako hizkera biltzea, OEH hiztegi historikoa izango zena… Baita Mikel Zalbideren ustez prestatu behar ziren alderdi teorikoak ere (lexikoaren sorkuntzako bideak). Niri horietan sartzea egokitu zitzaidan, eta poliki-poliki horrela bideratu da gure hautua baino gure lan-arloa. Emana etorri zaigu, guk aukeratzea baino gehiago.
Joxe Azurmendik esana du, Arantzazuko esperientziari esker Jakineko lantaldean ez zela inoiz arazorik izan lankidetzarako.
Taldean bizitzea eta taldean lan egitearena ia berezkoa zen gurean. Guk, Joseba Intxaustik, Paulo Agirrebaltzategik, Joan Mari Torrealdaik, Joxe Azurmendik, Manolo Pagolak, Juan Joxe Iturriotzek eta nik neuk zortea izan dugu ondo konpondu izan ginelako, eta horri esker egin ahal izan da egin izan dena. Joxe Azurmendik broma txiki bat egiten zuen noizean behin: esaten zuen «honek ematen dik la compañía del bombo mutuo», batak bestea aipatzen zuelako.
Aipatu dituzun izen horiek guztiek izan dute oihartzun handia euskalgintzan. Agian zu zinen aitortza hori jasotzeko geratzen zena.
Eta zerbaitegatik izango zen [irribarrez]. Horiek askoz ere indartsuagoak izan dira bai buruz bai lantzez, alderdi askotatik. Gu baino jantziagoak… Guk beti peoi-lana egin dugu, eta ez burla bezala hartuta: ez, ez, hori ere egin behar izaten da. Eta hori egokitu zaigu, eta pozik egin dut.
Nola ikusten duzu azken urteotako euskal hiztegigintza?
Azken-azken urteotakoa ez aipatzea hobe, ez baitut asko jarraitu. Baina gu hasi ginenetik azken urteetara gauzak asko aldatu ziren. Teknologiaren aldetik, laguntza izugarria izan da. Baina metodologiaren aldetik ere bai: gu hasi ginenean, artean, geure kolkotik gauza gehiegi ateratzeko tentazioa izan genezakeen (ez zen nire kasua, halere), baina bide hori oraindik normaltzat ematen genuen. Gerora, askoz gehiago izan da testuetan oinarritua, oinarri sendoagoko hiztegigintza, eta praktikan askoz ere gauza txukunagoa egin da.
Aurrera begira ere, horrek nahikoa emango du, ala beste zerbait ere beharko da? Horrelakoak irakurtzen ditut orain: beharbada aldaketa berri batzuen beharra egongo da, ez dut ukatuko. Baina guri egokitu zitzaiguna, uste dut nahiko ongi agortzen saiatu ginela: Orotariko Hiztegia zegoen, XX. mendeko corpusa zegoen, handik eta hemendik biltzen genuen informazioa. Metodologiaren aldetik, eman genezakeena, neurri handi batean, eman genuela uste dut.
Hasierako hiztegigintza hura gehiegi jarri da auzitan? Ez ditugu oraingo ikuspegiarekin neurtzen orduko ezintasunak?
Seguru asko, bai. Egin den kritika neurri batean beharrezkoa izan da, eta beste neurri batean gehiegizkoa. Baina seguru asko, orduan ez genuen eman genuena baino gehiago ematerik. Eta orduan eman zezaketenek eman zutelako izan da posible gerokoa, eta hobetzea. Baina hobetzeak ez du esan nahi aurrekoa ukatzea.
Kritika guztiak izaten dira, neurri batean behintzat, neurriz kanpokoak. Eta gure kasuan ere uste dut izan dela tentazioa gauzak errazegi ukatzekoa, saihestekoa. Baina ez dut uste kritikoak izan direnek ere gure lanaren ukapen osoa ekarri dutenik. Alderantzizkoa bai sumatu dut: jende askok zorionak ematea, gure lana onartzea, eskertzea… UZEIko paper zaharretan han izango da gutun txiki bat, Txillardegik eskuz idatzia. Gizona ez zen etortzen bileretara, nahiz eta deitzen genuen, baina halako batean idatzi zigun: «ni jada ez nago bide hori segitzeko moduan. Oso ongi ari zarete, segi, eta eskerrik asko». Txillardegi batek esana. Bada zerbait, ezta?
Urte hauetan guztietan Hiztegi Batuko Lantaldearen kideak aldatu egin dira. Sasoi bakoitzeko lantaldekideek hiztegiari ukitu berezia eman diotela uste duzu?
Bakoitzak bere ekarria egiteko aukera izan du, eta jende batek egin du. Baina nik beti errezeloa izan dut lantalde hori beti izan dela orekatua. Oreka guztiak ez dira berdinak izan, ez dira pertsona berek eginak izan. Baina beti egon da aurrekoa indartzeko gaitasuna duena, etorkizunari begiratzeko gaitasuna duena, Iparraldeko presentzia segurtatuko ziguna, bizkaierarena segurtatuko ziguna, eta hori oso garrantzitsua da. Eta pisuak orekatzeko ahalegin horretan, nahiz eta pertsonak aldatu, nik uste dut oreka beti mantendu dela. Eta horri esker du hiztegiak duen itxura.
Iñaki Segurolak esan zidan behin… oso kritikoa zen, bera izan ohi den bezala, eta Hiztegi Batuaren martxarekin ez zegoen batere gustura. Lehen aletxoa atera zenean A-tik Z-rakoa, (20.000 forma-edo ziren), eta hurrengo bileran-edo esan zidan: «begiratu diat, eta ondo zegok». Gauza horiek dira gure «poxak», eta estimatzen direnak.
Adostasuna lortzea zaila izan da?
[Irribarrez] Lantaldeko lana beti da zaila. Eta gauza batzuetan errazak dira, eta beste batzuetan ezinezkoak. Guk abantaila bat genuen: gu ez ginen azken erabakia hartzen genuenak, hori Euskaltzaindiaren esku zegoen. Eta idazkari honi zegokion esatea: «lantalde hau ez da gauza forma honen eta honen artean erabakitzeko. Honen alde arrazoi hauek daude, eta honen alde beste hauek. Erabaki zuek». Alde horretatik, gure lana erosoa zen. Baina une berean eztabaida biziak ere izan genituen. Baina hori ez da gurea bakarrik. Gogoan dut Israelgo Akademiko kide zen Mordechay Mishor etorri zenean, esan zigula haienean ia mutur-joka hasterainoko eztabaidak izaten zituztela. Orduan, pentsatu genuen, gu haserretzen gara, baina ez hainbeste! [irribarrez].
Etorkizunik ikusten diozu hiztegigintzari?
Bai, hiztegiarena sekula bukatzen ez den lana da. Badakit kritika batzuk izan direla, esanez Euskaltzaindiak hiztegiari asko eskaini diola, eta, demagun, gramatikari ez. Tira, izango dira arrazoiak horretarako ere, nik azaltzen ez dakizkidanak. Baina nik uste dut hiztegigintza etengabe egokitu eta berritu beharrekoa dela. Sintaxia askoz ere finkoagoa da, nahiz eta ez dudan ukatuko hor ere badaudela egin beharrekoak.
Euskaltzaindiaren Hiztegiaren lantaldeak askotan eskatzen dizu aholkurik?
Ez, hori oso garbi utzi nuen lana utzi nuenean. Hori egin dezaketenak beste batzuk dira, eta guk baino hobeto egingo dute. Saiatu naiz ez egoten hor presente, eta uste dut oso ondo lortu dudala. Niri ez zait hor egotea egokitzen. Eman beharrekoa eman nuen nik. Ondokoak ez dira okerragoak, hobeak zarete. Horretaz ez daukat dudarik: gure aldean formazioz, askoz ere egokiagoak, jantziagoak…
Klasikoen ezagutza urriagoa izan dezakete agian gazteenek. Hori alderdi teknologikoak ordeztu dezake? Demagun, corpusek ordeztu dezakete Axular zuek beste ez ezagutzea?
Neurriren batean bai. Baina guk ere zenbat ezagutzen genuen Axular? Gauza batzuk irakurriak genituen, nahitaez, Villasante irakasle genuelarik. Baina zein neurritan ezagutzen genuen? Pixka bat, oihartzun batzuk bagenituen… Gaurko gazteagoek gutxiago dute? Nik ez dakit. Konstante bat izan zen, eta horretaz oso ongi ohartu nintzen Egungo Euskararen Bilketa-lan Sistematikoa (EEBS) corpusa antolatzean, nola, eman dezagun, 1912an esaten zen «gaurko bertsolari hauek badakite errimak egiten, baina bertsoa zer den ez dakite», eta, handik 15 urtera, beste artikulu batean, gauza berbera esaten zen, eta handik 15 urtera gauza berdina. Eta euskararekin ere antzeko zerbait: «oraingo gazteek euskara ttattar, pobre, triste hau…», eta handik 20 urtera, lehen ttattarra egiten zutenek adinean pixka bat igo dira, eta gauza bera esaten dute oraingo gazteei buruz.
Jakina, nire adinean tokatzen zait esatea «oraingo gazteek…», baina ez dut esango!
Euskaltzaindiak ohar baten bidez aditzera eman duenez, 16 ohorezko euskaltzain izendatu berri ditu. Horien artean dago, UZEIren lehen urteetatik erretiroa hartu arte lankide izan dugun Jose Antonio Aduriz lexikografoa. Urte horietan guztietan lan isila egin du Adurizek, eta Euskaltzaindiak bere oharrean zioen bezala, «Hiztegi Batua eta Euskaltzaindiaren Hiztegiaren zutabe nagusietako bat izan da».
Zorionak, UZEIko lantalde eta lagun guztion izenean, Jose Antonio! Baita harekin batera izendatu berri dituzten gainerako ohorezko euskaltzainei ere: Martxel Andrinua, Txaro Arteaga, Maria Jose Azurmendi, Miren Jone Azurza, Henri Duhau, Izaskun Gastesi, Abel Muniategi, Manex Pagola, Jose Maria Rementeria, Sabin Salaberri, Txomin Solabarrieta, Julen Urkiza, Arantxa Urretabizkaia, Pello Zabala eta Auxtin Zamora.
Hamasei ohorezko euskaltzain berri izendatu ditu Euskaltzaindiak. Guztira, bost emakumezko eta hamaika gizonezko izendatu dira: bost bizkaitar, sei gipuzkoar, bi lapurtar, eta baxenabartar, arabar eta nafar bana. https://t.co/8jCnpu23C7 pic.twitter.com/aDjF4tw7EI
— Euskaltzaindia (@plazaberri) 2018(e)ko maiatzaren 11(a)
:: Microsoft Office 2016rako prestatu du UZEIk Hobelex zuzentzailea
:: Euskaltzaindiak martxoan argitaratuko azken arauaren informazioarekin eguneratua dago bertsio berria
2018-04-18an argitaratua
2014an plazaratu zuen UZEIk Hobelex, euskararako lehen lexiko-zuzentzailea. Geroztik, euskaldun ugarik erabili dute akats ortografikoez gain akats lexikoak ere detektatzen dituen zuzentzailea, sistema eragile eta testu-prozesadore desberdinetarako doan eskaintzen dena.
Orain sarean jarritako bertsioa azken urteotan erabiltzaileek izan duten hutsune bat betetzera dator, ordea: orain arte, Microsoft Office 2013 bertsioa arte zegoen prestatua Hobelex, eta, beraz, Microsoften bulegotika-paketearen bertsio berriagoetan ezin zen instalatu.
Microsoft Officeren bertsio berrienean instala daitekeen euskarazko lehen zuzentzailea
Hemendik aurrera, hori ez da horrela izango: PCetarako bertsio egonkor berrienean ere (alegia, Office 2016 bertsioan) erabili ahal izango da Hobelex. Gero eta gehiago dira azken urteotan bertsio hori erabiltzen hasi diren euskaldunak, beste arrazoi batzuen artean, gaur egun salgai dauden ordenagailu gehienetan horixe baitator aurrez instalatua. Behar hori betetzeko asmoz garatu du UZEIk, beraz, Hobelexen bertsio berria.
Gainera, bertsio horretan erabil daitekeen euskarazko zuzentzaile bakarra da oraingoz Hobelex. Aurrerapauso garrantzitsua da, oraindik orain Word, Excel eta beste programa ezagun batzuk barne hartzen dituen Microsoft Office delako, seguruenik, bulegotika-paketerik ezagunena jende askorentzat.
Ordenagailu berrienetan, bai. Baina azken arau eta gomendioekin eguneratua: nola bestela?
Zuzentzailea ordenagailu berrienetan erabili ahal izatea garrantzitsua da, noski. Baina hori baino garrantzitsuagoa da zuzentzaileak ematen duen informazioa egokia eta eguneratua izatea.
Euskara hizkuntza bizia da, eta etengabe egokitu behar du eguneroko beharretara eta aldaketatara. Horregatik, beti bezala, azken-azkeneko arauekin eta gomendioekin eguneratua dago Hobelexen bertsio berria ere.
Horrela, Euskaltzaindiak martxoaren 28an argitaratu zuen 186. arauan jasotako informazio lexikoarekin osatu dugu Hobelexek oinarritzat erabiltzen duen euLEX euskararen datu-base lexikala. 154.000 sarreratik gora ditu euLEXek, eta egunez egun elikatzen eta osatzen du UZEIko Lexikografia Saileko lantaldeak; ez da, beraz, nolanahiko oinarria. Hori dela-eta, Hobelexen erabiltzaileak ziur egon daitezke zuzentzaileak ahalik eta gomendio zein proposamen egokienak egiten dituela.
Hobelex Microsoft Office 2016ra egokitutako bertsioaren instalatzailea garatzeko Eusko Jaurlaritzaren Kultura eta Politika Sailaren babesa izan du UZEIk.
Errege-erreginen izenak idazteko irizpideak eta gomendioa eman ditu Euskaltzaindiak 186. arauan. Esaterako, Ingalaterrako Elisabet I.a baina Elizabeth II.a, eta Espainiako Filipe II.a baina Felipe VI.a https://t.co/CwdYd43DMc pic.twitter.com/PIwpRjAXdh
— Euskaltzaindia (@plazaberri) 2018(e)ko martxoak 28
Aukera ugari Hobelex erabiltzeko
Orain arteko bertsioak bezala, www.hobelex.eus helbidean eskura daiteke plugin berria. Plugina instalatzeko jarraibideak eta argibide zehatzagoak eskuliburu berrituan aurkituko dituzue.
Microsoft Officen soilik ez, LibreOffice bulegotika-paketearekin ere erabil daiteke Hobelex, baita UZEIren webgunean dagoen online bertsioan ere. Hona hemen bertsio-aukera biltzen duen taula:
IDITE lexiko-egiaztatzaile profesionala ere eguneratu du UZEIk
Hobelex berritzearekin batera, UZEIk garatua duen lexiko-egiaztatzaile profesionala ere, IDITE izenekoa, eguneratua eskaintzen da gaurtik aurrera. Erabilera profesionalerako diseinatutako tresna horrek testu-masa handiak aztertzen ditu, eta lexiko orokorraz gain, terminologia ere kontuan hartzen du, edozein mailatako testuak egiaztatzeko gauza baita. Hain zuzen ere, Euskaltzaindiak IDITE aukeratua du bere lanen arauekiko adostasuna egiaztatzeko. Berria egunkariak ere IDITE erabiltzen du euskarazko lexikoaren erabilera zuzena egiaztatzeko.
Datozen hilabeteetan ingelesetik euskararako itzultzaileak beharko ditugu UZEIn. Lokalizazioetan esperientzia izatea baloratuko da. Interesa izanez gero, bidali CV eta tarifa UZEIren helbide elektronikora.
2018-03-15ean argitaratua
Kazetari izan nahi omen zuen DBH ikasten ari zenean. Eta, unibertsitaterako bidea prestatzean, euskal filologia bigarren aukera gisa markatu zuen, kazetaritzaren atzetik. Orduko ikaskide batek, Asier Arangurenek, alderantziz egin omen zuen: euskal filologia lehen aukeratzat hartu, eta kazetaritza bigarren utzi. Gaur egun, Asier Aranguren ETBko kirol-kazetaria da, eta Miriam Urkia euskaltzain oso izendatu berri dute. Baina, beste ezeren gainetik, Miriam Urkia lankide fina dugu UZEIn, eta gure Lexikografia Saileko arduradun. Ardura horri buruz galdetuz hasi dugu, hain zuzen ere, elkarrizketa hau.
UZEIko lexikografia saileko arduraduna zara. Zure lana ezagutzen ez duenari, nola esplikatzen diozu zer egiten duzun?
18 urte nituenean sartu nintzen UZEIn; filologia ikasten hasia nintzen orduan. Eta sartu berritan liburuak husten nituen, hau da, liburuetatik hitzak jasotzea zen nire lana. Egia esan, hasieran ez nekien oso ondo zertarako balio zuen horrek. Baina berehala konturatzen joan nintzen hortik lexikoa ateratzen zela, eta horrek balio zezakeela gerora hiztegigintzan aritzeko, erabilerak aztertzeko… Horrekin, eta euskal filologiako ikasketekin (han, maila teorikoan, lexikologia ere ikasten genuen), hasi nintzen jabetzen nola aztertzen den lexikoa, tradizioa nondik zetorren… eta mundu hori gustatu egin zitzaidan.
Gaur egun, nire lana bereziki lexiko orokorra lantzea da, bai UZEIn bai Euskaltzaindian.
Hori zer den ez dakienarentzat, zeri esaten diozu lexikoa lantzea?
Euskaltzaindiaren Hiztegia lantaldean, adibidez, une honetan gure helburua da, batez ere, hitz baten historia osoa aztertzea, zer bide egin duen eta zer erabilera duen ikustea, eta gaur egungo euskaldun guztiontzat egokia izan daitekeen ala ez aztertzea.
1986an hasi ginen XX. mendeko corpusa lantzen, orain Lexikoaren Behatokia osatu eta aztertzen dugu, Orotariko Euskal Hiztegia ere badaukagu, euskara idatziaren tradizioa jasotzen duena … Informazio pila bat daukagu, beraz. Material idatzi hori biltzen dugu, tradizioa…. Eta horietatik proposatzen da zein sartuko litzatekeen Euskaltzaindiaren Hiztegian eta zein ez. Lan horri esaten diot lexikoa lantzea.
Oraintsu izendatu zaituzte euskaltzain oso, baina, lehendik ere, ibilbide luzea egin duzu Euskaltzaindiaren egitasmoetan. Nola hasi zinen lan horietan, eta nolakoa izan da esperientzia hori?
UZEIk hasiera-hasieratik izan du harremana Euskaltzaindiarekin. 1986an enkargua eman zion Euskaltzaindiak XX. mendeko euskararen corpusa, garai hartan EEBS (Egungo Euskararen Bilketa-lan Sistematikoa) deitzen zena, egiteko. Ni hor sartu nintzen, UZEIn, baina Euskaltzaindiarentzat lan egiten.
Eta, geroztik, Euskaltzaindia hasi zenean Hiztegi Batua lantzen, horren idazkaritza-lana eta lantaldearen ardura nolabait UZEIri eman zion. Urtetan egon da lantalde horren arduradun Jose Antonio Aduriz, gure lankidea, eta hark erretiroa hartu zuenean, nik hartu nuen lantaldearen ardura. Baina beti aritu naiz Euskaltzaindiarentzat, nahiz eta UZEIn egiten dugun lana. Beraz, batera egin ditut biak.
Erantzukizun handia izango da euskararen hiztegi arauemailearen arduraduna izatea.
Ardura bada, bai. Ardura bai, baina zorionez oso lantalde ona daukat inguruan. Batetik, UZEIko lantaldean, Ainhoa Arregi gabe ez nuke ezer egingo, berak daramalako kargarik handiena. Gainera, Andoni Sagarna da proiektuko zuzendaria. Beraz, hori bada berme bat, eta niri lasaitasuna ematen dit. Eta, gero, erredakzio-taldeak oso ondo egiten du lan. Beraz, ardura bai, baina oso babestua eta lasai sentitzen naiz.
Gauza bat arautzea da, eta bestea arau horiei hiztunok egiten diegun jaramona. Zer pentsatzen duzu, esaterako, komunikabideetan, hezkuntzan, eta, oro har, irismen handiko erabileran aspaldi emandako arau bat betetzen ez dela ikusten duzunean?
Egia esan behar bada, nik uste dut, euskaldun gehienok oso zintzoak garela arauak betetzen. UZEIk berak duela urte batzuk lexikoaren ezarpena aztertzeko ikerketa-lan bat egin zuen, TEIS izenekoa. Eta han ikusi zen Euskaltzaindiak araututakoa, komunikabideek, administrazioak, etab. oso ehuneko handian betetzen zutela, % 90etik gora.
Nik uste dut jendea oso zintzoa dela, eta araua errespetatzen duela. Beti egon izan dira forma batzuk, beharbada, une batean proposatu direnak… jendeak intsumisioa egiten ziela esaten zuen. Eta horrelako proposamen batzuk berrikusi egin dira. Azken batean, Euskaltzaindiak gizartearen atzetik joan behar duelako. Arauren bat barneratzen ez bada, zerbaitegatik izango da, eta berrikusi egin behar da. Baina oso forma bakanak dira horiek, nahiz eta jendeak esaten duen Euskaltzaindiak arau asko aldatu dituela. Ez, Euskaltzaindiak apenas aldatu du araurik.
“Euskaltzaindiaren hiztegia ez badago sarean, hiztegiak ez du ezertarako balio” zioen Euskaltzainburuak duela hilabete batzuk elkarrizketa batean.
Erabat ados. 2016an jarri zen sarean Euskaltzaindiaren Hiztegia, eta paperean azaldu zen egun hartan bertan [hiztegiaren bertsio berria]. Aurkezpena bukatu orduko bagenuen lehenengo oharra, eta egun horretan bertan lehenengo zuzenketa egin zen. Beraz, hiztegia etengabe eguneratzen da, eta paperekoa lehenengo egunean bertan zaharkitua geratu zen. Orain ere, duela hilabete eguneratu da hiztegia, eta ezin zara etengabe paperean ateratzen ibili.
Eta bestetik, liburukoa begiratzen duzu ordena alfabetikoan, baina sarekoak aukera ematen dizu beste hainbat lekutatik begiratzeko, aztertzeko. Eta aprobetxatu nahiko nuke esateko, beste hizkuntzetako akademietako hiztegiek ematen ez dituzten aukerak ematen dituela Euskaltzaindiaren Hiztegiak, definizioetatik, adieretatik, erabilera-marketatik, kategorietatik kontsulta daitekeelako. Beraz, sareko hiztegia eguneratua dago, eta hainbat lekutatik kontsultatzeko aukera ematen du.
Beraz, uste dut ezinbestekoa dela gaur egun sareko bertsio hori edukitzea.
Sarean dauden kontsulta-zerbitzuak, bereziki, hiztegiarena, berritzeko ahalegina egin nahi duela esana du Euskaltzaindiak. Horretan, berrikuntzarik ikusiko dugu datozen hilabeteotan?
Bai, gauzak aztertzen ari gara, lotura gehiago eskaintzeko, adibidez. Orain, eta erabiltzaile askok ez daki, iturriak kontsultatzeko aukera ematen du Euskaltzaindiaren Hiztegiak: hiztegitik zuzenean jo dezakezu Orotariko Euskal Hiztegira, Hiztegi Batu Oinarridunera, XX. mendeko corpusera, Lexikoaren Behatokira… Nahiko genuke, beste lotura-mota batzuk ere egitea, eta beste baliabide batzuk ere eskaintzea, baina oraingoz Euskaltzaindia lanean ari da horretan. Mendeurrena berehala dator, eta izango dira nobedadeak, bai.
Gaur egungo Akademia eta zuk hasieran ezagutu zenuena zertan dira desberdinak? Zertan esango zenuke aldatu dela azken urteotan?
Akademia beti izan da niretzat gure organo gorena, errespetu handiz ikusi izan dudana. Azken urte hauetan, batez ere hiztegi-kontuetan, barrutik ezagutu dut, eta ikuspegia erabat aldatu zait. Ez naiz egokiena hori esateko, baina badaukat inpresioa azkenaldi honetan nolabait gizartearengana hurbiltzen ari dela. Sare sozialetan jarri du indarra. Eta uste dut gertuago ikusten dela, baina ez naiz hori esateko egokiena, barruan ere sartuta nagoelako. Erabiltzaileek esan beharko lukete nola ikusten duten gaur egun Euskaltzaindia.
Sare sozialetan ere egoteak, edo hurbilagokoa izateak esan nahi du orain errazagoa zaigula euskaldunoi Euskaltzaindiarengana jotzea, eta kritika egitea, edo hau edo hura egin behar duela esatea?
Bai, baina ez sare sozialen bidez bakarrik. Eskaera batzuk iristen dira, bai, batez ere, Twitter bidez. Baina bereziki Euskaltzaindiaren webgunea baliatuz, kontsulta eta iradokizun dezente iristen zaizkigu. Egunero daukagu zerbait osatzeko, iradokizunak, galderak, eta benetan batzuk oso lagungarriak dira.
Euskaltzain oso gehienak gizonak dira. Uste duzu ezertan eragin dezakeela emakume gehiago izateak Hiztegiak eta gainerako egitasmoek izango duten ikuspegian?
Ez dakit, benetan, emakumeak sartuta, beste sentsibilitate bat egongo den. Baina orain arte, behintzat, hiztegian proposatu ditugun aldaketak Osoko Bilkuran aurkeztu ditugunean, (definizioetan familia-loturak etab. aldatu direnean, adibidez), inork ez du ezer zalantzan jarri. Eta euskaltzain osoak, bai gizonezko bai emakumezkoak, erabat ados egon dira aldatzearekin.
Beharbada ukitu berezi bat emango diogu emakumeok, baina orain arte ere 5 emakume zeuden, eta ez dut uste diferentzia handia sortzen duenik [ni sartzeak]. Baina, bai, egia da: poztekoa da normaltasun baten barruan emakumeak ere Euskaltzaindian egotea.
Euskaltzaindiak Hiztegiaren 446 sarrera berrikusi eta osatu ditu, tartean familia-harremanei dagozkienak. Aldaketa hauek guztiak urtean bi aldiz eguneratuko den Hiztegiaren bertsio elektronikoan ezarri dira.https://t.co/t51HYgAwjv pic.twitter.com/STPuwe1QDh
— Euskaltzaindia (@plazaberri) February 7, 2018
Euskara hizkuntza matxista da?
Hizkuntza bat ez da matxista, gizartea da matxista. Hizkuntza gizartearen isla da. Euskarak ez du generorik, baina ematen diozun erabilerak egiten du matxista ala ez. Gu matxistak gara? Bada, hori da erantzuna.
Patxi Uribarrenek eta Joan Mari Torrealdaik euskaltzain oso izateari utzi, eta emeritu izatera pasatu dira aurten. Uribarren zen Euskaltzaindian Euskaltzain oso gisa geratzen zen azken elizgizona.
Hori ere gizartearen isla da. Duela mende bat, euskaraz jantzienak elizgizonak ziren, beharbada. Elizak formazioa ikaragarri lantzen zuen. Eliza lekua galtzen joan da, eta laikoak formazio aberatsagoa hartzen. Beraz, horren isla da Euskaltzaindian gertatzen dena.
Joan Mari Torrealdaik utzitako lekua hartu duzu Akademian.
Bai, niretzat oso hunkigarria da. Baina nik ez nuke esango haren lekua hartuko dudanik, Joan Marik beti izango baitu bere lekua hor. Gainera, euskaltzainek, emeritu izatera pasatzen direnean ere, badute Osoko Bilkuretarako joaten jarraitzeko aukera, baita botoa ematekoa ere.
Baina Joan Mari oso pertsona berezia da, itzal handiko euskaltzalea, betidanik. Oso gazte nintzela ezagutu nuen, eta beti iruditu zait oso gizon handia eta umila! Lan asko egin du, baina isilean. Niretzat da, batetik, erronka ikaragarria, eta, bestetik, ardura eta beldurra ere bai. Joan Marik utzitako hutsunea betetzea oso zaila baita, ezinezkoa. Saiatuko naiz ahalik eta ondoren egiten, baina ohore handia da, bai.
Hiztegigintzaz aparteko lanetan ere ibilia zara. Zuzentzaile automatikoek, esaterako, garrantzi handia dute zure curriculumean. Zure ustez, zenbaterainoko garrantzia ematen diogu erabiltzaileok gaur egun arauak buruz ezagutzeari? Alegia, zuzentzaile automatikorik gabe asmatuko genuke txukun idazten?
Ni gaur ezingo nintzateke bizi zuzentzailerik gabe. Idazterakoan, uste dut nahiko narrasak garela, errata asko egiten ditugula. Teknologiaren esku uzten dugula txukun idaztea? Bai, baina zeinek daki, adibidez, gaur egun, erro karratu bat egiten? Denok gaude kalkulagailuen mende, eta kalkulagailuak erabiltzen hasi ginenean buruko ariketa horiek egiteari utzi genion. Eta zuzentzailearekin uste dut antzeko zerbait gertatzen dela.
Euskararen kasuan zuzentzailea makulu handia da. Oraindik normalizazio bidean gaudenez, egokitzen zaizu arau horiek pixka bat buruz jakitea. Iruditzen zait, jendeak ez duela dena zuzentzaile automatikoaren esku uzten, Hobelexen kasuan bezala, lexikoa, ortografia, erratak zuzentzen dizkizu. Baina zuzentzaileek oraindik sintaxia eta beste gauza asko ezin dituzte zuzendu, eta pixka bat horren gainean egon behar dugu. Baina gaur egun, hori gabe, ni behintzat ezingo nintzateke bizi.
Xuxen lehen zuzentzaile automatikoaren egitasmoan parte-hartze handia izan zenuen, eta zure doktorego-tesiak zuzentzailearen oinarriak jarri zituen. Geroztik, funtsezkoa izan da UZEIn egiten duzu lana, Hobelex zuzentzaile lexikoa eta ortografikoa garatzeko. Bitarte honetan erabiltzaileen beharrak aldatu dira, ala, funtsean, duela 25 urte genituen berak dira?
Duela 25 urte Xuxen sortu zenean, ikaragarrizko nobedadea izan zen guztiontzat. Eta lagungarria zen, batez ere, ortografiaren aldetik. Gaur askoz gehiago eskatzen diogu zuzentzaile bati. Orduan bazegoen behar bat, baina beharbada ez ginen oso kontziente, eta hura etorri zenean opari bezala ikusi genuen. Gaur egun, iruditzen zaigu ortografia zuzentzea jada berezkoa dela, eta gehiago eskatzen dugu. UZEIn horregatik egin genuen saio bat lexikoa gehiago lantzeko, forma konplexuak ere beste modu batera aztertzeko… eskakizun gehiago dago duela 25 urte baino gehiago.
Baina hori normaltasun baten erakusgarri da. Duela 25 urte arau gutxi zeuden, eta arautua ez zegoena nolabait asmatu egin behar izaten genuen, kalkulatu nola izango zen. Gaur arau gehiago daude, baina orain dagoenak zuzentzaile batentzat ez dauka estaldura osoa. UZEIn adibidez, badauzkagu, batetik, Euskaltzaindiaren arauak, eta gainera, arau horiek lantzeko irizpideak. Hori da garrantzitsua. Badaukagu terminologia-lana, eta terminologia lantzeko irizpideak. Eta horrez gain, testu bat zuzentzen duzunean, azalduko dira egunero forma berri pila bat, oraindik Euskaltzaindiak arautu gabeak eta Terminologia Batzordeak proposatu gabeak. Eta badauzkagu irizpide horiek proposamena egiteko. Alde horretatik duela 25 urte baino askoz ere jantziago gaude. Arauak badaude, baina beharrak etengabe sortzen dira. Eta erantzun egin behar zaie.
Datozen 25 urteetan betetzea nahiko zenukeen nahi bakar bat aukeratzerik izango bazenu, lexikoari edo hiztegiari begira, zein aukeratuko zenuke?
Lexikoa, benetan, mintzagai ez hartzea. Beste hizkuntza batzuetan zenbait gauza ez dira zalantzan jartzen. Eta, euskararentzat ere horixe nahiko nuke, naturaltasun osoz hartzea.
Azkenik, bada beste zerbait esan nahiko zenukeena?
Bai, eskerrak eman nahi dizkiet, batetik, Euskaltzaindiari, nigan konfiantza jarri duelako, eta saiatuko naiz ahalik ondoen egiten; eta, bestetik, UZEIko lankideei, beti eduki ditudalako animoak ematen atzean, laguntzen… oso polita izan da. Eta, horregatik bakarrik, egun hauetako beldurrek eta nerbioek merezi izan dute. Beraz, eskerrik asko!
Azaroan euskaltzain emeritu izatera pasatu ziren Patxi Uribarren eta Joan Mari Torrealdai euskaltzain osoak, eta haiek utzitako lekua hartzeko hautatu ditu gaur Euskaltzaindiak Miriam Urkia eta Roberto González de Viñaspre.
Lexikografian, corpusgintzan, morfologia konputazionalean eta hizkuntza-teknologietan aditua da Miriam Urkia. Euskal Filologian doktorea da, eta UZEIko Lexikografia Sailaren ardura du 1992tik.
Urte luzez parte hartu du Euskaltzaindiaren hainbat egitasmotan. Gaur egun, Euskaltzaindiaren Hiztegiaren arduraduna da. Gainera, Euskaltzain urgazle izendatu zuten 2003an, eta, iaz, Euskaltzaindiaren Gipuzkoako ordezkari.
Baina, horren guztiaren gainetik, euskaltzale eta langile nekaezina da. Zorionak, Miriam, zutaz hain harro gauden lankide guztion izenean!
Azkenik, Roberto González de Viñaspre ere zoriondu nahi dugu UZEItik, Patxi Uribarrenek utzitako lekua hartuko baitu hemendik aurrera gainerako euskaltzain osoen ondoan.
2018-02-14an argitaratua
2018-02-21ean eguneratua
Euskaltzaindiak iragarri duenez, 31 forma berri (sarrerak eta azpisarrerak) gehitu dizkio Euskaltzaindiaren Hiztegiari, eta, guztira, 446 forma begiratu eta zuzendu ditu. Aldaketa horiek guztiak www.euskaltzaindia.eus/hiztegibatua helbidean kontsulta daitekeen bertsio elektronikoan jasota daude.
Bestalde, Euskaltzaindiak aditzera eman duenez, aurrerantzean urtean bi aldiz eguneratuko du bere hiztegia.
Ohi dugun moduan, lehenbailehen eguneratu dugu Hobelex zuzentzailea Euskaltzaindiaren Hiztegiaren azken berrikuntzen arabera, orain arte bezala, gaur egungo erabiltzaileak behar duen zuzentzaile eguneratua izaten jarrai dezan. Hobelex doakoa da, eta edonoren eskura dago www.hobelex.eus helbidean.
Gainera, Euskaltzaindiak argitaratu berri duen araua ere, Errenazimentuko pertsona-izenei buruzkoa, kontuan hartu dugunez, guztiz eguneratua dago jada gure zuzentzailea.
Jakina, UZEIk garatutako lexiko-egiaztatzaile profesionala, IDITE izenekoa, erabiltzen dutenek ere, azken berrikuntza horietara egokitutako bertsioa izango dute hemendik aurrera.
[ARAU BERRIA] «Nikolas Koperniko», «Michelangelo», «Nikolas Makiavelo»… 58 pertsona-izen arautu ditu Euskaltzaindiak
➡️ https://t.co/0XAYFn6dAG#euskara #onomastika pic.twitter.com/5VRRd1tbTM— UZEI (@UZEI_) 2018(e)ko otsailak 16
? Euskaltzaindiak joan den astean bere #hiztegian egindako aldaketen arabera eguneratu dugu https://t.co/JLbYePJg4D zuzentzailea ? pic.twitter.com/vTQNP5S8KG
— UZEI (@UZEI_) 2018(e)ko otsailak 14
Bederatzi hiztegi terminologiko berri argitaratu ditu Eusko Jaurlaritzak, eta jada www.euskadi.eus/euskalterm helbidean kontsulta daitezke.
Euskararen Aholku Batzordearen Terminologia Batzordearen jarduketa-planaren baitan, Euskalterm terminologia-banku publikoa elikatzeko hiztegi terminologikoak sortzen ditu UZEIk. Horrela, UZEIk landu ditu Eusko Jaurlaritzak gaur aurkeztu dituen hiztegi terminologikoak; ondoren, hizkuntzalariez eta arloan arloko adituez osatutako batzorde teknikoek aztertu eta, azkenik, Terminologia Batzordeak onartu ditu hiztegi berri horiek.
Hauek dira gaur aurkeztu dituzten hiztegi berriak, PDF formatuan:
Garraioa eta Logistika Hiztegia
Azokak, Biltzarrak eta Jendaurreko Ikuskizunak Hiztegia
1986. urtean sortu zuen UZEIk Euskalterm, eta euskarazko kontsulta telematiko aitzindaria izan zen lehen urte haietan, Internet sortu baino lehen Minitel bidez eskaini baitzen. Euskaltermen garrantziaz oharturik, 2001ean Eusko Jaurlaritzak hura hautatu zuen euskal terminologiaren banku publikoa izan zedin. Geroztik, UZEIk elikatzen eta mantentzen du terminologia-bankua, Eusko Jaurlaritzarekin sinatua duen kontratuari jarraikiz.
Berriako zuzentzaile-taldeak euskararen kalitatea egiaztatzeko IDITE zuzentzaile lexiko profesionala erabiltzen jarraituko duela bermatzen du hitzarmenak
Elkarlanaren bidez euskararen kalitatea sendotu eta normalizazioan sakontzen laguntzeko asmoz, Berria Taldeak eta UZEIk azken urteotan sinatua zuten hitzarmena berritu dute.
Lexikoaren normalizazioan laguntzea izan du helburu UZEIk duela 40 urte sortu zenetik, eta helburu horretarako berebiziko garrantzia du komunikabideetan erabiltzen den hizkerak. Euskalgintzako eragile funtsezkoa den Berria Taldeak lexiko arruntaren eta espezializatuaren kalitateari eusteko ahalegin berezia egiten du, jakina denez. Ahalegin horretan Berriak lagungarri izan du azken urteotan UZEIren lexiko-egiaztatzaile profesionala, IDITE izenekoa: zuzentzaile profesional horrek testu-masa handiak egiaztatu, eta euskara estandarrean erabil edo hobe markak ezarrita dituzten hitzen agerpenak detektatzen ditu, forma hobetsia proposatuz. Lexiko orokorraz gain, terminologia ere kontuan hartzen du, edozein mailatako testuak egiaztatzeko gauza baita IDITE.
Berria Taldeko Iban Arregik eta UZEIko Imanol Urbietak sinatu duten hitzarmen berriari esker, datozen urteetan ere Berria Taldeak bere argitalpenetan euskararen kalitatea IDITE zuzentzaile profesionalaren bidez egiaztatzen jarraituko du. Euskaltzaindiak ere IDITE aukeratua du bere lanen arauekiko adostasuna egiaztatzeko.
Era berean, BERRIA egunkariaren hamabosgarren urteurrenari begira, BERRIA Berri taldea zabaltzen ari den Geure oinarrietatik manifestuarekin bat egin du UZEIk.
Euskaltzaindiak aditzera eman duenez, euskaltzainek hiru hautagai aurkeztu dituzte Patxi Uribarren eta Joan Mari Torrealdai euskaltzain emerituen lekuak hartzeko.
Joan Mari Torrealdairen lekua hartzeko Miriam Urkia, UZEIko Lexikografia Sailaren arduraduna, proposatu dute.
Patxi Uribarren euskaltzain emerituaren lekurako, berriz, Karmele Jaio Eiguren eta Roberto Gonzalez de Viñaspre aurkeztu dituzte.
Zorionak hautagai guztioi!
Euskaltzain oso izateko hautagaiak. Joan Mari Torrealdai euskaltzain emerituaren hutsartea betetzeko hautagaia: Miriam Urkia hizkuntzalaria. pic.twitter.com/cTyelbHbmS
— Euskaltzaindia (@plazaberri) 2018(e)ko urtarrilak 26
Karmele Jaio Eiguren, Roberto Gonzalez de Viñaspre eta gure lankide #MiriamUrkia euskaltzain oso izateko aurkeztu dituzte. Zorionak!!
➡️ https://t.co/3mkLLjN5Cn@plazaberriren bidez pic.twitter.com/UzYbo31LK0— UZEI (@UZEI_) 2018(e)ko urtarrilak 26
2018-01-17an argitaratua
Munduko diru-unitateen euskal izenak gehitu ditugu Mundu-mapa digitalean
«Loti»ak ez dira bakarrik lo asko egiten dutenak, eta «lats» guztiak ez dira ur-laster txikiak, baina agian hori lehendik ere jakingo zenuen, adibidez, bidaiatzea gustuko baduzu. Izan ere, Lesothora joanez gero, lotiak beharko dituzu edozer erosteko, eta Letonian, aldiz, latsak.
Bai, diruak izen ugari hartzen du herrialdez herrialde, eta seguruenik izen horietako batzuk ez dira oso ezagunak gutako gehienontzat.
«Kina», «birr», «lari», «lek»… eta beharbada askoz arruntagoak izango zaizkigun «euro», «libera esterlina», «errublo errusiar» eta beste hainbat diru-unitateren izenekin osatu berri dugu Mundu-mapa digitala .
Jakingo duzunez, Google Maps zerbitzua erabiliz UZEIk sarean jarritako mapa hori ez da berria. Baina orain arteko bertsioan herrialdeen euskarazko izenak, haien hiriburuenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialen izenak, etab. kontsulta bazitezkeen, aurrerantzean, gainera, herrialde bakoitzean gaur egun ofiziala den diru-unitatearen euskarazko izena ere bilatu ahal izango da.
Guztira, 146 diru-unitate desberdin gehitu dizkiogu Mundu-mapa digitalari. Eta, nahasteko aukerarik ez emateko, izen horiek guztiak mugagabean utzi ditugu; alegia, Laosko diru-unitatea «kip» da, (ez «kipa»), eta Papua Ginea Berrikoa, aldiz, «kina» (-a eta guzti).
Erabiltzaileok esku-eskura duzue, beraz, munduan zehar euskaraz ibiltzeko mapa digitala; orain, osatuxeagoa. Bidaia on!
Marokoko Amazig Kulturaren Errege Institutuak (Institut Royal de la Culture Amazighe, IRCAM) hizkuntza gutxituen normalizazio terminologikoari buruzko nazioarteko biltzar bat antolatu zuen Rabaten, 2017ko abenduaren 14an eta 15ean (“La terminologie dans les langues peu dotées: élaboration, méthodologie et retombées”).
UZEI hitzaldi bat ematera gonbidatu zuten bertako antolatzaileek, euskararen hizkuntza-plangintzaren eta normalizazio terminologikoaren berri izateko interesa baitzuten. Izan ere, amazig hizkuntza normalizazio-bidean dago oraindik. Hori dela-eta, biltzarrean beste hizkuntza batzuetako esperientzia eredugarrien berri eman zedin nahi zuten antolatzaileek, amazig hizkuntzaren inguruko ikerketak aurkezteaz eta hizkuntza horren inguruan lanean ari diren agenteen topagune izateaz gain. Ondorioz, katalanaren, okzitanieraren eta sardinieraren hizkuntza-plangintzak eta normalizazio terminologikoak izandako ibilbidearen berri izateko aukera ere izan zuten biltzarrera bertaratutakoek.
UZEIri zegokion hitzaldia, “A Diachronic Perspective of the Terminological Normalization and Planning in Basque Language” izenburua zuena, gure lankide Bego Arratek eman zuen.
Our colleague #BegoñaArrate is about to give a talk about #Basque terminology in Rabat, at IRCAM’s international #terminology symposium.
cc/ @etxepareEN pic.twitter.com/2bGgcz9MQq— UZEI_English (@UZEI_English) 2017(e)ko abenduak 14
Azken urteotan egin dugun bezala, zerrenda batean bildu ditugu aurten ere gutako askoren ahotan ibili diren hitz berri batzuk, baita, aspaldikoak izan arren, aurten hizpide izan ditugun beste batzuk ere. Ez daude guztiak, noski, baina bai guri arreta eman diguten batzuk. Amaitzear dagoen urtean bizi izan ditugun gertaera batzuk gogora ekartzea eta, asko jota, hitzek eta hiztegiek gure eguneroko bizitzan duten garrantziaz ohartarazten laguntzea beste asmorik gabe osatu dugu aurtengo hitz-sorta hau ere.
Beste hautaketa bat egin genezakeen, jakina. Esaterako, egunotan Ander Bolibar txiolariak iradoki digu zerrenda bat osatzea aurten (eta datozen urteetan) euskaldunok asmatzen ditugun hitz berriekin. Erronka polita da, baina ez litzateke lan makala izango, oso sortzaile ibiltzen baikara euskaldunok ere sare sozialetan. Halere, seguruenik, erabiltzaile batzuek hain gogoko dituzten #hitzokei horiek nekez sartuko dira hiztegi serio-formaletan. Edo bai, auskalo!
#2017koNireHitzaEus@txertatuan hordago ederra @UZEI_ / @plazaberririhttps://t.co/fQ52rdGuyn
Hmmm nire gustuko bat 1917+100 honetarako:https://t.co/FLXsNzGx9z— Ander Bolibar (@demonocrazy) December 16, 2017
1) Gure zerrenda honetako lehena agian ez da hiztegietan jasoko, baina harrera ona egin diote sare sozialetako erabiltzaileek aurten. Izan, ez da 2017koa ere, baina badu zerrenda honetan sartzeko adina meritu, gure ustez: iazko azken egunetan jaso genuen «arzalpen», guk 2016ko hitz berrien zerrenda argitaratu ondoren, eta ez genuke aurtengoan gehitu gabe utzi nahi; Estitxu Garai Artetxe txiolariak proposatu zuen, mansplaining-en euskarazko ordain gisa. Geroztik, sare sozialetan izan duen harrera onak bultzatu gaitu zerrenda honetan jasotzera.
ARZALPEN: gizonak emakumeari emandako azalpen hantuste eta paternalista; mansplaining-en euskarazko ordaina #hitzokei
— Estitxu GaraiArtetxe (@egarai) December 21, 2016
2) Zerrendatxo honetan jaso dugun hurrengo hitza ez da berria, inondik ere: etengabe erabiltzen dugu euskaldun gehienok, baina zeresan franko eman zuen urtarrilean «h»-z idazten dela ohartarazi genuenean.
Euskaltzaindiak «hepa» «h» eta guzti arautu duela ez zekiten gure jarraitzaile askok, antza, eta txio hark espero ez genuen soka ekarri zuen Twitterren. Jarraitzaile haiek, behintzat, zerbait berria ikasi dute aurten hitz zahar horren inguruan.
#gaurkohitza “hepa” da, @UZEI_.k atzo txiokatua. Ona, ezta? ? “Hepa!!! Zer moduz?” https://t.co/03Syy7LA4v Mlskr! pic.twitter.com/8kI7UX06ZV
— Maite Goñi Eizmendi (@euskaljakintza) January 6, 2017
3) Harrigarria da denbora zein azkar pasatzen den. Badirudi aspaldikoak direla duela gutxi ikasi edo lehen aldiz erabili ditugun kontzeptu batzuk. Horixe gertatzen zaigu, esaterako, «berri faltsuak» esamoldearekin (fake news). Berri faltsuak aurten hizpide izan dira munduan zehar Estatu Batuetako presidenteak maiz erabili duelako kontzeptu hori, esaterako, urtarrilean Trumpek CCNko kazetari bati galdera bat onartu ez zionean; oihartzun handia izan zuen pasadizo hark, besteak beste, sei hileko epean ematen zuen lehen prentsaurrekoa baitzen hura.
4) Nazioarteko politikak aurten kazetarien ahotan eta testuetan jarri duen beste hitz bat «jingoismoa» izan da. Anjel Lertxundik Berriako bere zutabean jaso zuenez, Theresa Mayren eta Donald Trumpen urtarrilean egindako goi-bilera zela-eta, «jingoismoa» gora eta «jingoismoa» behera ibili ziren egunkari serioenak, hitz horrekin bi buruzagien nazionalismo muturrekoa salatuz. Lertxundik gogoratu zuen, bide batez, XII. mendean Baiona partean egon ziren ingelesek guri ikasitako bai jingo! oihutik omen datorrela «jingoismo» hitza.
5) Urtero egiten dugun zerrenda honetako hitz baten baino gehiagoren iturria izaten da zientzia. Aurten ere halaxe da. Astrofisika gogoko baduzu, gogoratuko duzu «Jabiergorosabel» izena duen astro bat badela espazioan. Nazioarteko Astronomia Elkarteak, Iruñeko Planetarioak eta Espainiako Astronomia Elkarteak hala eskatuta, gure eguzki-sistemaren asteroide bati astrofisikari eibartarraren izena jarri ziotela irakurri genuen otsailean, egoibarra.eus webgunean.
Javier Gorosabel Urkia astrofisikari eibartarra gogoan, haren izena jarri diote eguzki-sistemaren asteroide bati https://t.co/sLtKMRHOZd
— leire narbaiza arizmendi (@txargain) February 20, 2017
6) Nola ez, politikariek ere zaletasun handia dute hitz eta esamolde berriak sortzeko. Iparraldean gogoratuko dute aurten hautsak harrotu dituen «Molière klausula», laneko segurtasuna aitzakiatzat harturik langile guztiak frantsesez hitz egitera behartzen dituena. Horren berri eman zigun Paristik, besteak beste, EiTBko berriemaile den Nerea Reparazek.
Beharginak frantsesez hitz egitera behartzen dituen Moliere klausulak hautsak harrotu ditu. Sindikatuen arabera neurri baztertzailea da pic.twitter.com/BniRUAZ9Nx
— Nerea Reparaz (@NereaReparaz) March 20, 2017
7) «Kalimotxoa» ere hizpide izan da 2017an, eta ez Euskal Herrian bakarrik. Ondo dakigunez, hitza ez da berria, baina edari freskagarrien marka batek ingelesezko iragarki bat egin zuen apirilean sare sozialetan kalimotxoa ezagutarazteko. Lasai, edari xume horren jatorriari buruzko istorio bitxiak hemen jasotzeko asmorik ez dugu eta.
8) Badira, urtero bezala, batere barregarriak ez diren kontu batzuk ere, hitz edo esamolde berri batzuk utzi dizkigutenak: «balea urdina», esaterako. Aurten entzun dugu lehen aldiz parte-hartzaileak suizidiora bultzatzen dituen «joko» horren izena, eta berriro ez entzutea nahiko genuke.
Garbiñe Agiriano psikologoa, ‘Balea Urdina’z: ‘Gurasoak ez dira obsesionatu behar’ https://t.co/HioO4fVs5e pic.twitter.com/OuWCjMYGXZ
— Faktoria (@faktoriaEITB) May 19, 2017
9) Agian zortekoa izango zinen aurten, eta ez duzu «ransomware» gaiztoren baten kalterik izan ez zure ordenagailuan ez diru-zorroan. Baina, bai, aurten askok ikasi dute hitz hori WannaCrypt0r birus informatikoaren berri izan dutenean. «Aurrekaririk gabeko eraso informatiko bat izan da, eta nazioarteko ikerketa konplexu bat beharko da errudunak harrapatzeko», esan omen zuten Europolen Ziberkrimenaren Aurkako Zentroko arduradunek.
10) Birus informatikoek bakarrik ez. Txiroek ere beldurra eragin dezakete, nonbait. Oraintsu arte ez genuen entzun eta irakurri hainbeste aldiz «aporofobia» hitza, txiroei eta txirotasunari batzuk omen dieten beldurra adierazten duena. “Azkenaldian hitz bat hasi da entzuten, neologismo bat, Adela Cortina filosofoak asmatu omen duena” idatzi zuen maiatzean Angel Errok Berriako zutabe batean.
11) Txirotasunarekiko beldurra ez da noski aurten asmatua, eta iruzurra ere ez. Baina aurten jakin dugu «telebistaren gurpila» esaten zitzaiola telebista-munduan egile-eskubideekin aspalditxotik egiten omen zen iruzurrari. Horretan aritzen zen sare bat desegin zutela iragarri zuen Espainiako Poliziak ekainean, eta hamaika telebistari eskatu zietela dokumentazioa ikerketa egiteko.
12) Hitzak lehen aldiz ahotan hartzea bezain erraza izaten da berriro ahaztea. Esaterako, medikua edo biologoa ez bazara eta «leptospirosia» zer den galdetuko bagenu, agian ez genuke gogoratuko udako egun batez albistegi guztietan entzun genuela hitz hori. Bai, uztailean sartzear ginenean, hizpide izan genuen gaixotasun bakteriano zoonotiko hori, Bilboko itsasadarreko lasterketa batean parte hartu zuen kirolari bati atzeman baitzioten. Gogoratzen?
Zer da leptospirosia? – Leptospirosi gaitxotasuna, Bilboko itsasadarreko lasterketa batean kirolari bati atzema… https://t.co/9yOMoMBJzl
— Euskadi Irratia (@euskadi_irratia) June 26, 2017
13) Polemika-iturri izan diren beste gai batzuen inguruan ere, batentzat baino gehiagorentzat berriak ziren hitzak etorri zaizkigu. Abuztuaren 17an, Bartzelonako Rambletan eraso terrorista egin zuten, eta Estatu Islamikoak bere gain hartu zuen. Furgoneta batek hainbat lagun harrapatu eta haietako 15 hil zituen. «Mutiloiak» gora eta «mutiloiak»behera ibili ginen hurrengo egunetan. Eta, nonbait, batzuk ez zuten hitz hori ezagutzen, edo beste batzuk zioten itsasontzi eta portuetakoak soilik direla mutiloiak… Labur esateko, hizketarako bide izan genituen mutiloiak.
Zuetako askok egunotan buruan daukazuen zalantza existentziala argitzeko premia sentitu dut.
(Esp) Bolardo > (Eus) Mutiloi / eskora
— Gorka Bereziartua (@boligorria) August 22, 2017
14 eta 15) Kataluniatik atera gabe, independentzia-aldarrikapenak ere hiztegian ahaztua genuen kontzeptu bat atera du egun-argira: «sedizio»az edo «albaramendu»az ari gara, noski. Baina beste kontzeptu berriago batzuk ere utzi dizkigu: esaterako, «demofobia» hitza (demokraziarekiko beldurra, alegia) askotan erabili dute erreferendumaren aurkako jarrera salatu duten indar politikoek. Bide egin duen ala ez denborak esango du; tira, denborak, eta politikak.
16) «Lapiko-jotzeak» ere hizpide izan ditugu giro politiko horretan, protesta egiteko bide gisa hartu baitituzte herritar askok Katalunian. Eta, halakorik entzun eta irakurri dugun arren, euskaraz protesta hori izendatzeko modurik onena ez da «kazolakada», hitz horrek kazola baten edukia adierazten baitu.
Ez, «kazolakada» ez da protesta-mota bat #hiztegia #euskara pic.twitter.com/P57qsaMq8D
— UZEI (@UZEI_) October 3, 2017
17) Azkenik, laburtzapen bat ere utzi digute Kataluniako gorabehera politikoek: «DUI». Dagoeneko denok jakingo dugu “aldebakarreko independentzia-deklarazioa” izendatzeko erabiltzen dela, baina hori ere berria izan da gutako askorentzat.
18) Urrian jakin genuen guraso-elkarte batek Espainiako RAEri eskatu ziola hiztegian hitz berri bat sar zezan, hizkuntzak eta, batez ere, hiztunek horren beharra dutelako: euskaraz, «gurasozurtz» esango genukeena izendatzeko beharrezkoa dela diote, umea galdu duen gurasoa izendatzeko. Ez dakigu hitz horrek, beharraren beharrez, bide egingo duen, baina pentsatzekoa da hiztunek erabiliz gero egunen batean hiztegietan ere jasoko dela.
19) Hitz batetik bestera jauzi eginez, amaitzear dugun urteari errepasoa emanez egindako zerrenda hau bukatzeko, medikuntzako beste termino bat hautetsia genuen oraintsu arte: «norobirus». Izan ere, barra-barra entzun genuen azaroan, Usurbilgo herritar asko ondoezik egon izanaren arrazoia norobirus bat izan zela jakin genuenean. Baina, ez, zerrenda hau beste hitz batekin amaituko dugu aurten. Hauxe:
20) Bertsolari Txapelketa Nagusiko Finalean nor ez zen ohartu behin eta berriz «erkin» hitza erabili zutela bertsolariek? Bertso-errima ederrak egiteko erabil daitekeen hitz hori «Ipar.» markarekin jaso dute Euskaltzaindiaren Hiztegian, eta agian horregatik Hegoaldeko bertsozale bati baino gehiagori ezezaguna egingo zitzaion txapelketa nagusiko finalean entzun zuenean. Bertsolariek ahotan ibili zituzten beste hitz batzuk ere mintzagai izan genituen entzuleok, jakina, baina guk (ere) horixe hautatu dugu zerrenda honetan sartzeko.
Hementxe di-da egindako bozketaren emaitza une honetan:
127 boto
%81 erkin
%19 muker
Mila esker parte hartu duzuen guztioi!!! ?? #gaurkohitza #BTN17 https://t.co/9gNKHMvYDB— Maite Goñi Eizmendi (@euskaljakintza) December 17, 2017
Ikusten duzuenez, belarria adi eduki behar da urtearen lehen egunetik azkeneraino, beti ikasten baitugu hitz zahar edo berriren bat. Ea datorren urteak zer dakarren, bada. Zuek ere adi egon, eta elkarren artean errazago osatuko dugu datorren urteko sorta.
«Euskara berri modernoa egiten» hitzaldia emango du UZEIren sortzaile eta lehen zuzendari Joseba Intxaustik datorren abenduaren 18an, Seguran.
Elorri Kultur Elkarteak, Hitz eta Irri Euskaraz Elkarri elkarteak eta Laiotz herri-eskolako guraso-elkarteak antolatu dute ekitaldia: 19:00etan izango da, Segurako Kultur Etxean. Hitzaldiaren aurretik, UZEIren 40. urteurrena aitzakiatzat harturik ekoitzi berri dugun dokumentala, #LarretikNoranahi izenekoa, emango da.
Laster 40 urte beteko ditu UZEI euskal terminologia- eta lexikografia-zentroak, eta urteurrena ospatzeko, lehenik eta behin, euskara teknikoa sortzen eta normalizatzen lankide izandako lagun guztiak gogoratzeko eta omentzeko ekitaldia egin zuen 2017ko azaroaren 27an, Donostiako KM Kulturunean.
Jakintza-arlo bakoitzeko aditu ugarirekin lan egin du UZEIk hiztegi teknikoak eta testuliburu espezializatuak argitaratzeko: medikuak, historialariak, biologoak, fisikariak…
Azken hamarkada hauetan lantalde zabala aritu da euskarazko hiztegi teknikoak prestatzeko era guztietako lanak egiten: lehen ordenagailua eskuratu aurretik, adibidez, lankide ugari behar izaten ziren euskal terminoak testuetan bilatzeko, paperezko fitxetan jasotzeko eta fitxak hizkuntza bakoitzaren arabera ordenatzeko (euskara, gaztelania, frantsesa, ingelesa).
Horien guztien ekarpena, adituena eta bestelako lankideena, askotan boluntario gisa egindakoa izan zen, eta gerora eragin handia izan du euskara teknikoa finkatzeko.
Aditu eta lankide horietako batzuen lekukotasunak bildu ditu UZEIk #LarretikNoranahi izeneko dokumentalean.
Hemen ikus daiteke dokumental osoa:
Prentsak jasotakoa:
Irratia:
bizkaiairratia.eus (2017/12/02): «40 urte euskara teknikoa sortzen eta normalizatzen»
eitb.eus (2017/11/28; 04:00): «UZEI cumple 40 años»
Telebista:
eitb.eus (2017/11/27): «UZEIk 40 urte bete ditu euskara modernizatzen»
Prentsa idatzia:
naiz.eus (2017-11-28): «Euskara teknikoaren alde egin zutenak»
berria.eus (2017-11-28): «UZEIren aitortza euskara noranahi eraman zutenei»
noticiasdegipuzkoa.com (2017-11-28): «40 años trabajando por la normalización del euskera técnico»
diariovasco.com (2017-11-27): «Euskarari #LarretikNoranahi iristeko bideak ireki dizkiotenen omenez»
zuzeu.eus (2017-11-20) «#LarretikNoranahi: euskara batuaren «bronka» eta kobrezko eroaleak»
sustatu.eus (2017-11-15) «#LarretikNoranahi: euskara noranahi eramaten lagundu zuten euskaltzaleak gogoan»
Terminology & Translation: Terms of Environment/ Environment of Terms nazioarteko terminologia-jardunaldia antolatu zuen Bukaresteko Unibertsitateak azaroaren 13an eta 14an.
Jardunaldiaren gaiak bi ardatza nagusi izan zituen: batetik, ingurumenaren terminologia eta, bestetik, terminoen ingurumena, hau da, ingurumenarekiko loturaz harago joanda, espezializazio-testua terminoen «ingurune» gisa, eta haren itzulpena.
Bai UZEI bai Kataluniako Termcat terminologia-zentroak erreferentziazkoak direnez, jardunaldi horretan beren baliabideak eta zerbitzuak aurkezteko gonbita jaso zuten.
UZEIren 40 urtetako ibilbideak interesa eragiten du, antza, terminologia-zentroak garatzeko bidean dauden lekuetan. UZEIren aurkezpena amaitutakoan galdera gehien eragin zituena IDITE lexiko-egiaztatzaile profesionala izan zen, terminoen egokitasunaren arloan ekarpenak egin ditzaketen tresnek interes handia sortzen baitute.
Jardunaldiarekin batera, 14an EAFT Europako Terminologia Elkarteak Batzar Orokorra egin zuen Bukaresten bertan. Batzar horren gai nagusia EAFTek 2018an antolatuko duen nazioarteko terminologia-gailurra izan zen. Bi proposamen zeuden mahai gainean: bata, Dublinen antolatzekoa, eta, bestea, Donostian antolatzekoa. UZEIren proposamenak egin zuen aurrera, eta, ondorioz, 2018ko azaroan Donostian egingo da, UZEIk antolatuta, EAFTeko nazioarteko terminologia-gailurra, Making, Managing, Measuring Terminology lelopean.
Mission, activities and products of the Basque Centre for Terminology and Lexicography by Imanol Urbieta @UZEI_ #termtrad17 pic.twitter.com/XRHyrT2h4e
— EAFT (@_eaft) 2017(e)ko azaroaren 14(a)
Euskarari bide egitea, hori izan da UZEIren asmoa eta egitekoa sortu zenetik bertatik. Ahalegin horretan saiatzen gara egunez egun, gure aurrekoak saiatu ziren bezala; eta saiatze horretan 40 urte beteko ditugu laster.
Urteurrena ospatzeko hainbat jarduera antolatuko ditugu datozen hilabeteetan eta, horien artean, lehena, datorren azaroaren 27an egingo dugun omenaldi-ekitaldia izango da: euskara noranahi eramaten lagundu zuten euskaltzaleak gogoratuko ditugu esker onez eta maitasun osoz prestatu dugun ekitaldi xume batean.
Bertan ikusiko da lehen aldiz berariaz ekitaldi honetarako UZEIk ekoitzi duen #LarretikNoranahi izeneko dokumentala, lehen hiztegi teknikoak egiten aritu ziren hainbat lankideren lekukotasunak biltzen dituena.
Dokumentala ikustearekin batera solasaldi labur bat egingo da, hizlari hauekin:
:: Joseba Intxausti, UZEIko lehen zuzendaria.
:: Jon Etxabe, UZEIko lehendakaria.
:: Nekane San Miguel, epailea eta UZEIko lankidea.
:: Lorea Agirre, Jakineko zuzendaria.
Ondoren ahogozagarri bat eskainiko da Kaxilda liburu-dendan (Arroka kalea, 2. Donostia).
NON: KM kulturunea, Urdaneta, 9.
NOIZ: Azaroak 27, astelehena.
ORDUA: 18:30
Ekitaldia behar bezala antolatzeko, etortzekoa zaren lehenbailehen jakinaraztea eskertuko genizuke inprimaki hau betez.
#LarretikNoranahi
NON: KM Kulturunea. Urdaneta, 9. Donostia
NOIZ: Azaroak 27, astelehena.
ORDUA: 18:30
Euskara noranahi eramaten lagundu zuten euskaltzaleak omentzeko ekitaldia.
Lekua mugatua denez, mesedez, eman izena inprimakia betez: horrek ekitaldia hobeto antolatzen lagunduko digu.
Inprimakia betetzeko, egin klik hemen.
2017-04-06an argitaratua
Euskaraz hobeto idazten ahalegintzen bazara, dagoeneko ezagutuko duzu Hobelex zuzentzaile eguneratua, euskaraz zuzen eta azken arau eta gomendioen arabera idazteko ezinbesteko tresna baita.
Badakizu, beste gauza askorekin gertatzen den bezala, euskarak ere bere bidea egiten du egunez egun. Forma berriak arautzen ditu Euskaltzaindiak, hiztegi berriak onartzen ditu Terminologia Batzordeak, eta hitz berriak irakurtzen ditugu komunikabideetan.
Berrikuntza horiekin guztiekin etengabe eguneratzen dugu Hobelex zuzentzailea, erabiltzaileek beren beharren arabera beti bertsio eguneratua deskargatzeko aukera izan dezaten.
Horrela, jada eskuragarri dago hobelex.eus helbidean, besteak beste, Euskaltzaindiak aurten kaleratu dituen arauak integratuak dituen bertsioa: martxoaren 24an kaleratutako 181. araua eta urtarrilean plazaratutako 180.a; jakina, proposamenak egiteko arau horien aurreko guztiak ere kontuan hartzen ditu Hobelexek.
Euskaltzaindiak 181. araua kaleratu du gaur ✍️
➡️ https://t.co/bHoAQrCaG6#euskara pic.twitter.com/j1a9072SmY— UZEI (@UZEI_) March 24, 2017
[ARAUAK] Germaniar jatorriko izenak #euskaraz idazteko irizpide xeheak eman ditu Euskaltzaindiakhttps://t.co/lTG2oqydrR pic.twitter.com/8rmPiFblj6
— UZEI (@UZEI_) January 11, 2017
Beraz, Hobelex aspaldi eguneratu ez baduzu, badakizu nahi duzunean bertsio berria instala dezakezula, darabilzun euskara gaur egungoa izan dadin; alegia, zu bezalakoa, ezta?
Eta gogoan izan: LibreOffice, Microsoft Office eta online bertsioetan doan erabil daiteke, eta akats ortografikoez gain hobespen lexikoak ere egiten ditu.
Deskargatu hemendik Hobelexen azken bertsioa:
2017-03-27an argitaratua
EAFT Terminologiarako Europako Elkartearen zuzendaritza-taldeak bilera egin du martxoaren 27an Bartzelonan. UZEI EAFTren zuzendaritzako kide da 2016. urtetik, eta zuzendaritza-bileran izan da UZEIko Imanol Urbieta.
EAFTk Bartzelonan egin berri duen urteko bileraren bi helburu nagusiak batzorde betearazlea formalki osatzea eta hurrengo Nazioarteko Terminologia Gailurra zein lekutan egingo den erabakitzea izan dira.
Beste gai batzuk ere aztertu dira bileran, hala ere. Esate baterako, Terminologiarako Europako Elkarteak bi urtean behin ematen dituen Nazioarteko Terminologia Sarien araudi berria, Europako hizkuntza-aniztasuna, 2017. urtean terminologiaren esparruan izan diren gertakizun garrantzitsuenak eta urteko batzarraren plangintza.
Irabazi-asmorik gabeko erakunde profesionala da EAFT, eta helburu nagusi hauek ditu:
- Eleaniztasuna sustatzea terminologiaren bitartez.
- Europa mailako plataforma bat eskaintzea jarduera terminologikoa sustatzeko eta profesionalizatzeko, eta gizartea jarduera horren garrantziaz jabetzeko.
- Terminologiaren esparruko erakundeen, elkarteen eta bestelako entitateen arteko elkarlana erraztea.
2017-03-23an argitaratua
Euskalterm Terminologia Banku Publikoan kontsultagai egon da azken urteotan UZEIren Meteorologia Hiztegia. Hiztegi hori goitik behera berrikusi eta eguneratu berri du Euskalmeteko eta UZEIko adituek eratutako lantaldeak, eta emaitza www.euskadi.eus/euskalterm helbidean kontsulta daiteke.
Estefania Beltran de Heredia Segurtasun sailburuak, Eguzkiñe Iturrioz Euskalmet –Tecnaliako meteorologoak eta Begoña Arrate UZEIko terminologoak gaur Donostian aurkeztu duten lan honen abiapuntua UZEIk 1991. urtean argitaratu zuen Meteorologia Hiztegia izan da. 
Meteorologia euskaraz: iragana eta oraina
Meteorologia Hiztegia osatzeko lanetan aditu gisa UZEIrekin lankidetzan aritu ziren unibertsitateko zenbait irakasle (besteak beste, Iñaki Antiguedad), baita Jose Ignacio Usabiaga eta Pello Zabala meteorologoak ere. Azken hori meteorologian aditua izateaz gain erreferente nagusi zen gaiari buruzko euskarazko dibulgazioan.
UZEIk egindako hiztegi guztiak bezala, Meteorologia Hiztegia kontsultagai dago Euskalterm Terminologia Banku Publikoan. Edonola ere, eguneratze-lan hori beharrezkoa zen, bai alderdi teknikotik eta bai euskararen aldetik gauzak asko aldatu direlako azken 26 urteetan.
UZEIk eta Eusko Jaurlaritzak sinatutako kontratuaren ondorioz, UZEIk Euskalterm elikatzeko hiztegi terminologikoak sortzeaz gain, aurrez sortutakoak eguneratzen ditu aldian-aldian. Prozesu horretan, hiztegi terminologiko bakoitzaren edukia alderdi teknikotik eguneratzearekin batera, hiztegia sortu zen garaian proposatu ziren euskarazko ordainek gizartean egin duten bidea aztertzen da. Horretarako, kasuan kasuko gaiaren erabiltzaile nagusiekin batera ekiten zaio euskarazko ordainak eguneratzeari eta bateratzeari.
Eguneratu beharreko Meteorologia Hiztegia 1.795 fitxa terminologikok osatzen zuten, eta fitxa horietako bakoitzak termino bakoitzaren euskarazko, espainierazko, frantsesezko eta ingelesezko ordainak ematen zituen. Bestalde, termino gehienak (% 80 inguru) definituak ematen zituen, eta fitxa terminologikoak azpisailetan sailkatu gabe zeuden bertan.
Zergatik eguneratu? «Itsaskia», «itsaski handia» eta «sagailoa», adibide gisa.
Baina zergatik eguneratu behar zen meteorologiari buruzko euskarazko terminologia? Eguneratze-lanaren beharra hobeto ulertzeko har dezagun adibide bat: Meteorologia Hiztegia osatu zen garaian itsasoaren egoera deskribatzeko erabiltzen zen irizpidea aldatu egin da azken urteetan.
Bestalde, euskarazko «sagailo» ordainak (beheko irudian ezkerreko zutabean urdinez nabarmenduak) garai hartan 0,8 eta 2,2 m arteko itsasoaren egoera (gaztelaniaz «marejada» esaten zitzaiona) adierazteko proposatu zenak, ez zuen arrakasta handirik izan.
Aipatutako guztiaren ondorioz, beheko irudian adierazitako aldaketak egin genituen kasuan kasuko meteorologiako fitxa terminologikoak eguneratzean:
Horrela, gaur egun Euskaltermen «sagailo» bilatuz gero «itsaski»ren sinonimo gisa aurkituko dugu, gaur egungo irizpidearen arabera definitua:
Sarrera batzuk ezabatu, beste batzuk gehitu
Zenbait fitxa ezabatu ere egin dira. Zaharkituak geratu diren terminoei zegozkienak, nagusiki. Esaterako, «arrisku-mezu», «emankizun erregular», «trumoi-ekaitzei behatzeko estazio», «ausazko iragarpen»… Eta, aldiz, zenbait fitxa gehitu egin dira, azken urteetan sortu diren kontzeptuei dagozkienak, bereziki: «ziklogenesi leherkor», «berehalako iragarpen»…
Alderdi teknikotik hiztegia eguneratzeaz gain (hutsuneak betez, zaharkituak geratu diren kontzeptuak ezabatuz, eta abar), funtsezkoa zen lan horren bidez Euskalmetek erabiltzen duen euskarazko terminologia eta Euskaltermen jasotako meteorologiari buruzko terminologia bateratzea. Eta hori guztia Euskaltermen barne-koherentzia mantenduz eta Euskaltzaindiaren arauei eta gomendioei jarraituz egitea, noski. Euskarazko ordainen proposamenak Euskaltzaindiaren arau eta gomendio horiekin bat zetozen aztertzeko funtsezkoa izan da UZEIk lexikoa egiaztatzeko garatutako teknologia.
Bestalde, jatorrizko fitxa terminologikoen espainierazko, frantsesezko eta ingelesezko ordainak eta definizioa eguneratu nahi ziren, eta fitxa terminologikoak sailkatu egin nahi ziren.
Informazio osagarria:
Begoña Arrate terminologoari elkarrizketa, Euskadi Irratiaren Mezularia irratsaioan:
:: Erabiltzaileen eskariz eguneratu eta old.uzei.ametza.com/atzekoz jarri du UZEIk hiztegia.
:: Ikerketarako eta bertsogintzarako tresna lagungarria da.
:: 1994an argitaratu zen hiztegia agortuta egon da azken urteotan.
2017-02-21
Euskarazko lehen hiztegi alderantzikatua
UZEIk Atzekoz aurrera hiztegia lehen aldiz argitaratu zuen arte euskarazko hiztegi guztiek egitura bera zuten: A letraz hasitako sarreretatik Z-z hasitakoetara antolatuta zeuden.
Atzekoz aurrera hiztegia, ordea, ezohiko moduan antolatuta argitaratu zen: hitz-amaieren arabera antolatuta zituen hiztegi-sarrerak.
Euskarak aspalditik zuen hutsunea betetzeko asmoz egin zuen UZEIk hitz-bukaeren lehen hiztegia. 1923an behar hori azpimarratu zuen euskararen gramatikarentzat berebiziko garrantzia izan duen Resurreccion Maria Azkuek, errima-hiztegi bat izan arte zenbait kontu ezingo zirela behar bezala aztertu idatzi baitzuen; baita laster horrelako hiztegi bat egingo zela ere. Azkuek agindutakoa baino denbora-epe luzexeagoa behar izan zen, baina, azkenik, 1994an, Atzekoz Aurrera kaleratu zen.
Untzi idazten genueneko garai hura
Hiztegia kaleratu eta handik sei urtera atera zuen Euskaltzaindiak Hiztegi Batuaren lehen argitaraldia (2000. urtean). Beste datu adierazgarri bat: gaur arte Euskaltzaindiak 180 arau eman ditu. 1994 arte 24 arau baino ez zituen eman Euskaltzaindiak.
Garai hartan (artean, esan daiteke), untzi idazten zen euskara batuan, eta halaxe ageri zen Atzekoz aurreraren lehen edizio hartan ere. Euskarak bide luzea egin du geroztik, eta begi-bistakoa da lehen hiztegi alderantzikatu hura ere eguneratu egin behar zela.
Beraz, orain gaurkotu eta osatu egin du UZEIk, eta sarrerak Euskaltzaindiaren azken arauetara eta Terminologia Batzordearen gomendioetara egokitu ditu.
Erabiltzaileen eskariz, berriro sarean
Lehen argitaraldia paperean eta formatu digitalean plazaratu zuen UZEIk jakinik paperezko bertsioa ez zela aski, atzekoz aurrerako hiztegietan bilaketak orriz orri egitea ez baita lan erosoa. Paperezko bertsio hura agortuta egon da azken urteotan.
Sarean ere kontsultagai jarri zuen UZEIk, eguneratze sakon bat behar izan zuen arte, behintzat: geroztik igaro diren urteotan erabiltzaileek behin baino gehiagotan galdetu dute noiz izango zuten berriro sarean kontsultatzeko aukera. Haien eskariari erantzunez, www.old.uzei.ametza.com/atzekoz helbidean dago berriro Atzekoz aurrera berritua.
Bertsozale Elkartearekin lankidetzan
R.M. Azkuek aurreko mendearen hasieran zioen bezala, «errima-hiztegia»k hizkuntza hobeto aztertzen lagun dezake. Hizkuntzalariei lagungarri izango zaie, beraz. Halere, orain arte hiztegi honek bertsolarien artean eta bertso-eskoletan izan du, beharbada, erabilerarik zabalena. Atzekoz aurrerako hiztegiekin lan egin behar izaten dute, nolabait, bertsolariek beren buruan. Horretan trebatzen dira etengabe, eta arian-arian osatzen dituzten hiztegi pertsonalen lagungarri izan daitezkeen tresna eta baliabide guztiak ongi etorriak dira. Bertsozale Elkarteak interesgarri ikusten du eguneratu berri den hiztegi hau orain sarean edonoren eskura egotea.
Bertsozale Elkarteak eta UZEIk elkarlanean lanean aritzeko konpromisoa hartua dute, eta konpromiso horri eutsiz, etorkizunean ere bi erakundeon ezagutzan oinarritutako baliabide berriak garatzeko asmoa dute.
53.000 sarreratik gora, eguneroko euskaratik jasoak
53.000 sarreratik gorako hiztegi eguneratua da Atzekoz Aurrera. Sarrera gehienak lexiko orokorrekoak dira, baina horiekin batera, eguneroko jardunean gehien erabiltzen diren terminoak ere bildu dira.
Izen arruntak, adjektiboak, adberbioak, determinatzaileak, izenordainak, aditzak, lotura-elementuak, esaerak eta onomatopeiak: kategoria horietako guztietako sarrerak aurkituko ditu erabiltzaileak. Aldiz, hiztegitik kanpo utzi dira izen propioak (pertsona-, leku- zein erakunde-izenak), forma deklinatuak, adizki jokatuak eta laburtzapenak.
Miriam Urkia
UZEIko Lexikografia Saileko arduraduna
Terminologiaren iraganari eta etorkizunari buruzko gogoeta-saioan parte hartu zuen UZEIk Terminologiarako Europako Elkartearen 2016ko gailurrean
Terminologiarako Europako Elkarteak (EAFT) 2016ko gailurra egin zuen Luxenburgon joan den azaroaren 14an eta 15ean, Europako Parlamentuaren Schuman hemiziklo historikoan, Europako Parlamentuaren Terminologia Koordinaziorako Unitatearen (TermCoord) gonbidapenari erantzunez.
Terminologiarako Europako Elkarteak 2016 urtean 20 urte bete dituela baliatuta, terminologiaren etorkizunari buruzko ikuspegiak planteatzea eta terminologiaren iragana berrikustea izan ziren gailur horren helburu nagusiak.
UZEI Terminologiarako Europako Elkarteko kide da erakundearen lehen garaietatik, eta gailurrean izan zen, ohi bezala. UZEIk terminoak egiaztatzeko garatu duen IDITE tresna aurkeztu zuen bertan, eta terminometriari buruz duen ikuspegia azaldu zuen. Bai batak, bai besteak interesa piztu zuten bertaratuen artean.
Teknologia, aldaketa-iturri
Gailurrean aipatutakoak laburbiltzeko, esango genuke terminologian lan egiteko modua nabarmen aldatu dela azken 20 urteotan, teknologia berrien ondorioz nagusiki. Gaur egun terminologia-lanerako eskuragarri dauden baliabideen ondorioz (termino-erauzleak, corpusak, hiztegiak eta euskarri berriak, besteak beste) terminologia-lanaren erritmoa nabarmen azkartu da, eta terminologoek izan beharreko gaitasunak ere asko aldatu dira.
Izan ere, gaur egungo terminologoek teknologia eta euskarri berriak erabiltzeko gai izan behar dute hizkuntzari eta landutako gaiari buruzko ezagutza izateaz gain. Gainera, bezeroen beharrei egokitzen zaizkien gaitasunak ere izan behar dituzte, baita testuinguru globalera egokitzeko baliagarriak zaizkienak ere. Ondorioz, oso garrantzitsua da terminologia-lana elkarlanean egitea, diziplina anitzeko taldeetan antolatuta.
Lana elkarlanean egitea errazteko sortu dute, hain zuzen, berariazko plataforma bat IATEk eta Eurtermek. Gailurrean plataforma hori aurkeztu zuten bi erakunde horietako arduradunek.
Sare sozialak terminologiaren zerbitzura
Bestalde, sare sozialak ere hizpide izan ziren gailurrean, nola ez. Batetik, Termcateko ordezkariek sare sozialak terminoak hedatzeko tresna egokia izan daitezkeela nabarmendu zuten, eta hori modu egokian egiteko zenbait jarraibide eman zituzten, Termcaten beraren esperientzian oinarrituta. Bestetik, sare sozialak “komunitate-neologismo”ak sortzeko baliagarriak izan daitezkeen arren, horrela sortutako neologismoen kasuan terminoak balidatzerakoan kalitatea bermatzeko arazoak sortzen direla ere nabarmendu zuen Genovako Unibertsitateko Micaela Rossi irakasleak.
Bestalde, datu-base terminologikoen elkarreragingarritasuna (“interoperability” ingelesez) ere hizpide izan zen gailurrean. Gaur egun esparru horretan erabiltzen diren estandarrak aipatu ziren, eta horiei buruzko gogoeta egin zen. Gai horren inguruan estrategia bat dagoen arren, helburuak lortzea urrun geratzen da oraindik.
EAFT elkarteak zuzendaritza berria
Gailurrean EAFT elkartearen urteko Batzar Orokorra ere egin zen, eta zuzendaritza berriaren kideak hautatzeari ekin zitzaion. Batzar Orokorrera bertaratuek EAFTen zuzendaritzan sartzeko erakutsitako interesa elkartearen osasun onaren erakusgarri dela nabarmenduko genuke. Hauek dira batzar horretan osatutako zuzendaritza berriaren kideak:
- Henrik Nilsson, lehendakaria (Terminologicentrum TNC, Suedia)
- Eszter Papp, lehendakariordea (Karoli Gaspar Unibertsitatea, Hungaria)
- Sandra Cuadrado, idazkaritza eta diruzaintza (Termcat, Katalunia)
- Ana Ostroški (Kroaziar Hizkuntza eta Linguistika Institutua, Kroazia)
- Imanol Urbieta (UZEI, Euskal Herria)
- Anca Velicu (Bukaresteko Unibertsitatea, Errumania)
- Tegau Andrews (Bangor-eko Unibertsitatea, Gales)
✍ Begoña Arrate
2016-12-27an argitaratua.
2016-12-13an argitaratua.
Tira! Agian, den-denak ez ditugu aurten ikasi, baina agian inoiz baino gehiago entzun ditugulakoan gaude.
1) 2015eko Eguberrietan ume askok jaso omen zuten patinete motordun berri horietako bat. Hain opari berritzaileak bi gauza deigarri utzi zizkigun: bata, behar bezala ahoskatzen erraza izango ez zaigun mailegua (hoverboard), eta, bestea, tramankuluarekin asmatu ezinik-edo ibili ziren haurrek izandako istripu, eroriko eta bestelako gorabeherak (patinetearen bateriak su hartzea eta bestelako txikikeria batzuk barne).
2) Eskerrak urte berriak hoverboard bezain pasakorrak ez diruditen hitzak ere utzi dizkigula. Esaterako, lanera itzuli eta egun gutxira, urtarrilaren 11n, jo eta ke ekin behar izan genion egun hartan bertan Euskaltzaindiak argitaratu zuen Hiztegi Batuaren bertsio berria aztertzeari. Ulertzekoa denez, gure eguneroko lanean ezinbestekoa zaigu Akademiaren azken arauetara lehenbailehen egokitzea. Forma ugari gehitu zituen bertsio horretan, eta, horien artean, zuzenketa bat ere bai. Huraxe ekarri dugu zerrenda/laburpen honetara: aurreko bertsioko anpere ampere bihurtu zen hiztegi berrian, abizen batetik eratorritakoa izateagatik. Hala zegoen, lehendik, Euskaltermen ere; hitz horrek, bederen, ez zigun eguneratze-lanik eman. Beraz, akabo betiko n-dun ampereak!
3) Badakizu: egin eta desegin, dena omen da zeregin. Agian horixe bera pentsatuko zuen ezkiotarren edo itsasoarren batek: frankismoan, 1965eko martxoaren 2an, gogoz kontra batu ziren Ezkio eta Itsaso herriak, eta, aurtengo urtarrilaren 15ean jakin genuenez, elkarrengandik banantzea erabaki zuten; beraz, euskal izendegietan egin beharreko moldaketa ekarri digu urteak.
4) Aurten ere (nola ez!) izan dugu sexuarekin lotura zuzena duen hitz (guretzat) berri bat: heteromalgu. Bro izeneko aplikazio bat egin dutela jakin genuen urte-hasieran, gizon heterosexualekin sexua izan nahi duten gizon heterosexualentzat. Eta, bai, dagoeneko asmatuko zenuenez, gizon horiek beren burua heteromalgutzat omen dute, Angel Errok idatzi zuenez.
5) Ekialdetik beste hitz berri bat iritsi zitzaigun; berria, behintzat, Japoniako abelazkuntzan aditu ez garenontzat. Jakin bagenekien Kobe hirian izen handiko eta prezio garestiko idi-haragia ekoizten zela, baina ideiarik ez idia zein arrazatakoa zen. Bada, wagyu du izena idi-arraza japoniar horrek: halaxe esan zuten Arabako Saenz Horeca enpresa haragi-mota hori ekoizten hasi berria zela jakinarazi zutenean.
6) Zientziaren inguruko albisteek ere ia denon ahotan jartzen dituzte gehienok bestela gutxitan erabiliko genituzkeen hitzak. Hona adibide bat: Albert Einsteinek iragarri bezala, grabitazio-uhinak badirela frogatu du aurten ikertzaile batek, eta aurkikuntzak zeresan ugari eman zuen. Orduan esan zutenez, AEBko bi zentrok detektatu zituzten uhin horiek 2015eko irailaren 9an.
7) Ez esan rigodoi hitza ere maiz entzuten dugunik. Aurten, ordea, beste hainbat hitz zaharkituren artean huraxe bota zuen Mariano Rajoyk Espainiako Kongresuan, Pedro Sanchez presidente izendatzeko egin zuten lehen saioan. Eta horrek, jakina, sare sozialetan-eta zeresana eragin zuen. Batek baino gehiagok hiztegira jo behar izan zuen adiera ezagutzeko.
8) Rigodoiaz eta XVI. edo XVII. mendeko beste edozein dantzaz baino askoz gehiago hitz egiten da azken bolada honetan antibiotikoen gehiegizko erabilerak sor ditzakeen arazoez. Europako Parlamentua aztertzen ari den neurrien harira, hizpide izan ziren bakterio multirresistenteak. Euskaltermen ere aurten sartu da termino hori.
9) Hitz berriek, batzuetan, loraldi bat baino gehiago ere izan ditzakete urte berean. Esaterako, apirilean albiste izan zen aurrerago (urte-amaieran) berriro askok ahotan ibiliko genuen ibilgailu-mota bat. Espainiako Gobernuak trafiko-araudia aldatu zuela jakin genuen orduan, eta kamioi handiagoei bidea ireki ziela: 25 metro eta 60 tona eduki ahalko zutela iragarri zen apirilean. Eta, hara! Handik puska batera, azaroan, hortxe ibili zen megakamioi bat Zangozarako bidean.
10) Zerrenda honetan jaso dugun hurrengo hitz berri-antzekoa ere gurpil gainean iritsi zitzaigun. Unibertsitate batek egindako ikerketaren ondorioak ikusita, heelys edo zapatila gurpildunak debekatzeko eskatu zuten podologoek, halakoak gehiegi erabiltzea umeen osasunerako kaltegarria izan daitekeelakoan, bai epe motzean bai luzean.
11) Maiatzak gurera ekarri zuen, ordura arte oso ezaguna ez izan arren, atzerriko zenbait sistema politikotan goi-agintariak kargugabetzeko erabiltzen den prozeduraren izena: Brasilgo presidente Dilma Rousseff kargutik kentzeko ahalegina zela-eta, impeachmenta hizpide izan zen komunikabideetan hainbat egunez.
12) Urtero izaten da kalte ekologiko handiak eragiten dituen zorigaiztoko gertaeraren bat. Aurten ere, jakina, izan da halakorik. Europako pneumatiko-biltegi ilegal handiena Espainian zegoela jakin genuen Seseñako biltegiak su hartu zuenean edo, nahiago bada, su eman ziotenean. Sutean ehunka tona HAP edo hidrokarburo aromatiko polizikliko aireratzen ari zirela salatu zuten ekologistek orduan. Termino hori ez da berria: Euskaltermen, esaterako, 2009an jaso zen, Ingurumen Hiztegi Entziklopedikoan. Baina aurten maiz izan da hizpide Seseñako sutea zela-eta.
13) Ezin daiteke esan zerrenda honetako hurrengo hitza ere berria denik. Baina ekainean zeresan handia eman zuen Alderdi Popularrak hauteskunde-kanpainako lelo gisa erabili zuen hitzak: alde. Gaztelaniazko bertsioak a favor zioen, baina batek baino gehiagok alde eginen parekotzat jo zuen leloa. Alderdi Popularrak “Euskaltzaindiaren azalpena” jarri zuen sare sozialetan: “Norbaiti nonbaitetik alde egin dezan agintzeko hitza. (…) Ohartu horrela baliatzeko, harridura-marka eraman behar duela” (alegia, alde!).
14) Urteak alde baino hitz berriagoak utzi dizkigu, noski. Uda ondoren SIM txartelen ordez SIM birtualak edo eSIMak erabiltzen dituen teknologia ezartzen hasiko zirela iragarri ziguten. Euskaltermen ere geroztik sartu da sarrera berria.
15 (eta 16, 17, 18) Ekainean beste lau hitz berri izan genituen hizpide, taula periodikoko azken lau elementuak nola izendatu erabakitzen ari zirela jakin baikenuen. Ingelesezko behin betiko izenak finkatu zituztenean (alegia, duela egun gutxi) sartu ziren Euskaltermen ere nihonio, moskovio, teneso eta oganeson sarrera berriak.
19) Hitzak hil ez dira hiltzen, baina haiek erabiltzeari uzten diogu: aurten agur esan diegu VHS irakurgailuei, halakoak egiten zituen azken etxeak ez baititu aurrerantzean fabrikatuko. Eta, beraz, badirudi termino hori ere gero eta gutxiago erabiliko dugula aurrerantzean.
20) Ezpel-sitsa iazko abuztuan agertu zen lehen aldiz, Irunen. Ezpelaren izurri berri hori albiste izan da berriro aurten, Irungo udalak udan deia egin baitzuen lorategiak zituztenek izurria kontrolatzeko ahalegina egin zezaten. Dagoeneko Donostian ere agertu omen da izurria. Euskaltermen sarrera berria du.
21) Phelps igerilaria Olinpiar Jokoetan ikusi bazenuen, agian gogoan izango duzu sorbaldan orban-moduko batzuk zituela. Cupping hitza ikasi genuen Phelpsekin, mina kentzeko bentosen bidez egiten den terapia hori erabiltzen zuela esan zutenez.
22) Ez dakigu cupping barra-barra erabiliko den aurrerantzean, ez baita erraza hitz berri batek zer arrakasta izango duen iragartzea. Tira! Batzuetan, bai; susma dezakegu ez dela asko erabiliko, nekez entzungo dugula hitz bat albiste berri batean. Esaterako, ez dugu uste aurten Kolonbiako gobernuaren eta FARCen artean hitzartu den bake-ituna sinatzeko erabili duten bolalumari eman zaion izena askotan entzungo dugunik berriro: balez egindakoa zenez, balígrafo deitu zuten, antza, Kolonbian, eta Angel Errok (berriro!) egoki euskaratu zuen tramankuluaren izena: balaluma.
23) Zerbait debekatu nahi denean, kontrakoa lortzen da batzuetan: ezagunago egitea. Horixe gertatu da Estatu Batuetan drogen aurkako gobernu-agentziak modan omen dagoen kratom landare thailandiarra debekatu nahi zuela esan zenean. Ez omen da behar bezala ikertu, baina gizakiarentzat arrisku handikoa omen da kratoma. Eta, bai, albistearen bidez izan genuen askok droga horren berri.
24) Beste batzuetan, albiste batek ezagutarazten duen hitzak berria dirudi gehienontzat, baina gertu dugun herriren batean denek erabiltzen dute. Horixe gertatu da aurten, adibidez, barbalada hitzarekin. Hondarribian arrain-sardek itsasoan egiten duten distira fosforeszentea izendatzeko erabiltzen omen da. Barbalada izeneko pintxoak irabazi du Donostian egin den pintxo-txapelketa, eta horrek hitza ezagun egin du denontzat.
25) Ezin zerrenda hau amaitu egia-oste famatua aipatu gabe. Inork gutxik iragarriko zukeen iaz, baina Donald Trump hautetsi zuten Estatu Batuetako presidente. Horrek eta beste zenbait gorabeherak inoiz baino erabiliago egin dute aurten egia-oste hitza. Eta horrexegatik hautatu du Oxford hiztegiak urteko hitz. Ezin, beraz, hemen ere aipatu gabe utzi.
Bide batez, aurreko urteetan plazaratu genituen zerrendak irakurri bazenituen, jada jakingo duzu, baina, badaezpada, berriro esango dugu: gogoan izan zerrenda honek urtean zehar gure arreta erakarri duten hainbat hitz berri, berri-antzeko eta zaharren bat edo beste gogora ekartzea beste asmorik ez duela; ez hartu, beraz, estuegi. Eta, goiz bada ere… urte berri on!
Beste albiste batzuk:
http://old.uzei.ametza.com/agian-aurten-ikasiko-zenituen-16-hitz/
http://old.uzei.ametza.com/2014ak-utzi-dizkigun-34-hitz-berri-eta-ez-hain-berri/
Gaur Hizkuntzen Europako Eguna dela-eta, Europa osatzen duten herrialdeetako hizkuntza ofizialen euskal izenen zerrenda osatu dugu.
Euskaltzaindiak bere 38. arauan jasotako formak bildu ditugu hemen, eta haien espainierazko, frantsesezko eta ingelesezko ordainekin osatu ditugu. Kasuren batean, beste arau batean jasotako euskal forma ere gehitu dugu: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak biltzen dituen arautik jaso ditugu, baina horrelakoetan ohar baten bidez adierazi dugu arauaren iturria.
Honako hau Europa osatzen duten herrialdeetako hizkuntza ofizialen zerrenda denez, Errusiako hizkuntza ofizial guztiak jaso ditugu, geografiaren ikuspegitik hizkuntza horietako batzuk ofizialak diren eremua Europatik kanpo egon arren.
| EUSKARA |
ESPAINIERA |
FRANTSESA |
INGELESA |
| abazera | abaza | abaza | Abaza |
| abkhaziera | abjasio | abkhaze | Abkhaz |
| adigera | adigué | adyguéen | Adyghe |
| albaniera | albanés | albanais | Albanian |
| aleman | alemán | allemand | German |
| altaiera | altaico | altaïque | Altaic |
| aranera | aranés | aranais | Aranese |
| armeniera | armenio | arménien | Armenian |
| azerbaijanera | azerí; azerbaiyano | azéri | Azerbaijani |
| balkarera | bálkaro | balkar | Balkar |
| baxkirera | baskir | bachkir | Bashkir |
| bielorrusiera | bielorruso | biélorusse | Belarusian |
| bosniera | bosnio | bosnien | Bosnian |
| bulgariera | búlgaro | bulgare | Bulgarian |
| buriatera | buriato | bouriate | Buryat |
| daniera | danés | danois | Danish |
| dolganera | dolgano | dolgane | Dolgan |
| erretorromaniera | retorrománico; romanche | romanche | Ramansh |
| errumaniera | rumano | roumain | Romanian |
| errusiera | ruso | russe | Russian |
| erziera | erzya | erzya; erza | Erzya |
| Eskoziako gaeliko; Eskoziako gaelera(1) | gaélico escocés | gaélique écossais; écossais | Scottish Gaelic |
| eslovakiera | eslovaco | slovaque | Slovak |
| esloveniera | esloveno | slovène | Slovene |
| espainiera; gaztelania | español; castellano | espagnol; castillan | Spanish; Castilian |
| estoniera | estonio | estonien | Estonian |
| euskara | euskera | basque | Basque |
| evenkera | evenki | evenki | Evenki |
| finlandiera; suomiera | finlandés; finés | finnois | Finnish |
| frantses | francés | français | French |
| frisiera | frisio | frison | Frisian |
| gagauzera | gagaúzo | gagaouze | Gagauz |
| galego(1); galiziera | gallego | galicien | Galician |
| gales | galés | gallois | Welsh |
| galiziera; galego(1) | gallego | galicien | Galician |
| gaztelania; espainiera | castellano; español | castillan; espagnol | Castilian; Spanish |
| georgiera | georgiano | géorgien | Georgian |
| greko; greziera | griego | grec | Greek |
| greziera; greko | griego | grec | Greek |
| hungariera | húngaro | hongrois | Hungarian |
| ingeles | inglés | anglais | English |
| inguxera | ingusetio | ingouche | Ingush |
| Irlandako gaeliko; Irlandako gaelera(1); irlandera | irlandés; gaélico irlandés | irlandais; gaélique d’Irlande; gaélique irlandais | Irish; Irish Gaelic |
| irlandera; Irlandako gaeliko; Irlandako gaelera(1) | irlandés; gaélico irlandés | irlandais; gaélique d’Irlande; gaélique irlandais | Irish; Irish Gaelic |
| islandiera | islandés | islandais | Icelandic |
| italiera | italiano | italien | Italian |
| jakutera; sakhera | yakuto | iakoute; yakoute | Yakut; Sakha |
| kabardera | cabardiano | kabarde | Kabardian |
| kalmukera | calmuco | kalmouk | Kalmyk Oirat |
| karatxaiera | karachayo | karatchaï | Karachay |
| katalan | catalán | catalan | Catalan |
| kazakhera | kazajo | kazakh | Kazakh |
| khakasera | khakas; jakasio | khakas | Khakas |
| khantiera | janty | khanty | Khanty |
| kirgizera | kirguís | kirghize; qyrghyz | Kyrgyz |
| komiera | komi | komi | Komi |
| koriakera | coriaco | koriak | Koryak |
| kroaziera | croata | croate | Croatian |
| laponiera; samiera | lapón; saami | lapon; same | Lappish; Sami |
| latin | latín | latin | Latin |
| letoniera | letón | letton | Latvian |
| lituaniera | lituano | lituanien | Lithuanian |
| luxenburgera | luxemburgués | luxembourgeois | Luxembourgish |
| maltera | maltés | maltais | Maltese |
| mansiera | mansí | mansi | Mansi |
| mariera | mari | mari | Mari |
| mazedoniera | macedonio | macédonien | Macedonian |
| mokxera | moksha | mokcha | Mordvin |
| moldaviera | moldavo | moldave | Moldovan |
| nederlandera | neerlandés | néerlandais | Dutch |
| nenetsera | nenets; nenezo | nénètse | Nenets |
| norvegiera | noruego | norvégien | Norwegian |
| okzitaniera | occitano | occitan | Occitan |
| osetiera | osetio | ossète | Ossetian |
| poloniera | polaco | polonais | Polish |
| portuges | portugués | portugais | Portuguese |
| ruteniera | ruteno | ruthène | Ruthenian |
| sakhera; jakutera | yakuto | yakut | Sakha; Yakut |
| samiera; laponiera | saami; lapón | same; lapon | Sami; Lappish |
| serbiera | serbio | serbe | Serbian |
| serbokroaziera | serbocroata | serbo-croate | Serbo-Croatian |
| suediera | sueco | suédois | Swedish |
| suomiera; finlandiera | finlandés; finés | finnois | Finnish |
| tatarera | tártaro | tatar | Tatar |
| turkiera | turco | turc | Turkish |
| tuvera | tuvano | touvain | Tuvan |
| txekiera | checo | tchèque | Czech |
| txerkesera | circasiano | Tcherkesse | Circassian; Cherkess |
| txetxenera | checheno | tchétchène | Chechen |
| txuktxiera | chucoto | tchouktche | Chukotko |
| txuvaxera | chuvasio | tchouvache | Chuvash |
| udmurtera | udmurto | oudmourte | Udmurt |
| ukrainera | ucraniano | ukrainien | Ukrainian |
| valentziera | valenciano | valencien | Valencian |
| yiddish | yiddish | yiddish | Yiddish |
(1) 53. araua
2016-09-26an argitaratua.
Berariaz euskararentzat garatutako softwarea darabilen LibreOffice-rako lehen euskal zuzentzailea aurkeztu du UZEIk.
Zergatik LibreOffice?
2014an garatu genuen HOBELEX, euskararako lehen lexiko-zuzentzailea, euskara zuzen eta eguneratuan idazteak hizkuntzaren normalizaziorako duen garrantziagatik.
Baliabide mugatuak genituen horretarako, eta, ahalik eta erabiltzaile gehienengana lehenbailehen iristeko, Microsoft Office-rako plugina garatu genuen. 15.000 deskarga izan ditu geroztik, eta erabiltzaileek harrera bikaina egin diote. Harekin batera eskaini genuen online bertsioa, edozein sistema eragilerekin doan erabil daitekeena eta www.hobelex.eus helbidean dagoena.
Agindu genuena bete dugu
Harro gaude 2014an kaleratu genuen zuzentzailearekin, baina ez zen aski erabiltzaile guztiengana iristeko. Software libreko eta doako office-pakete erabiliena eta ezagunena da LibreOffice. Horregatik, HOBELEX aurkeztu genuen egunean bertan hitzeman genuen LibreOffice-rako ere garatuko genuela plugin berria, Microsoft Office erabiltzen ez duen euskaldun ugarik eskatu baitzigun orduan haientzako moduko zuzentzailea garatzeko.
Hitzemandakoa bete dugu orain, eta sarean jarri dugu plugin berria.
Beraz, LibreOffice bulegotikarako suite-arekin lan egiten badugu, Windows, MacOSX eta Linux sistema eragileetan erabili ahal izango dugu gaurtik aurrera HOBELEX, doan.
Euskara ez da hungariera
Bai, egia da, ezin izan dugu LibreOffice-rako plugina nahi izan dugun bezain azkar kaleratu: lanak eman dizkigu bertsio berria garatzeak. UZEIn euskararekiko dugun konpromisoari eutsiz, bertsio berri hau errazago garatzeko har genitzakeen lasterbide batzuk baztertu, eta HOBELEXen zuzentasunari lehentasuna ematea erabaki genuen hasiera-hasieratik.
Badakigu erabiltzaileek ere lehenik eta behin zuzentasuna eskatzen diotela zuzentzaile bati: logikak hala esaten zigun, eta hala berretsi ziguten gure zuzentzailea hobetzeko egin genuen inkestari erantzun zioten erabiltzeen gehiengo handi batek.
Horregatik, hain zuzen ere, ez dugu erabili Hunspell motor ezaguna, jatorrian hungarierarentzat garatu zena, eta zenbait zuzentzailek, euskararako ere bai, erabiltzen dutena. Izan ere, euskara ez da hungariera. Orduan, zergatik erabili hungarierarentzat sortutako baliabide bat euskarak behar zuen zuzentzailea garatzeko? UZEIn badakigu bide luzeena aukeratzea nekezagoa dena, baina emaitza ikusita badakigu asmatu duguna.
Horrela, aurkeztu berri dugun zuzentzailea euskararentzat berariaz garatutako teknologia erabiltzen duen LibreOffice-rako lehen zuzentzailea da, eta teknologia hori UZEIk garatu du, gainera. Labur esateko, gaur arte LibreOffice-k, euskararentzat mugak dituen Hunspell motorra erabiltzen zuen. Hemendik aurrera euLEMArekin erabili ahal izango da, horixe baita UZEIk garatutako tresna.
Hori bai, erabiltzaileak desautatu egin beharko du lehenetsita datorren Hunspell motorra, eta HOBELEX hautatua utzi behar du.
Erabiltzaileak nabarituko ditu aldaketa horrek ekarriko dizkion abantailak: ortografia eta lexikoa zuzentzeko proposamen zehatzagoak eta pertinenteagoak egiten baititu HOBELEXek. Erabiltzaileak, beraz, ez ditu alferrikako aukerak banan-banan baztertu beharko zuzenketa egokia aukeratu (eta, zenbaitetan, asmatu) ahal izateko. Azkarrago zuzentzen lagunduko dio horrek, HOBELEX argia, zehatza eta egokia baita.
Gainera, sareko eta Microsoft Office-rako bertsioekin egin ohi dugun bezala, etengabe eguneratuko dugu. 2014ko urrian, euskarako lehen lexiko-zuzentzailea kaleratu genuenean, 117.806 sarrera zituen euLEXek, HOBELEXen oinarrian dagoen datu-baseak. Gaur 143.000 sarrera ditu. % 21 egin du gora! Euskaltzaindiaren arau guztiak eta Terminologia Batzordearen azken erabakiak kaleratu orduko biltzen ditugu, baina testuen unibertsoa askoz ere zabalagoa da, eguneroko jardunean sortzen dira hitz berriak, izen propioak eta bestelakoak, eta horiek egunero jasotzen ditugu euLEXen, bai eta forma okerretatik zuzenetara bidalketa egin ere, erabiltzaileari lanak erraztu eta ahalik estaldura osoena eskainiz.
Azken eguneratze “handia”, adibidez, aurtengo urtarrilean egin genuen, Euskaltzaindiak Hiztegi Batuan 1.353 forma berri arautu zituenean, baina ez da hori bakarra, araugintzan hala izan bada ere. Idomeni, Daesh, Arcelor, Orlando, Puigdemont… horiek Euskaltzaindiak arautu ez baditu ere, beharrezkoak ditugu eguneroko langintzan, eta zuzentzaileak ezagutu egin behar ditu, nekagarria baita testu bat alferrikako azpimarra gorriz ikusi behar izatea.
Nola zuzentzen du LibreOffice-rako HOBELEXek?
Argiago, mezu ulerterrazagoekin:
.
Zehatzago, proposamen egokiagoekin:
Zuzenago, proposamen eguneratuekin:
1995eko uztailaren 28an arautu zuen Euskaltzaindiak Aljeria. Zergatik jarraitu 21 urte geroago Algeria idazten?
LAGIN GISA, ADIBIDE BAT:
Jatorrizko testua:
Bozeramaleak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betirako aldegiten saiatzen direnak, atzerabueltarik gabe. Amnistia Internazionalak oharrarazi du zernolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dardar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Argelian, Nigerren, Chaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ezikusiarena egiten dio.
HOBELEXen emaitza:
Bozeramaleak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betirako aldegiten saiatzen direnak, atzerabueltarik gabe. Amnistia Internazionalak oharrarazi du zernolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dardar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Argelian, Nigerren, Chaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ezikusiarena egiten die.
=> 11 forma markatu ditu eta guztietan proposamen egokia eman du.
HUNSPELLen emaitza:
Bozeramaleak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betirako aldegiten saiatzen direnak, atzerabueltarik gabe. Amnistia Internazionalak oharrarazi du zernolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dardar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Argelian, Nigerren, Chaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ezikusiarena egiten dio.
=> 7 forma markatu ditu (horietatik bi zuzenak dira: 2015etik eta Sahelen), eta proposamenak, asmatu dituenean (adibidez, Argelian Algerian-era bidaltzen du, eta euskal forma egokia Aljerian da), beste aukera batzuekin batera eskaintzen ditu. Eta okerrak diren edo hobe daitezkeen 6 forma ez ditu markatu.
Testu zuzena, HOBELEXekin zuzendua:
Bozeramaileak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betiko alde egiten saiatzen direnak, atzera-bueltarik gabe. Amnistia Internazionalak ohartarazi du zer-nolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dar-dar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Aljerian, Nigerren, Txaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ez ikusiarena egiten dio.
2016-06-22an argitaratua.
Beste albiste batzuk:
http://old.uzei.ametza.com/hobelex-euskararako-lehen-lexiko-zuzentzailea/
¿Por qué LibreOffice?
Estamos muy satisfechos con el corrector presentado en 2014, pero tenía un inconveniente: no llegaba a todos los usuarios. LibreOffice es el paquete de ofimática de software libre gratuito más utilizado y conocido. Por eso el mismo día que presentamos HOBELEX nos comprometimos a desarrollar un nuevo plugin para LibreOffice.
Muchos euskaldunes que no utilizaban PCs o Microsoft Windows nos pidieron entonces desarrollar un corrector que ellos también pudieran utilizar. Porque ellos también necesitaban un corrector actualizado que les ayudara a escribir no sólo sin errores ortográficos, sino también utilizando un léxico correcto y actualizado.
Hoy cumplimos lo prometido, y ya hemos puesto en Internet el plugin para poder escribir en Libreoffice también en un euskera perfectamente actualizado.
Por lo tanto, si trabajamos con la suite ofimática LibreOffice, sea cual sea el sistema operativo utilizado (Windows, MacOSX, Linux), a partir de hoy podremos utilizar de forma gratuita el corrector léxico HOBELEX.
Cumpliendo lo prometido
En 2014 desarrollamos HOBELEX, el primer corrector léxico para el euskera, porque nos parecía muy importante con vistas a la normalización poder escribir teniendo en cuenta las últimas normas aprobadas.
Como contábamos con recursos limitados para ello, y teniendo como objetivo llegar al máximo número de usuarios posible, primero presentamos el plugin para Microsoft Windows para PCs. Simultáneamente, presentamos la versión online, que puede utilizarse de forma gratuita con cualquier sistema operativo.
Ese primer plugin de HOBELEX ya ha tenido 15.000 descargas desde entonces, y los usuarios lo han recibido con entusiasmo.
No es lo mismo el euskera que el húngaro
Es verdad, hemos tardado en presentar el plugin para LibreOffice: la nueva versión nos ha dado bastante trabajo. Siguiendo con el compromiso que tenemos en UZEI para con el euskera, decidimos desde el principio dar prioridad a la precisión de HOBELEX, y prescindir de otras vías que nos hubieran facilitado desarrollar esta nueva versión.
Así que decidimos no utilizar el conocido motor HUNSPELL –desarrollado en un principio para el húngaro– que utilizan algunos otros correctores. Porque no es lo mismo el euskera que el húngaro. Entonces, ¿por qué utilizar un recurso creado para el húngaro a la hora de desarrollar un corrector para euskera? En UZEI sabemos perfectamente que elegir el camino largo es más difícil, pero también que puede ser muy provechoso.
Así, el corrector para LibreOffice que hemos elaborado es el primero basado en tecnología desarrollada específicamente para el euskera. Esa tecnología, además, la ha desarrollado la propia UZEI. En resumen, hasta hoy LibreOffice traía de modo predeterminado el motor HUNSPELL, que presenta algunas limitaciones para el euskera. A partir de ahora, podrá trabajar con la herramienta para el tratamiento morfológico euLEMA, creada por UZEI específicamente para el euskera. Y el usuario constatará por sí mismo que esa decisión conlleva una serie de ventajas.
Eso sí, el usuario debe deseleccionar el motor HUNSPELL que LibreOffice selecciona por defecto, y dejar seleccionado Hobelex.
A más esfuerzo, mejores resultados
Dado que el corrector HOBELEX para LibreOffice utiliza tecnología creada por UZEI específicamente para el euskera, nos ofrece propuestas más adecuadas, esto es, propuestas más precisas y pertinentes para corregir tanto la ortografía como el léxico. En consecuencia, el usuario no tendrá que descartar numerosas opciones inútiles una por una para elegir la corrección adecuada. Gracias a ello, corregirá más rápido.
Además, y tal como lo hacemos con las versiones online y Microsoft Windows, actualizaremos constantemente el corrector para LibreOffice: lo haremos en cuanto Euskaltzaindia publique nuevas normas o la Comisión de Terminología tome una nueva decisión.
Un corrector basado en el conocimiento léxico de UZEI
El euskera es una lengua viva, en pleno proceso de normalización. Por ejemplo, el euskera de hoy en día y el de 2014 no son iguales. Se han publicado normas, recomendaciones y criterios nuevos desde que pusimos en Internet la primera versión de HOBELEX. De la misma manera, han surgido también nuevos préstamos lingüísticos y neologismos.
Cuando en noviembre de 2014 presentamos el primer corrector léxico, la base de datos que alimenta HOBELEX (euLEX) tenía 117.806 entradas. Desde entonces, hemos seguido alimentando esa base de datos tanto con las normas aprobadas por Euskaltzaindia como con las propuestas realizadas por la Comisión de Terminología del Gobierno Vasco. Y no sólo eso: también hemos añadido en la base de datos EuLEX las nuevas palabras que surgen en el día a día: nombres propios, abreviaturas… Todo ello para que el corrector cubra la mayor parte de léxico posible. A día de hoy, euLEX ha crecido un 21%, y tiene 143.000 entradas.
No es de extrañar: este mismo año, el 11 de enero, Euskaltzaindia ha aprobado 1.353 formas nuevas en el Diccionario Unificado. En cuanto Euskaltzaindia publicó las nuevas normas hicimos un esfuerzo para actualizar HOBELEX con todas ellas, y el 28 de enero ya estaba disponible la versión actualizada.
De la misma manera, Hobelex para LibreOffice contiene las últimas normas, recomendaciones y criterios.
¿Cómo corrige Hobelex para LibreOffice?
- De manera más clara, con mensajes fáciles de comprender:
- De manera más precisa, ofreciendo solo las propuestas pertinentes:
- De manera más adecuada, con propuestas actualizadas:
Euskaltzaindia normalizó el topónimo Aljeria el 28 de julio de 1995. ¿Qué sentido tiene, 21 años después, seguir escribiendo Algeria?
UNA MUESTRA, A MODO DE EJEMPLO:
Texto original:
Bozeramaleak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betirako aldegiten saiatzen direnak, atzerabueltarik gabe. Amnistia Internazionalak oharrarazi du zernolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dardar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Argelian, Nigerren, Chaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ezikusiarena egiten dio.
Correcciones de HOBELEX:
Bozeramaleak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betirako aldegiten saiatzen direnak, atzerabueltarik gabe. Amnistia Internazionalak oharrarazi du zernolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dardar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Argelian, Nigerren, Chaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ezikusiarena egiten die.
=> El corrector ha marcado 11 formas, y para todas ellas ha realizado una propuesta correcta.
Correcciones de HUNSPELL:
Bozeramaleak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betirako aldegiten saiatzen direnak, atzerabueltarik gabe. Amnistia Internazionalak oharrarazi du zernolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dardar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Argelian, Nigerren, Chaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ezikusiarena egiten dio.
=> El corrector ha marcado 7 formas (de ellas, 2 eran correctas: 2015etik y Sahelen), y además de las propuestas correctas, cuando las realiza (por ejemplo, en lugar de Argelian propone Algerian cuando, en realidad, la forma correcta es Aljerian), propone otras formas posibles. El corrector ha dejado sin marcar 6 formas que eran incorrectas o que podían ser mejoradas.
Texto correcto, corregido con HOBELEX:
Bozeramaileak esan duenez, asko dira 2015etik zeharkaldia egiteko zain dauden lagunak, betiko alde egiten saiatzen direnak, atzera-bueltarik gabe. Amnistia Internazionalak ohartarazi du zer-nolako tratua ematen zaien errefuxiatuei: “dar-dar egiteko modukoa da”. Sahelen ia milioi bat lagun daude iparralderako bideari ekiteko zain; Senegalen, Mauritanian, Malin, Aljerian, Nigerren, Txaden, Sudanen eta Eritrean. Europak ez ikusiarena egiten dio.
Fecha de publicación: 22/06/2016.
Noticias relacionadas:
http://old.uzei.ametza.com/es/hobelex-el-primer-corrector-de-lexico-para-el-euskera/
Euskaltzaindiak kaleratu duen azken argitaraldian 1.353 forma gehitu dizkio Hiztegi Batuari. Baina zein dira hitz horiek? Hori argitzeko saioa egin dugu UZEIren Terminologia Sailean, eta testu honetan azalduko dizugu saio horrek eman duen lehen erantzuna.
2016ko urtarrilean berritu zuen Euskaltzaindiak Hiztegi Batuaren 2014ko bertsioa.
Bertsio berria aurkeztean Euskaltzaindiaren Hiztegiaren zuzendari Andoni Sagarnak eta Hiztegi Batuko Lantaldearen eta UZEIko Lexikografia Sailaren arduradun Miriam Urkiak adierazitakoaren arabera, 1.058 sarrera eta 295 azpisarrera berri ditu aurten kaleratutako bertsioak.
Andoni Sagarnak eta Miriam Urkiak orduan esan zutenez, Euskaltzaindiak aro geologikoak, elementu kimikoak, musika-notak, zientzia-unitateak eta mineralak osatu ditu, besteak beste, bertsio horretan. Hiztegi Batuak arau-maila duenez, berebiziko eragina du UZEIren jardunean, eta, jakina, baita UZEIko Terminologia Sailaren eguneroko lanean ere. Hori dela-eta, Euskaltzaindiak bertsio berri bat kaleratzen duen bakoitzean egin ohi dugun bezala, oraingoan ere bertsio berria eta aurrekoa alderatu ditugu aldaketak eta berrikuntzak identifikatzeko. Horretarako, 2014ko eta 2016ko bertsioen pdf formatuko dokumentuetatik abiatu gara. Jakina, hiztegi terminologikoetan sartzeko moduko sarrerak interesatzen zitzaizkigun, nagusiki; alegia, lexiko espezializatutzat har daitekeena.
Lexiko hori identifikatzerakoan, oso lagungarriak izaten zaizkigu Hiztegi Batuan jakintza-arloak izendatzeko erabiltzen diren laburdura-zeinuak. Baina, jakina, horrelako markarik gabe jaso diren forma batzuk ere har daitezke lexiko espezializatutzat. Adibide gisa, halako laburdura-zeinurik gabe jaso dira hiztegian germanio edo osmio elementu kimikoak edo newton eta volt unitate-izenak, baina, noski, horiek guztiak jasota daude Euskalterm terminologia-banku publikoan ere; horregatik egiaztatu behar izaten dugu forma horiek ez direla aldatzen Hiztegi Batuaren bertsio berrietan. Izan ere, gerta daiteke orain arteko arau bat aldatzea. Horixe gertatu da, urrutira joan gabe, Hiztegi Batuaren azken bertsioan ampere formarekin (orain arteko anpere forma ampere bihurtu da, abizen batetik eratorritakoa dela-eta m–rekin onartu baitu Euskaltzaindiak; Euskaltermen ere ampere zegoen lehendik). Adi egotea komeni zaigu, beraz.
Lagin gisa, a letraz hasitakoak
Aurreko bertsioarekin alderatuz aurkitu ditugun berrikuntzetatik testu honetan hizpide izango ditugunak espezialitate-marka batekin (edo gehiagorekin) jaso dira Hiztegi Batua berrituan. Beraz, ez ditugu berrikuntza guztiak zerrendatuko hemen: gure asmoa ez da inondik ere Hiztegi Batuan gehitu diren 1.353 forma berriak hemen argitaratzea, ez baitugu uste guri dagokigunik zeregin hori. Baina, behintzat, ikusi ditugun berrikuntza batzuk nolakoak diren aipatzea lagungarria izan daiteke Hiztegi Batuaren azken bertsioa apur bat hobeto ezagutzeko. Beste asmorik gabe idatzi dugu testu hau.
Azkenik, nonbaitetik hasi behar, eta a letraz hasitako formak bakarrik bildu ditugu lehen testu honetan. Bestalde, berrikuntza aipagarrienak soilik ekarri ditugu hona, azpisarreraren bat sarrera bihurtu izana eta beste berrikuntza batzuk ez baitira testu honetarako bereziki adierazgarriak gure ustez. Beraz, ez hartu estuegi honako zerrenda hau.
Hauek dira, beraz, sailka bilduta, ikusi ditugun a letraz hasitako forma berri aipagarrienak:
Administrazioa
argiketa iz. Batez ere Admin.
atestatu iz. Batez ere Admin.
Anatomia
abdukzio iz. Anat. (2014ko bertsioan bazegoen abduktore izond.).
Artea
arabesko iz. Art.
Biokimika
adenina iz. Biokim.
Biologia
aferente izond. Biol.
anaboliko izond. Biol. (Lehendik bazegoen anabolismo iz.).
anaerobiko izond. Biol. (Lehendik bazegoen anaerobio iz.).
arkenteron iz. Biol.
autotrofo izond. Biol.
axoi iz. Biol.
Botanika
arkegonio iz. Bot.
Ekonomia
akzisa iz. Ekon.
Eraikuntza
aglomeratzaile izond. eta iz. Eraik.
arkitrabe iz. Eraik.
Filosofia
azkentasun iz. Fil.
Fisika
aktibitate 1 iz. Fis.: Aktibitate erradioaktiboa; Aktibitate sismikoa. 2* e. jarduera; jardun (Lehendik bazegoen erradioaktibitate, laburdura-zeinurik gabe; bestalde, 2016an gehitu da, laburdura-zeinurik gabe, rem iz. “erradioaktibitate arloko unitatea” azalpenarekin).
anplifikatu, anplifika, anplifikatzen. du ad. Fis (anplifikadore ere gehitu da, laburdura-zeinurik gabe).
ase 3 izond. Fis., Kim.
asegabe izond. Fis.
Geologia
alubial izond. Geol. (Lehendik bazegoen alubioi iz. Geol.).
Hizkuntzalaritza
a itsatsi Hizkl.
aferesi iz. Hizkl.
alofono iz. Hizkl.
alografo iz. Hizkl.
apodosi iz. Hizkl.
Kimika
aktinio iz. Kim.
amerizio iz. Kim.
amonio iz. Kim.
anodiko izond. Kim.
antimonio iz. Kim.
argon iz. Kim.
ase 3 izond. Fis., Kim.
asegabe izond. Kim.
azetato iz. Kim.
Kirola
asistentzia iz. Kirol. ‘azken pasea’.
Literatura
alexandrino iz. eta izond. Liter.
Matematika
abeldar 1 izond. edo izlag. Mat.
antilogaritmo iz. Mat. (Lehendik bazeuden logaritmiko izond. eta logaritmo).
axonometria iz. Mat.
axonometriko izond. Mat.
Medikuntza
akne iz. Med.
alergeno iz. Med. (Lehendik bazeuden alergia eta alergiko).
amenorrea iz. Med.
antsietate iz. Med., Psikol.
asmatiko izond. Med.
Mekanika, Elektrizitatea
artezketa iz. Mekan., Elektr.
Metrika
asonantzia iz. Metr.
Musika
afinazio iz. Mus. Heg. ‘tonuan jartze’; ‘aurrintze’. (Bestalde, afinatu aditzari “hobe” marka kendu zaio; 2014ko bertsioan horrela agertzen zen hiztegian: “afinatu, afina, afinatzen. du ad. Heg. Mus. h. tonuan jarri; aurrindu”).
akonpainamendu iz. Mus. Sin. laguntza
akonpainatu, akonpaina, akonpainatzen. du/dio ad. Mus. Sin. lagundu
aldi 1 1 iz.: aldian aldiak eskatzen duena egin; aldian aldiari dagokion eran jokatu. 2 iz. Mus. ‘konpasaren zatietako bakoitza’
Psikologia
antsietate iz. Med., Psikol.
UZEIren Terminologia Saila
2016-06-09an argitaratua.
Gaur bete dira 4 urte Txillardegi hil zela.
Aukera egokia iruditu zaigu Joseba Intxaustik 2012an idatzitako artikulua berreskuratzeko. UZEIren sortzaile izandako Txillardegi hil berri zela idatzi zuen gure lehen zuzendaria izandakoak testu hau, baina webgunea berritu genuenetik ez zegoen sarean.
Txillardegi, UZEIra egindako bisita batean.
Agur, Jose Luis “Txillardegi”
Galdu berria dugu Jose Luis Alvarez Enparantza “Txillardegi” (1929-2012). Ohikoak diren hilondoko dolu-azalpenen ondoren, ongi etorriko da iragandako bizialdi jakinetik oroitzapenen bat edo beste berritzea.
Txillardegik hainbat izan eta izen bildu ditu bere baitan. Idazle eta politikaria izan da, pentsalari eta kritikaria, saiolari eta ikertzailea, ingeniari eta filologoa, nortasun aberatseko gizona, abertzale eta euskaltzalea, Euskal Herrian bizi nahi baina hamasei urte erbestean emana. Erabili izan dituen izenordeek ere beren esanahiak dituzte: txilarra bezala gure lurrean ongi errotua, larresoro inguruetatik Iparraldea maitatuz edo bere Antigua nahiz Igara-tik jaioterria gogoan izanik (gogora Antigua 1900 ere).
1960 inguruan euskal lanari ekin genionok, hurbila izan dugu Txillardegi. Orduan plazara ateratzen hasi berri zen belaunak –aurrekoek bezala, ondokoen antzera– modernotasunaren iradokizunak behar izan zituenean, eta hizkuntzarekiko laguntzak ere, Jose Luis-engan entzule eta aholku emaile arretatsua aurkitu genuen. Aurrekoek egindakoari gaina hartu nahi hartan, ez zen izan hori batere soberakoa. Hain zuzen, urte hartantxe, 1960an ezagutu genuen elkar, gramatika lan bat burutzen ari nintzela aholku bila joan nintzaionean.
Bestelako bideetatik zetorrela, uste dut egonarri handia behar izan zuela, komentu eta apaiztegietatik gentozenoi entzun eta ulertzen. Horrela sortutako elkarlanak ahalbidetu zuen euskara idatziaren batasuna, Gipuzkoan ez ezik Iparraldean eta Bizkaian ere mugitzen hasita zetozen ur berriek lagunduta: nik neuk bereziki Baionako Euskal Idazkaritzatik antolatutako batasun-jardunaldiak gogoratzen ditut (1964). Jakin-en genbiltzanontzat garrantzizkoak izan ziren bizpahiru egun haiek, batez ere Txillardegi eta T. Monzon gidari genituela; ongi prestatutako bilera izan zen hura.
Ondoren eta bien bitartean, Txillardegik erbestetik begiratu behar izan zituen Hegoaldean aurrera zihoazen batasun-asmoak: Aresti/Kintanaren Batasunaren kutxa (1968), Ermua eta Arantzazuko bilerak (1968). Erbestean bai, baina ez alferrik: 1970ean argitara eman zuen Sustrai bila, 1975ean Euskara batua zertan den, geroago Euskaltzaindiaren esanetara Euskal aditz batua prestatu zuen bezala (1979). Corpus-aren gaineko lana izan zen hori.
Euskararen estatusaz ere arduratu zen, ordea: Baionako Euskal Elkargotik argitara eman zuen J. Azurmendiren Hizkuntza, etnia eta marxismoa (1971), Hegoaldean argitara ezina. Jose Luis-en informazioaz baliatu ahal izan zen Euskaltzaindia Euskararen liburu zuria-n (1978), “Hizkuntza minoritari batzuren azterketa kritikoa” argitaratu baitzuen bertan.
Hegoaldeko eginbideak ireki samartu zirenean, erbestetik etorrita, elkarrekin lan egiteko aukera izan genuen, UZEIko lantegian, eta beraren eta A. M. Toledo gaur euskaltzainaren eskutik atera zen kalera Hizkuntzalaritza Hiztegia (1982).
Nabaria izan da Txillardegirengan mundu zabaleko berri jakiteko grina, eta erbesteko ikerlan soziolinguistikoak gurera ekartzen ahalegindu da; besteak beste, ahalegin horren emaitza da Bat aldizkarian eman duena. Euskal Herrira begira izan denean ere, ez zaio falta izan erbestekoen informaziorik, hizkuntzekikoetan, eta pentsamendu-eztabaidetan ere. Txillardegik Euskal Herrian eta Europako Mendebaldean ere izan du bere aberria, munduari begi kritikoz so egiten ziola eta unean uneko olatu-aldi ideologikoetan ito gabe.
Mundurako irekitasun hori garrantzizko izan zen berarentzat, beste orbita bateko K. Santamariarentzat eta 1960etan gazteak ginenontzat. Elkarrekin begiratzen genuen inguru horietara, Txillardegi bere Leturiaren egunkari ezkutua (1957) eta Peru Leartzako-rekin hasi zenetik (1959). Zerikusi hurbila izan zuen Jose Luis-ek Jakin jaio berriak orduan izan zuen bihurgunean (1959-1960). Oro har, garaiko inguru itxitik mundura irekitzen lagundu zigun.
Hizkuntzen arteko borroka historiko-sozialaz Euzko-Gogoan esandakoek (1950-1959), beste aurpegi bat hartu zuten Txillardegi idazle politikoaren luman eta egitasmoan, herri-nortasuna eta hizkuntza hertsiki lotu zituelako, gogoetan bezala praxi politikorako, eta adibide europar argigarriak aurrean jarri zizkigulako, behintzat.
Zaila eta emankorra izan da Txillardegiren bizitza, frankismoan eta gero; baina ez da bakarrik egon, eta Jose Luis-i azken agurra egin diogun honetan, zuzenbidezkoa iruditzen zait Jone Forkada emaztearen bizitza osoko laguntza nekaezina gogoraraztea: Agur eta ohore zuri ere, Jone!
Beude gure artean, bada, bizi eta eraginkor Txillardegiren oroitzapen-mezuak.
Joseba Intxausti
UZEIko sortzailea eta zuzendari ohia
Donostia, 2012-01-24
2016-01-14an argitaratua.
Maiz kontsultatzen ditugun baliabideek URL helbide luzeak izaten dituzte askotan. Helbide luze horien lasterbideak gordeta ez badauzkagu, gehienetan kontsulta-zerbitzu horiek eskaintzen dituzten web-orrietan nabigatzea beste aukerarik ez dugu izaten.
Jakina, ez ditugu lasterbideak behar ditugun bakoitzean eskura izaten, kontsultak ordenagailu beretik egiten ez ditugulako, gailu mugikorrean halakorik jaso ez dugulako, etab.
Zorionez, zenbaitetan, kontsulta-zerbitzu horiek izaten dute URL laburra ere, helbide osora automatikoki bidaltzen gaituena. Seguru zuk ere horrelako batzuk erabiltzen dituzula, baina, beste inon antzeko zerrendarik ikusi ez dugunez, hemen bildu ditugu guk ezagutzen ditugunak. Zerrenda honetatik kanpo utzi ditugu, hori bai, helbide labur eta oroiterraza duten hainbat hiztegi eta baliabide, helbide luzeagora bidaltzen dituztenak baino ez baititugu jaso hemen.
Hona hemen helbide laburrak eta helbide horiek nora bidaliko zaituzten:
1. Euskaltzaindiaren Arauak
euskaltzaindia.eus/arauak
http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_euskaltzaindiarenarauak&view=frontpage&Itemid=424&lang=eu
2. Euskaltzaindiaren Hiztegia
euskaltzaindia.eus/hiztegibatua
https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_hiztegianbilatu&view=frontpage&Itemid=410&lang=eu
3. Euskaltzaindiaren Orotariko Euskal Hiztegia
euskaltzaindia.eus/oeh
https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oeh&view=frontpage&Itemid=413&lang=eu
4. Euskaltzaindiaren Euskal Onomastikaren Datutegia
EODA osoa:
euskaltzaindia.eus/eoda
http://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_ecoeoda&task=bilaketaPortada&Itemid=472&lang=eu
Pertsona-izenak:
euskaltzaindia.eus/eoda-izenak
https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_ecoeoda&task=izenaPortada&Itemid=469&lang=eu
Deiturak:
euskaltzaindia.eus/eoda-deiturak
https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_ecoeoda&task=deituraPortada&Itemid=470&lang=eu
Lekuak:
euskaltzaindia.eus/eoda-lekuak
https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_ecoeoda&task=lekuaPortada&Itemid=471&lang=eu
5. Euskalterm Terminologia Banku Publikoa
euskadi.eus/euskalterm
http://www.euskadi.eus/web01-apeuskal/eu/q91EusTermWar/kontsultaJSP/q91aAction.do;jsessionid=qbhVtUTpXpwF7lWDKxjN_3SxItg2O7B5UNF156jmVXE1scZETE30!-1740526972
6. Morris Student Plus Hiztegia
euskadi.eus/morris
http://www1.euskadi.net/morris/
7. Harluxet Hiztegi Entziklopedikoa
euskadi.eus/harluxet
http://www1.euskadi.net/harluxet/
8. UZEIren Sinonimoen Hiztegia
sh.old.uzei.ametza.com
http://www.uzei. eus/zerbitzuak-eta-produktuak/produktuen-katalogoa/sinonimoen-hiztegia/
9. UZEIren Atzekoz Aurrera Hiztegia
old.uzei.ametza.com/atzekoz
http://www.uzei. eus/online/atzekoz/
2016-01-08an argitaratua.
2019-06-14an eguneratua.
2015-12-16an argitaratua.
Urtero gertatzen den bezala, hainbat hitz berri ekarri dizkigu 2015ak ere; iaz egin genuen moduan (hemen), hitz berri horiek biltzeko saiotxoa egin dugu hemen. Jakina, den-denak ez dira berriak: batzuk lehendik ere erabilitakoak ziren, baina ahaztuak genituen aurten berriro barra-barra erabili diren arte; beste batzuk, aldiz, arlo espezializatuetan ez ziren berriak baina aurten izan dute komunikabide orokorretan jendaurrera agertzeko aukera. Bada, gainera, aurten “hil den” hitzik ere.
Egin dezagun bada urtearen laburpena, azken hamabi hilabeteek ekarri dizkiguten hitz aipagarri batzuk gogora ekarriz.
Seguruenik, askok aurtengo urtarrilean entzungo zuten lehen aldiz delitu zahar baten izena: duineztasun nazionala. Bigarren Mundu Gerrako kolaborazionistak zirela-eta Frantzian indarrean izandako delitu hura hizpide izan zen, terrorista frantsesei nazionalitatea kentzeko berriro indarrean jartzea proposatu baitzuen UMPk urtarrilean.
Laster izan genuen, gainera, beste delitu berri baten izena ikasteko aukera: espetxealdi iraunkor berrikusgarria. Espainiako Alderdi Popularrak eta PSOEk otsailaren 22an sinatu zuten terrorismo jihadistaren aurkako ituna, eta, bertan, espetxealdi iraunkor berrikusgarria ezartzen zen beste neurri batzuen artean. Halere, PSOEk neurri hori Auzitegi Konstituzionalera eramateko asmoa iragarri zuen. Delitu berriaren definizioa jakin nahi duenak Euskaltermen aurten gehitu den sarrera berria kontsultatu besterik ez du.
Egia da aurtengo hitz berri asko politikari lotutakoak direla, baina ez guztiak; eta, zorionez, termino horiek guztiak ere ez dira delitu-izenak. Badira zientziak utzi dizkigunak ere. Esaterako, otsailaren 4an jakin genuen mineral berri bat aurkeztu zutela Bartzelonako Unibertsitateko zientzialari batzuk. Fontarnauita deitu zioten sodiozko eta estrontziozko gatz bikoitz aurkitu berriari. Esan zutenez, Ramón Fontarnau ikertzailearen omenez jarri zioten izena. Jakina, euskararako ere fontarnauita izendapena proposatu da Euskaltermen.
Espainiako Erizaintzaren Kontseilu Nagusiak Otsailaren 16an plazaratu zuen txostenean, berria ez bada ere azken aldian ezaguna egin zaigun hitz bat erabiltzen zen behin eta berriro: doula. Haurdunaldian, erditzean eta erdiondoan amari informazioa eta laguntza emozionala eskaintzen dizkion laguntzailea dugu doula. Doulen ustezko intrusismoa ahotan ibili zuten ondorengo egunetan hainbatek.
Aurten esanahia aberastu duen beste hitz bat errepublikano izan da. Hau ere, jakina, ez da aurten sortutakoa. Baina, Nicolas Sarkozyren gidaritzapean, UMP alderdia “Les Républicains” deituko dutela jakin genuen martxoaren 12an. Irlandakoak eta Ameriketako Estatu Batuetakoak izendatzeko errepublikano hitza erabili izan dugu orain arte, eta aurrerantzean Sarkozyren alderdikideak izendatzeko ere erabiliko dugu.
Adierazpen-askatasuna edo informazio-eskubidea eragozten edo mugatzen duten legeak ere ez dira aurten asmatu, baina, Espainiako Diputatuen Kongresuan martxoaren 26an onartutako legearen harira, barra-barra zabaldu da aurten mozal-lege terminoa.
Prekariatu terminoa ere ez da gaur goizekoa: hamarkadan gero eta gehiago erabili izan da, baina murrizketek eta lan-erreformek puri-purian jarri zuten aurtengo maiatzaren 1ean, bereziki, The Precariat: The New Dangerous Class liburuaren egile Guy Standing ekonomialariaren eskutik. “Lan-baldintza prekarioetan eta etengabe ziurgabetasunari aurre eginez lan egiten duten langileek osatutako gizarte-klasea, gizarte-klase izatearen kontzientziarik ez duena” dela dio Euskaltermen aurten gehitu den sarrerako definizioak.
Hauteskundeak zirela-eta, maiatzean Madrilgo El Retiro parkeko uretan naumakia egitea proposatu zuen alkategai batek. Proposamenak zeresan handia eragin zuen sare sozialetan, eta batek baino gehiagok hiztegietara jo behar izan zuen alkategai hark itsasontzien arteko borroka-ikuskizunak egitea proposatu zuela jakiteko.
Ez dakigu aurrerantzean ere maiz ibiliko ote dugun naumakia ahotan. Horixe bera gertatzen zaigu pasakorrak izan daitezkeen eta aurten ikasi ditugun beste hitz batzuekin, esaterako, turker maileguarekin. Maiatzaren 11n ikasi genuenez, Amazonek plataforma bat eratua du (kasurik onenean, dolar-xentimo batzuen truke) makinek egin ezin dituzten informatikari-lan txikiak kontratatzeko eta eskaintzeko (adibidez, eskanerretik pasatutako errezeta batzuk transkribatzeko edo argazkiak eskuz etiketatzeko). Lan-baldintza ezin prekarioago horietan omen dabiltzanei sarean turker esaten zaiela ikasi genuen eskulan merke horren inguruko “Turking for respect” dokumentala hizpide izan zenean. XVIII. mendean Wolfgang von Kempelen-ek asmatutako xake-automata faltsuari eman zitzaion izen bera eman omen dio Amazonek plataforma horri: Mechanical Turker (‘turkiar mekanikoa’).
Maiatzaren 27an, Osasunaren Mundu Erakundeak ortorexiaren arriskuak azpimarratu zituen. Elikagaiak eskuratzeko arazorik ez dugun mendebaldeko gizarte honetan gero eta zabalduagoa omen dago ortorexia, hau da, ustez osasungarriak diren elikagaiak soilik jateko kezka neurrigabea.
Ekainaren 30ean jakin genuen eraikin publiko bati edo eskultura bati ateratako argazkia erabiltzeko eskubidea arautu nahi zutela Europako Parlamentuan. Panorama-askatasuna deitzen zaio eskubide horri, eta Frantzian jada arautua dago. Adibidez, Eiffel Dorrearen egile-eskubideak jada indarrean ez daudenez, dorreari egunez ateratako argazkiak erabil omen daitezke, baina ez gauez ateratakoak, argiztapenaren diseinuaren egile-eskubideak indarrean baitaude.
Migratzaileen krisiak ere utzi digu neologismo (eta eufemismo) berriren bat. Udatik bueltan irakurri genuen EBko herrialde batzuek erregistratze-esparruak eraikitzeko eskatu zutela, gerragatik eta goseagatik ihesi joandako milaka pertsona bertan sartzeko. Ordura arte, kontzentrazio-esparru terminoa ezaguna genuen. Askorentzat lotsagarria den termino berria gehitu zuen herritar batek baino gehiagok bere oroimen pertsonalean.
Udazkenak politikarien arteko eztabaida terminologiko bat ekarri zigun, hizpide izan baitzen komunikabideetan foru-nazioaren kontzeptua. Urkullu lehendakariak erabili zuen, Espainiarekin “foru-nazioa” errespetatuko duen aldebiko ituna lortu nahi zuela esan zuenean.
Gogoeta politiko sakonez gain, urteak utzi dizkigu hitz-joko arinagoak ere. Askok gogoratuko dute azaroaren 8an sare sozialetan barra-barra ibili zela euskaraz oso ulerterraza ez zen testua, “grina, ahalegin eta dulantziz beteriko” lasterketa baten ingurukoa. Gaztelaniako bertsioan, aldiz, “alegría” omen zegoen. Arabako herriaren euskal izena jarri zuten, antza, poztasunaren sinonimoa zelakoan.
Urteak hitz berriak ekarri dizkigu, bai, baina beste batzuk ere desagerrarazi ditu. Abenduaren 1ean, esaterako, agur esan zien Espainiako araudiak inputatuei. Prozedura Kriminalaren Legearen erreforma egun horretan sartu zen indarrean, eta, geroztik, ‘delitu batekin erlazionatuta egoteagatik auziaren instrukzioan ikertutako pertsona’ ez da inputatua izango, ikertua baizik. Aldiz, instrukzioa amaitutakoan, delitu batean parte hartu izana formalki egotzi zaionari auzipetu esango zaio. Akabo inputatuak, beraz.
Egun horretan bertan, abenduaren 1ean, beste izendapen bati agur esan genion; lehen Biltzar Nagusiak genituen Araban eta Batzar Nagusiak Gipuzkoan eta Bizkaian. Jada, Batzar Nagusiak dira hiru lurralde historikoetakoak. Aurrerantzean itzultzaileek buruhauste bat gutxiago izango dute, ez baitute halako bereizketak egiten ibili beharrik izango.
Beste albiste batzuk:
http://old.uzei.ametza.com/2014ak-utzi-dizkigun-34-hitz-berri-eta-ez-hain-berri/
http://old.uzei.ametza.com/aurten-ikasi-ditugun-22-hitz-berri-eta-3-hitz-zahar/
Hiztun batek nekez ezagut dezake hiztegi orokorretan jasotako hitz guztien esanahia, eta, hitz baten adiera ez dakigunean edo gogoratzen ez dugunean, ondo ezagutzen ditugun hitzekiko antzekotasuna bilatzen saiatzen gara, haren adiera asmatzeko-edo. Baina, jakina, trikimailu horrek ez du beti balio.
Adibidez, norbaitek bere burua “maldatu” behar duela esaten digunean, ez dugu zertan pentsatu aldapan behera korrika hasteko grinaz dagoenik. Batentzat baino gehiagorentzat ezezaguna izan daiteke “maldatu” aditza.
Lexikoa aberaste aldera, Euskaltzaindiaren Hiztegi Batuan jasotako 10 hitz bildu ditugu hemen, zuretzat ere agian ezezagunak izan daitezkeelakoan.
Zenbat ezagutzen dituzu?
1. MALDATU
‘Babestu’ esan nahi du (→ Euria hasi zuenean arbolapean maldatu ginen).
2. BELORIT
Erdi Aroan gaizkileak lotzeko erabiltzen zen harrizko zutabea da.
3. OPOTS
Segalariak gerrian urez beteta eramaten duen zurezko ontzitxoa da; sega-potoaren sinonimoa, beraz.
4. HEL EGIN
Laguntza eskatzeko oihu egitea da hel egitea. Bestalde, “hel” laguntza eskatzeko oihua da (→ Hel guri!).
5. LIRIN
Heldua, sasoian dagoena da. (→ Mahats lirinak dituen mahatsondoa aukeratu du).
6. ZUZEMEN
Arazo edo egiteko bat konpondu edo bideratzeko egiten den gauza dela dio Euskaltzaindiaren Hiztegiak. (→ Bitarte hori bere anaia etxeratzeko zuzemenak egiten igaro zuen).
7. OKUNTZATU
Hazia ereiteko lurra prestatzea da.
8. ESKUARTE
‘Baliabideak’ esan nahi du. (→ Eskuarte handiko emakumea da).
9. OILARITE
Erregistro jasoko hitza da, ‘egunsentia’ esan nahi duena. Orotariko Euskal Hiztegiak hitz honen etimologia argitzen du: oilar-jaite (oilar-jotze).
10. BERTZUN
Errautsa jasotzeko pala da.
2015-10-30an argitaratua.
Gaur Hepatitisaren Mundu Eguna dela-eta, “C Hepatitisaren glosarioa” kaleratu du UZEIk.
Azkenaldian komunikabideetan zeresan handia eman du C hepatitisak. Euskaraz ere C hepatitisari eta haren tratamendu medikoei buruz hitz egiteko beharrezkoak diren oinarrizko hitzak biltzea du helburu zerrenda honek. Terminoak lau hizkuntzatan jaso dira: euskaraz, espainieraz, frantsesez eta ingelesez.
Osasunaren Mundu Erakundeak dioenez, gaur egun 130-150 milioi lagunek dute C hepatitis kronikoa, eta horien artean, kopuru adierazgarri batek gibeleko minbizia edo zirrosia garatuko du.
Behin pazienteari C hepatitis kronikoa diagnostikatu zaionean, infekzioaren ondoriozko gibeleko erasana (fibrosia edo zirrosia) zein estadiotan dagoen jakiteko gibeleko biopsia edo bestelako test batzuk egiten zaizkio.
Gainera, C hepatitisaren birusaren genotipoa ezagutzeko testak egin behar izaten dira. Guztira, CHBaren sei genotipo daude, eta pertsona berak genotipo batek baino gehiagok sortutako infekzioa izan dezake, baita beste birus batzuek sortutako koinfekzioa ere (giza immunoeskasiaren birusak, adibidez).
Gaur egun, C hepatitis kronikoa duten pazienteei interferon pegilatua eta erribabirina konbinatzen dituen tratamendua ematea gomendatzen du OMEk.
Gorriz markatutako oinarrizko termino horiek eta beste batzuk biltzen dituen glosarioa deskargatzeko, egin klik beheko irudian.
2015-07-28an argitaratua.
2015-06-16an argitaratua.
2017-02-07an eguneratua.
Farmazialariek beren eguneroko zereginetarako behar duten oinarrizko terminologia biltzen duen hiztegi berria aurkeztu du FEUSE Farmazialari Euskaldunen Elkarteak.
Hau ez da FEUSEk argitaratzen duen lehen hiztegia. Duela urte batzuk argitaratu zuen Farmazialari Euskaldunen Elkarteak UZEIk prestatutako Farmazia Hiztegia.
3.642 sarrera, euskaraz eta gaztelaniaz
Orain, hiztegi haren bertsio eguneratua eta osatua jarri du sarean, corpus berri batean oinarrituta UZEIk prestatu duena, hain zuzen ere. Guztira, euskarazko eta gaztelaniazko 3.642 sarrera biltzen ditu hiztegi berriak, eta 16 atal nagusitan sailkatuak daude sarrera horiek.
Hiztegia edonoren eskura dago Farmazialari Euskaldunen Elkartearen webgunean: feuse.eus. Kontsulta-aplikazioan bilatu nahi den sarrera idatzi ahala, proposamenen zerrenda agertzen zaio azpian erabiltzaileari, lagungarri modura. Aipatutako atal edo sail horien arabera findutako bilaketa ere egin daiteke FEUSEren webguneko hiztegian.
Hiru corpusetan oinarritutako lana
Hiru corpus nagusi erabili dira iturri gisa hiztegi hau osatzeko: batetik, 2002an UZEIk FEUSErentzat egindako Farmazia Hiztegia; bestetik, EHUko Farmazia Fakultatean euskaraz irakasten diren irakasgaietako materiala; eta, azkenik, ospitalez kanpoko jarduera farmazeutikoan erabiltzen diren arau eta inprimaki nagusien bilduma.
Euskal Herriko Farmazialarien Kontseilua, EHUren Farmazia Fakultatea, Cinfa, DFG eta Nafarco kooperatiba ere partaide izan ditu FEUSEk hiztegi berria plazaratzeko.
Euskal Herriko probintzia guztietako herrien euskal izenak, izen ofizialak eta herritarren izenak, Euskaltzaindiak arautuak dituenak, mapa digital batean bildu ditu UZEIk, erabiltzaileek informazio hori guztia erraz aurkitzeko moduan.
Mapa berri hau arakatzeko, UZEIk bere webgunean jarri du zuzeneko esteka, Google Maps zerbitzuko helbidera bideratzen duena: https://www.google.com/maps/d/viewer?mid=zLytgFfIdbl4.kV1bAHb_4PuU.
Euskal Herriko herrien eta herritarren izendapenak are errazago bilatzeko, koloreka bereizi dira zazpi probintziak.
Mapan nabigatu ahala bistara daiteke informazio osoa ikonoaren gainean klik eginda (herri bakoitzaren euskarazko izena, izen ofiziala eta herritarren izendapena), baina bilaketa-leihoan edota goitibeherako zerrendan ere egin daitezke bilaketak.
Euskaltzaindiak 1998tik 2009ra bitartean plazaratu dituen 10 arau hauen informazioan oinarrituz prestatu duen UZEIk mapa: 92. eta 99. arauak (Zuberoako herri-izendegia: kasu honetan, udalerriak bakarrik jaso dira, mapan kokatu ahal izateko), 108. araua (Lapurdiko herri-izendegia), 122, 128 eta 133. arauak (Nafarroa Behereko herri-izendegia), 140. araua (Gipuzkoako herri-izendegia), 145. araua (Bizkaiko herri-izendegia), 150. araua (Arabako herri-izendegia) eta 155. araua (Nafarroako herri-izendegia).
Guztira, 669 herri agertzen dira mapa digital honetan, honela banatuta:
Araba: 55
Bizkaia: 112
Gipuzkoa: 88
Lapurdi: 41
Nafarroa Beherea: 58
Nafarroa: 272
Zuberoa: 43
Bestalde, Google Maps zerbitzuak eskaintzen dituen aukerak direla-eta, ikuspegi-mota batean baino gehiagotan bistara daiteke mapa.
Euskal Herriko Mapa Digitala www.old.uzei.ametza.com webgunean kontsulta daiteke, UZEIk 2014an sarean jarritako Mundu Mapa Digitala bezala. Munduko estatuen izendapenak biltzen zituen iazko mapa hark.
Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren diru-laguntzarekin prestatu da mapa hau.
2015-02-13an argitaratua.
Sexetarianoak, Etzegarate, ohol-txikotak, txat-robotak eta aurten ikasi eta ikusi ditugun beste hainbat hitz
Begoña Arrate
UZEIko Terminologia Saileko kidea
2014-12-23an argitaratua.
Urtea albiste txar eta ezusteko batekin hasi genuen, eta albiste hobez amaitzea espero dugu. Bitarte horretan askoren ahotan ibili diren hitz, termino eta esamolde berri batzuk eta, lehendik ezagunak izan arren, aurten garrantzi berezia izan duten beste batzuk bildu ditugu hemen.
Ez daude, seguruenik, guztiak, eta, are gehiago, zerrenda honek ez du serioegia izateko asmorik ere. Urtea amaitzear gauden honetan, aurten arreta eman diguten hitzak gogora ekarri nahi izan ditugu; hori besterik ez. Zerrenda honek, beraz, ez du beste asmorik, urtean zehar ikusi eta entzun ditugun hainbat albiste eta gertakari oroitzen laguntzea ez bada. Ez hartu, bada, zorrotzegi honako hautapen hau.
- Urtarrilaren 1eko lehen orduetan bertan, lehorreko herritar gehienek ordura arte maiz erabili gabeko hitz bat ibili zen askoren ahotan: itsas bengala. Izan ere, halako bengala batek eragin zuen, ustez, Gabon zahar gauean Pasaiako Trintxerpe auzoko eraikin baten teilatuko sutea.
- Aste batzuk igarotakoan, urtarrilaren 25ean, oso berria izan ez arren, artean euskal hiztegi erabilienetan jaso gabe zegoen hitz bat nagusitu zen albistegietan, orduan jakin baikenuen Gasteizko Borja Lazaro Herrero fotokazetaria Kolonbian desagertuta zegoela.
- Handik astebetera, otsailaren 1ean, termino berri bat entzun zuten askok lehen aldiz: SEPA edo Eurotan Ordaintzeko Eremu Bakarra, egun hartan amaitzen baitzitzaien epea Europar Batasuneko herrialdeei beren banku-transferentziak SEPA eremura egokitzeko.
- SEPArena ez da izan lege-kontuek ekarri diguten termino berri bakarra. Hain zuzen ere, hurrengo egunean, otsailaren 2an bertan, hasi zitzaien aplikatzen Hegoaldeko elektrizitate-kontsumitzaileei KTBPa edo kontsumitzaile txikiarentzako borondatezko prezioa.
- Baina dena ez da berrikuntza izan. Aspalditik gure artean izan ditugun ustelkeria-kontuak ere ekarri dizkigu 2014ak. Hala, otsailean inoiz baino gehiago erabili genuen, beharbada, fabore-tratu terminoa, orduan jakinarazi baitzuen Nafarroako Ogasuneko goi-kargu Idoia Nievesek, ustez, justifikatu gabeko fabore-tratua baliatu zuela Lourdes Goikoetxea presidenteordeak zergapekoren batekin.
- Gai arinagoei helduz, martxoaren 2ko gauean banatu ziren Oscar sariak, eta ekitaldi hartan ateratako autoargazkia munduan barrena zabaldu zen ordu gutxitan. Egia da ingelesezko selfie urteko hitz hautatu zuela Oxford hiztegiak 2013an, baina Oscar sarien ekitaldiak bultzada nabarmena eman zion hitz berriari. 2014an sartu da, esaterako, autoargazki ordaina Euskalterm terminologia-banku publikoan.
- Euskaltzaindiak ere, nola ez, garrantzi nabarmena izan du urteko hitzen zerrenda honetan: martxoaren 12an Arroila Handia eta beste hainbat toponimo arautzen dituzten Amerikako Toponimia eta Asiako Toponimia zerrendekin eguneratu zituen Euskaltzaindiak bere Euskal Onomastikaren Datutegia, eta handik bi egunera, martxoaren 14an, sifilis (ez sifili) esan eta idatzi behar dela argitu zigun, Hiztegi Batua eta Euskaltzaindiaren Hiztegia bateratzean hartutako erabakien berri ematerakoan.
- Martxoaren 14an, haustura hidraulikoaren aurkako legegintzako herri-ekimena abian jartzeko sinadura-kanpainari ekin zioten EAEn, eta Eusko Legebiltzarrak aintzat hartu zuen abenduan 103.000 hiritarrek babestutako herri-ekimen hura.
- Apirilaren lehen egunetan hackatoiak izan genituen hizpide, Bilbon (eta Espainiako Estatuko beste 7 hiritan) halako ekitaldi batean aditu-talde handia bildu baitzen informatika-programak elkarlanean garatzeko, bigarren urtez.
- Maiatzaren 6an Coca-Colak iragarri zuen landare-olio bromatua osagai gisa erabiltzeari utziko ziola AEBn. Gutako askorentzat osagai hori berria zen, baina, jakin genuenez, Europan debekatuta zegoen lehendik.
- Bilbon egindako beste batzar handi batek, Sherpa Summit 2014 izenekoak, albistegietara ekarri zituen apirilean soinean eramateko gailuak edo janzteko gailuak. Halakoak dira, besteak beste, eskumuturreko erloju eta betaurreko adimendunak. Euskaltermen ere aurten sartu dira ordain horiek.
- Aurten aipagai izan ditugun hitz eta esapide berri-antzeko guztiak ez dira izan, haatik, hiztegietan jasotzeko modukoak. Esposizio politikopeko pertsona esapideak harritu gintuen maiatzaren erdialdera. Ustezko ustelkeria-kasu baten ikerketa zela-eta, hitz horiek erabili zituen Suitzak Espainiako Ruz epaileak identifikatzeko eskatu zuen banku-kontuaren titularra zela-eta. Ez da harritzekoa esapide horrek hizpide eman izana.
- Ipe hitza ere barra-barra erabili zen maiatzean, Greenpeacek ipe zur tropikala erabiltzeari uzteko eskatu zuenean. Orduan jakin genuen askok, Deustuko Unibertsitatearen eta Guggenheim Museoaren arteko pasabidea, esan zenez, halako zurez egindakoa dela.
- Ekainean batek baino gehiagok ezustekoa hartu zuen jakin zuenean Euskaltzaindiak Etzegarate forma erabaki zuela Gipuzkoako mendate ezagunarentzat. Zalantzarik izanez gero, Euskaltzaindiak erabaki horren inguruan plazaratu zuen txosten argigarria sarean dago edonoren eskura.
- Ekainaren 6an, Dario Barrios sukaldaria hil zen Jaenen. Luze eta zabal hitz egin zuten komunikabide askok ondorengo egunetan BASE jauzia egiten ari zela izandako istripuari buruz. BASE akronimo bat denez, letra larriz idatzi behar dela ikasi genuen.
- Egun batzuk igarotakoan, ekainaren 9an, burkiniak izan ziren mintzagai Gasteizen, Javier Maroto alkateak udal-igerilekuetan jantzita sartzea debekatzen duen araudia gogora ekarri zuenean.
- Egun horretan bertan, ekainaren 9an, iragarri zuten makina batek lehen aldiz Turing-en adimen artifizialaren testa gainditu zuela: 13 urteko mutiko bat simulatzen duen Eugene Goostman izeneko txat-robotak gizaki bati sinetsarazi zion benetako pertsona bat zela, eta ez makina bat.
- Aurten askotan hitz egin da elkarlaneko kontsumoaz, eta, behin baino gehiagotan Uber garraio-aplikazioaren harira, esaterako, ekainean, aplikazio horrek taxilarien protestak eragin zituenean Europako hainbat hiritan, edo abenduan Madrilgo merkataritza-arloko epaitegi batek Espainiar Estatu osorako debekatu zuenean. Frantziak ere abenduan iragarri zuen 2015etik aurrera galaraziko zuela Uber aplikazioa.
- Era berean, Euskaltzaindiak ilgora eta ilbeheraren adierak argitu zizkigun ekainean. Orain badakigu ez direla goranzko ilargia eta beherazko ilargia formekin nahasi behar.
- Handik egun gutxira, kontsumitzaileen lege berria indarrean sartu zen Hegoaldean. Besteak beste, kontratuetako letra txikiaren inguruko betebeharrak eta telefono bidezko merkataritza-jazarpena saihesteko neurriak ezartzen ditu lege horrek. Esaterako, telefono-deiak ezin dira, jada, goizeko 09:00ak baino lehen egin, ezta iluntzeko 21:00etik aurrera ere; ez eta jaiegunetan edo asteburuetan ere.
- Itxura batean pasakorragoak izango diren hitzak ere utzi dizkigu urteak. Esaterako, alkohol-kantitate handiak edaten dituztenen bideoak sarean jartzeari neknomination deitzen diotela irakurri genuen ekainean. Baina, zorionez, oraingoz bitxikerien ataleko albisteren bat edo beste idazteko baino hizpide gehiago ez du eman “joera” horrek.
- Underboob hitza ere bitxikerien artean jasota geratu zitzaigun ekainean, dirudienez, sare sozialetan bularren behealdea agerian utziz emakumeek beren buruaren argazkiak ateratzeari izen hori ematen zaio-eta.
- Penekini hitzak ere ez du bide handirik egin orain arte. Brasilen modan jarri delakoan, zenbait egunkarik tartetxo bat eskaini zioten udan gizonezkoen bainujantzi ezin motzago horri. Oraingoz, itxaron egin beharko, gure artean arrakastarik duen ala ez ikusteko.
- Munduko futbol-txapelketa zela-eta, Twitterrek bandera-itxurako traolak gaitu zituen lehen aldiz. Hashflag izena eman zieten traol-bandera horiei, eta puri-purian ibili omen ziren ekainean. Geroztik, ordea, ez dirudi oihartzun handirik izan dutenik.
- Hala eta guztiz ere, aurten lehen aldiz entzun ditugun hitzen artean ahaztu nahiko genukeen bat hautatzekotan, zalantzarik gabe, Mallorcako zenbait herri nazioartean ezagun egin omen zituen bar-mamading hura hautatuko genuke. Eta, jakina, ez soilik hitzaren osaera bera hizkuntzaren ikuspegitik zalantzazkoa delako. Albiste horren harira, uztailean jakin genuen Emakumearen Institutuak fiskaltzara jo zuela Mallorcako taberna haiek delituren bat egin ote zuten azter zezan.
- Sexu-kontuekin jarraituz, uztailaren 26an Angel Errok Berrian idatzitako testu baten bidez ikasi genuen omniboroekin sexu harremanik ez duten beganoak sexetarianoak direla. Sexu-harremanen bidez elkarri pasatako jariakinetan animalien arrastorik ez barneratzea omen da sexetariano izatearen funtsa.
- Hitz eta esamolde berriez gain, zigor-mota berri bat ere utzi digu 2014ak: hertsatze-zigorra. Espetxeratze-zigorraren neurri alternatibo hori sortu baitute aurten Frantzian. Eta halaxe jasota geratu da Euskaltermen.
- Irailean, labar-jauziak izan ziren hizpide Bilbon, Red Bull Cliff Diving World Series norgehiagoka egin baitzuten Guggenheim pareko Salbe zubian.
- Urriaren 5ean, bi hitz ibili ziren barra-barra, elkarren segidan, euskaldun askoren ahotan: erriatu aditza eta txikot izena. Aspaldidanik Hiztegi Batuan jasota zeuden arren, Kilometroetako leloan ikusi eta entzun zituen lehen aldiz batek baino gehiagok.
- Tamalez, Orion Kilometroen jaia ospatu zen egun berean, Zarautzen bi surflari nafar ito ziren. Haietako batek surf-ohola orkatilara lotzen zion soka apurtuta zuela jakin genuen gerora. Euskaltermen ohol-txikot forma proposatzen da aspaldidanik soka hori izendatzeko. Bistan denez, patuak txikot hitzari neurrigabeko protagonismoa eman zion egun hartan.
- Azaroaren 12ak beste hitz berri bat utzi zigun: kometaratzea. Lurreratu eta ilargiratu lehendik hiztegietan jasota zeuden, baina Philae moduluak 67P/Churyumov-Gerasimenko kometaren gainean lur hartu zuenean kometaratu aditz sortu berria ere jaso beharra nabarmendu zen. Geroztik, kometaratze sarrera Euskaltermen jasota dago.
- AEBko beste hainbat ohiturarekin gertatu zaigun bezala, ostiral beltza ere gureganatzen hasiak gara, eta aurten iaz baino denda gehiagok jaitsi zituzten prezioak azaroko laugarren ostiralean. Geroak erakutsiko digu krisiagatik heldu dioten saltzaileek ostiral beltzari, edo ekonomiak hobera egiten duenean ere jarraituko duten merkealdi berri hori eskaintzen.
- Abenduaren 8an, Frantziako 30 bat diputatuk iritzi-artikulu bat argitaratu zuten neke profesionala laneko gaixotasun gisa har zedin eskatuz. Aurten oihartzun handia izan duen arren, terminoa ez da berria gure artean. Euskaltermen neke profesionalaren sindromea proposatzen da 2012az geroztik frantseseko syndrome d’épuisement professionnel eta ingelesezko burnout syndrome ordainentzat.
- Urteak utzi dizkigun hitzen zerrenda hau amaitzeko, azken hilabeteotan mintzagai izan dugun zuzenbide-arloko termino bat aipatuko dugu, baina ez aurten sortua delako. Aitzitik, lehendik ere gure artean genuen justizia unibertsala hain unibertsala ez zela ikasi dugulako baizik. Etorkizunean ere berriro mintzagai badugu, aurten baino albiste hoberen bategatik izango ahal da, behintzat.
Beste albiste batzuk:
http://old.uzei.ametza.com/agian-aurten-ikasiko-zenituen-16-hitz/
http://old.uzei.ametza.com/aurten-ikasi-ditugun-22-hitz-berri-eta-3-hitz-zahar/
Argazkia (@WordLo): UZEIko Begoña Arrate euskal terminologiak sare sozialetan duen hedapenari buruzko hitzaldia ematen.
Europar Terminologia Elkartearen (EAFT) azken EAFT Summit biltzarra 2014ko azaroaren 27an eta 28an izan zen Bartzelonan, Termcat-ek antolatuta.
Sare sozialek terminologia-lanean duten eragina izan zuen hizpide biltzar honek, eta UZEI bertan izan zen, euskal terminologia-lanean sare sozialei ematen zaien erabilerari buruzko hitzaldia emanez besteak beste.
Hitzaldi horretan adierazi bezala, sare sozialak terminologia-proposamenak hedatzeko bitartekoa dira UZEIrentzat nagusiki, baita terminologiaren inguruko eztabaidagunea ere. Edonola ere, corpus-bilaketa osatzeko ere erabiltzen ditu sare sozialak UZEIk, baita terminologia-lanetan lankidetzan aritzeko aproposak diren adituen berri izateko ere.
Biltzarreko hitzaldien laburpenak irakurgai daude esteka honetan: http://www.termcat.cat/docs/CimeraTerminologia/Cimera2014_LlibreResums.pdf
EAFT 2014ri buruzko txioen bilduma ikusteko, egin klik hemen: https://storify.com/TERMCAT/eaft-summit-2014-2015
Bart Irungo Ficoba erakustazokan egin zen Diario Vasco Sarien ekitaldian, “euskara bultzatzen laguntzeagatik webgune onena”ren saria jaso zuen UZEIk. Atal horretan beste bi finalista —Ahotsak eta Badu, bada— izan zituen lehiakide.
Duela ia lau hamarkada irabazi-asmorik gabeko elkarte gisa sortu zenetik, euskarari bide egitea eta euskaldunei zerbitzu ematea izan ditu helburu UZEIk. Helburu horiek lortzeko, baliabide egokiak sortzea bezain garrantzitsua da baliabideak erabiltzaileen esku jartzea, eta webgunea ezinbesteko bitarteko izan du horretan. Etorkizunean ere webgunea hobetzen eta garatzen jarraituko du UZEIk, erabiltzaileen beharrei ahalik eta ondoen erantzuteko.
Eskerrik asko orain arte proiektu honetan bidaide izan zaituztegun guztioi.
Sarien inguruko argibide gehiagorako, ikus Diario Vasco Sarien webgunea.
2014-12-12an argitaratua.
Hobelex euskararako lehen lexiko-zuzentzailea da, Microsoft Office-n erabil daitekeena; euskaraz akats ortografikorik gabe eta, gainera, lexiko zuzen eta eguneratuarekin idazten laguntzen duen tresna.
Euskaltzaindiaren arauak eta Eusko Jaurlaritzako Terminologia Batzordearen erabakiak eta irizpideak dira Hobelexen zuzenketa-proposamenen oinarri nagusiak.
Euskararen normalizaziorako ezinbesteko tresna
Hutsune bat betetzera dator. Orain arte akats ortografikorik gabe idaztea bakarrik bermatu dute zuzentzaileek, baina hori ez da nahikoa: zuzentzaile ortografikoa motz geratzen da. HOBETO idaztea da kontua. Eta, beraz, ezinbestekoa da lexikoa ere zuzentzen duen tresna bat euskara batuaren arauei jarraituz idatzi nahi duen edonorentzat.
Ezaugarriak
- Euskaraz idazten duen edonorentzat da Hobelex. Baldintza bakarra PCetarako Microsoft Office izatea da, eta euskaraz ongi idazteko beharra edota borondatea.
- Word testu-editorean eta Microsoft Office-ko beste programetan erabil daiteke plugin hau.
- Microsoft Office 2003 edo berriagoa eduki behar da, bertsio hauetarako egokituta baitago: Microsoft Office 2003, Office 2007, Office 2010 eta Office 2013.
- Idatzi ahala egiten ditu proposamenak: erabiltzailea idazten ari den bitartean, zuzentzaileak testuko hitzak egiaztatzen ditu, eta “zuzenak” ez direnak edo hobetu daitezkeenak azpimarratzen ditu.
- Oso erraz instalatzen da: ez da ezagutza informatikorik behar plugina instalatzeko.
- Doakoa da eta edonork eskura dezake www.hobelex.eus helbidetik.
- Etengabe eguneratzen da:
- Hizkuntza-arauak osatu egiten dira etengabe. Hobelexen zuzenketen egokitasuna une oro bermatzeko, etengabe (alegia, egunez egun) eguneratzen da zuzentzailearen atzean dagoen informazio linguistikoa.
- Eta ez hori bakarrik: eguneroko lanean behar ditugun berehalako hitz asko ez daude iturri arautzaile horietan jasoak, baina erabiltzaileak berehalako erantzuna behar du. Horri erantzuna emateko egunero arakatzen ditugu euskaraz argitaratzen direnak, komunikabideetako artikuluak eta bestelakoak, eta proposamen berriak gehitzen ditugu gure datu-basean, ahalik eta estaldura handiena eskaintzeko, betiere erakunde arauemaileen irizpideen argitan.
Adibidez, ebola hitza ezinbestekoa du gaur edozein komunikabidek, baina forma hori ez dago arautua (hiztegi erabilienek ere ez dute oraindik jaso). Bada, sartu egin dugu gure datu-basean. Eta Ukraina inguruko hainbat hiri eta politikari ere jaso behar izan dugu.
- Hiztegi pertsonalak sortzeko aukera: norberak bere hiztegi pertsonala gehi dezake Hobelex bere behar berezietarako egokitzeko.
Hobelex-en oinarria
117.806 sarrerako datu-basea
Euskaltzaindiaren eta Eusko Jaurlaritzako Terminologia Batzordearen arauak jaso eta irizpideak jarraitzen dituen datu-basea, hizkuntzaren tratamendu automatikorako antolatuta dagoena, erabiltzen du Hobelexek. Informazio hori baliatuz, forma zuzenak ezagutzeaz gain, zuzentzekoak eta hobetzekoak ere proposatzen ditu.
Gainera, balio erantsi handi bat dauka Hobelexek: erakunde arauemaileek jaso ez dituzten milaka izen propio, laburtzapen eta abar erabiltzen ditu. Edozein arlotako izen propioak erabiltzen dira egunero idatzietan, eta horiek ere ezagutu egin behar ditu zuzentzaile batek. Adibidez, aurten Boko Haram talde islamista armatua ezagutu dugu, Cata enpresa geurera etorri da, eta Xakhtar Donetsk futbol-taldearen kontra aritu da Athletic. Horiek guztiak komunikabideetan azaldu dira, euskaraz eta Hobelexek ezagutu egiten ditu.
Ingeniaritza linguistikoa gizartearen zerbitzura
Hobelex urte askotako lanaren ondorioa da. Zuzentzaile hau garatu ahal izateko, euskararen tratamendu automatikorako ezinbestekoak diren hainbat baliabide eta tresna garatu behar izan ditu UZEIk lehenago (lexikoia, lematizatzailea, etab.).
UZEI irabazi-asmorik gabeko erakundea da, eta hasieratik izan du gizarteari zerbitzua emateko bokazioa. Filosofia horrek bultzatu du Hobelex edonoren eskura doan jartzera, euskararen normalizaziorako oinarrizko tresna baita. Azpimarratzekoa da Laboral Kutxak proiektu honi eman dion babesa.
Ildo horretatik jarraituko du UZEIk Hobelex hobetzen eta kode irekiko testu-editoreetarako eta beste sistema eragileetarako ere egokitzen.
Zer egiten du Hobelex-ek?
Erabiltzailea idazten ari den bitartean, zuzentzaileak testuko hitzak egiaztatzen ditu, eta “zuzenak” ez direnak azpimarratu egiten ditu.
Zer da zehazki azpimarratzen duena?
- Azpimarra gorria. Honek hiru gauza adierazten ditu:
- akats ortografikoa, errata: *erabakki, adibidez, erabaki forma egokiaren ordez; edo *eritzaintza forma akastuna, ertzaintza edo erizaintza idatzi nahi izanda.
- erabili behar ez den forma okerra, hau da, Euskaltzaindiaren arabera baztertutako forma bat: *aseguru-konpainia, adibidez, aseguru-etxe forma egokiaren lekuan, Euskaltzaindiaren 121. arauak dioen moduan.
- hiztegian jaso ez den forma ezezaguna: bioestratinomia gisako termino oso berezia, adibidez.
- Azpimarra berdea (edo urdina, MS Office bertsioaren arabera). Berdez ageri den forma ez da, berez, okerra, baina badu forma hobetsia markatua arauetan. Adibidez, pelikula baino egokiagoa da film hitza euskaraz, Euskaltzaindiaren 97. arauak jasotzen duenez.
Beraz, forma “okerrak” eta “ez hain onak” ezagutu eta erabilerarik egokiena proposatzen digu Hobelexek. Hori bai, gero erabiltzaileak erabakiko du aldaketak egin nahi dituen ala ez. Hobelexek abisua ematen du eta zuzenean hobetzeko aukera.
Nola zuzentzen da?
- Azpimarratutako hitzaren gainean eskuineko botoiarekin klik eginez, zuzenketarako proposamenen zerrenda bistaratuko da. Zerrenda horretan hautatutakoa idatziko da zuzenean testuan, zuzenketa egiteko. Hitza testuan zegoen deklinazio- edo kasu-marka berarekin azalduko da. Horrela, eritzaintzako hitzaren ordez ertzaintzako edo erizaintzako zuzenduko du automatikoki, eta pelikularekin hitzaren ordez filmarekin.
- Idatzi ahala zuzendu ordez, Wordek ortografia eta gramatika zuzentzeko duen funtzionalitatea erabil daiteke testu idatzi bat zuzentzeko, F7 tekla sakatuta.
Hobelex eta zuzentzaile ortografiko arrunten arteko aldea (adibidea)
Hobelex-en emaitza:
Japoneko gobernuak desarmerako behin behineko elkarrizketen frakasoa iragarri du. Europako Batasuneko herrialeetako delegatuek deklaratu dute harmak inbentariatu beharko liratekeela, betirako arazorik ez sortzeko Ukrainian.
Zuzentzaile ortografiko arrunten emaitza:
Japoneko gobernuak desarmerako behin behineko elkarrizketen frakasoa iragarri du. Europako Batasuneko herrialeetako delegatuek deklaratu dute harmak inbentariatu beharko liratekeela, betirako arazorik ez sortzeko Ukrainian.
Testu zuzena, Hobelex-ekin zuzendua:
Japoniako gobernuak armagabetzerako behin-behineko elkarrizketen porrota iragarri du. Europar Batasuneko herrialdeetako ordezkariek adierazi dute armen inbentarioa egin beharko litzatekeela, betiko arazorik ez sortzeko Ukrainan.
2014-10-22an argitaratua.
Erlazionatutako albisteak:
http://old.uzei.ametza.com/hemen-da-libreoffice-rako-zuzentzaile-eguneratua/
/* Style Definitions */
table.MsoNormalTable
{mso-style-name:”Taula normala”;
mso-tstyle-rowband-size:0;
mso-tstyle-colband-size:0;
mso-style-noshow:yes;
mso-style-parent:””;
mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt;
mso-para-margin:0cm;
mso-para-margin-bottom:.0001pt;
mso-pagination:widow-orphan;
font-size:10.0pt;
font-family:”Times New Roman”;
mso-ansi-language:#0400;
mso-fareast-language:#0400;
mso-bidi-language:#0400;}
El primer corrector de léxico para el euskera
Hobelex es el primer corrector léxico para el euskera, disponible para Microsoft Office; una herramienta que permite escribir en euskera sin faltas ortográficas y que, además, garantiza una escritura adaptada al léxico correcto y actualizado.
Las propuestas de corrección de Hobelex se basan principalmente en las normas de Euskaltzaindia y las propuestas de la Comisión de Terminología del Gobierno Vasco.
Una herramienta indispensable para la normalización del euskera
Cubre una demanda. Hasta el momento los correctores únicamente ayudaban a escribir sin faltas de ortografía, pero eso es insuficiente. Se trata de escribir MEJOR en euskera. Y, por tanto, resulta imprescindible contar con una herramienta que corrija el léxico de acuerdo a las normas del euskera batua.
Especificaciones
- Hobelex está pensado para todo aquel que escribe en euskera. El único requisito para usarlo es tener instalado Microsoft Office para PCs, y necesitar y/o tener la voluntad de escribir correctamente en euskera.
- Este plug-in puede utilizarse en el editor de textos Word así como en otros programas de Microsoft Office.
- Funciona en Microsoft Office 2003 y en las versiones más recientes, dado que ha sido desarrollado para Microsoft Office 2003, Office 2007, Office 2010 y Office 2013.
- Realiza propuestas de corrección y mejora a medida que el usuario escribe: el corrector verifica cada palabra del texto, y subraya las “incorrectas” o las susceptibles de mejora.
- Este plug-in se instala fácilmente, sin necesidad de conocimientos informáticos.
- Es gratuito y está disponible para cualquier usuario.
- Se actualiza constantemente:
- Constantemente se actualizan normas lingüísticas. Para garantizar la idoneidad de las propuestas que realiza Hobelex, se actualiza diariamente (literalmente, todos los días) la información lingüística en la que se basa.
- Y no solo eso: aunque muchas palabras que se emplean habitualmente en el día a día no estén recopiladas por las autoridades normativas, los usuarios necesitan una respuesta inmediata. Para dar respuesta a esa necesidad UZEI verifica diariamente los textos publicados en euskera en medios de comunicación y en otras fuentes, y actualiza su base de datos con nuevas propuestas, a fin de ofrecer la mayor cobertura posible, respetando en todo momento los criterios de las autoridades normativas.
A modo de ejemplo, la palabra ebola [ébola] es hoy imprescindible para cualquier medio, pero no aparece en las normas (ni siquiera está recogida en los diccionarios de euskera más habituales). Sin embargo, está incluida en nuestra base de datos. Asimismo, en vista de la actualidad reciente, hemos incluido nombres de ciudades y políticos relacionados con Ucrania.
- Opción de crear diccionarios personales: el usuario puede crear y utilizar su propio diccionario personal, para adaptar así Hobelex a sus necesidades específicas.
Las fuentes de Hobelex
Una base de datos de 117.806 entradas
Hobelex emplea una base de datos diseñada para el tratamiento automático de la lengua, que recopila las normas de Euskaltzaindia y los criterios de la Comisión de Terminología del Gobierno Vasco. A partir de esa información, identifica las formas correctas y propone las formas para realizar correcciones y mejoras en el texto.
Además, Hobelex cuenta con un importante valor añadido: utiliza miles de nombres propios, abreviaturas y otras formas que aún no han sido recopiladas por las autoridades normativas. El uso de nombres propios de cualquier ámbito es constante en la producción escrita, y, por ello, un corrector también tiene que ser capaz de identificar esas formas. Por ejemplo, este año ha sido noticia el grupo islamista armado Boko Haram, ha llegado al País Vasco la empresa Cata, y el Athletic ha jugado contra el Xakhtar Donetsk. Todos esos nombres han aparecido en los medios de comunicación y el corrector Hobelex las identifica; por tanto, no las subraya como desconocidas.
Ingeniería lingüística al servicio de la gente
Hobelex es la culminación de muchos años de trabajo. Para el desarrollo de este corrector léxico, UZEI ha necesitado desarrollar previamente numerosos recursos y herramientas imprescindibles para el tratamiento automático del euskera (lexicón, lematizador, etc.).
UZEI es una organización sin ánimo de lucro, y desde sus inicios su vocación ha sido la de servir a la sociedad. Es precisamente esa filosofía la que ha llevado a UZEI a poner Hobelex al alcance de cualquier usuario, al entender que se trata de una herramienta fundamental para la normalización del euskera. En este sentido, cabe subrayar el apoyo de Laboral Kutxa a este proyecto.
UZEI continuará en ese misma línea mejorando Hobelex y adaptándolo también a los editores de texto de código abierto y a otros sistemas operativos.
¿Qué hace Hobelex?
A medida que el usuario va escribiendo, el corrector verifica las palabras del texto, y subraya las que no son “correctas”.
¿Qué subraya exactamente?
- Subrayado en rojo. Puede indicar tres tipos de palabras:
- una falta de ortografía o errata: *erabakki, por ejemplo, en lugar de la forma correcta erabaki; o la forma incorrecta*eritzaintza, si se ha querido escribir ertzaintza o erizaintza.
- una forma incorrecta cuyo uso hay que evitar, es decir, una forma que Euskaltzaindia recomienda no emplear: por ejemplo, *aseguru-konpainia, en lugar de la correcta aseguru-etxe, según la norma 121 de Euskaltzaindia.
- una forma desconocida que el diccionario no ha recopilado: por ejemplo, un término muy especializado como bioestratinomia.
- Subrayado en verde[1]. Las formas subrayadas en verde no son, en principio, incorrectas, pero las normas recomiendan sustituirlo por otra forma de uso preferente. Por ejemplo, en euskera es más correcto utilizar film que pelikula, según la norma 97 de Euskaltzaindia.
Por tanto, Hobelex reconoce las formas “incorrectas” y las “no tan adecuadas” y propone las mejores opciones. En última instancia, siempre es el propio usuario quien decide implementar o no los cambios propuestos. Hobelex informa al usuario y, al mismo tiempo, le da la opción de mejorar el texto.
¿Cómo se hacen las correcciones?
- Haciendo click con el botón derecho sobre la palabra subrayada se visualiza una lista con las posibles opciones de corrección. Aquello que se selecciona de esa lista queda directamente escrito en el texto. La palabra propuesta aparece en el texto con las mismas marcas de declinación que aquella a la que ha sustituido. Así, en lugar de eritzaintzako se escribirá automáticamente ertzaintzako o erizaintzako, y en lugar de pelikularekin aparecerá filmarekin.
- Además de corregir a medida que se escribe, pulsando la tecla F7 también se puede utilizar la funcionalidad de ortografía y gramática de Word para corregir un texto previamente redactado.
Comparación de resultados entre Hobelex y los correctores ortográficos ordinarios
Propuestas de corrección Hobelex
Japoneko gobernuak desarmerako behin behineko elkarrizketen frakasoa iragarri du. Europako Batasuneko herrialeetako delegatuek deklaratu dute harmak inbentariatu beharko liratekeela, betirako arazorik ez sortzeko Ukrainian.
Propuestas de corrección de correctores ortográficos ordinarios
Japoneko gobernuak desarmerako behin behineko elkarrizketen frakasoa iragarri du. Europako Batasuneko herrialeetako delegatuek deklaratu dute harmak inbentariatu beharko liratekeela, betirako arazorik ez sortzeko Ukrainian.
Texto correcto, corregido con Hobelex
Japoniako gobernuak armagabetzerako behin-behineko elkarrizketen porrota iragarri du. Europar Batasuneko herrialdeetako ordezkariek adierazi dute armen inbentarioa egin beharko litzatekeela, betiko arazorik ez sortzeko Ukrainan.
Fecha de publicación: 2014-10-22.
[1] O azul, en función de la versión de MS Office.
Hiru urteko iraupena izango duen hitzarmena sinatuz, bi erakundeen arteko lankidetza-konpromisoa berritu dute gaur Berria Taldeko kontseilari ordezkari Iban Arregik eta UZEIko zuzendari Imanol Urbietak.
Terminologiaren esparruan bi erakundeen arteko komunikazioa hobetu eta normalizazioan sakontzeko asmoz, lankidetza-ildo berria jarri dute gaur abian bi erakundeek hitzarmen berri honekin.
Batetik, Berriak bere eguneroko jardunean hartzen dituen terminologia-arloko erabakiak UZEIren proposamen terminologikoekin modu sistematizatuan kontrastatzeko prozedura finkatzea adostu dute bi erakundeek.
Bestetik, euskarazko lexiko orokorra nahiz espezializatua egiaztatzeko UZEIk sortu eta eskaintzen duen IDITEnet zerbitzua erabili ahal izango du Berriako zuzentzaile-taldeak.
OLI tresnak eta haien mugak
Itzulpen-zerbitzu profesionalentzat ezinbesteko baliabideak dira gaur egun OLI (Ordenagailuz Lagundutako Itzulpeneko) tresnak.
Tresna horien helburua itzulpen-lana arintzea eta koherentzia bermatzea da. Horretarako, datu-baseetan gorde ohi dituzte itzultzaileek itzulitako testuen segmentuak. Segmentu horiei itzulpen-unitate esaten zaie, eta datu-baseei, berriz, itzulpen-memoria. Itzulpen-unitateak itzulpen-memorian gordetzen direnez, itzultzailea egiten ari den itzulpen berean edo beste itzulpen batean segmentu bera agertzen bada, itzultzaileak berrerabili egiten du lehendik egindako itzulpena, berri-berritik itzuli ordez. Gainera, OLI tresnek berreskuratzen dituzte antzekoak diren segmentuak ere (guztiz berdinak ez izan arren, zatiren bat errepikatua dutenak), eta itzultzailea lantzen ari den testuarekiko desberdintasunak markatzen dituzte, itzultzaileak lana arinago osa dezan.
OLI tresnek aurrerapen handia diren arren, itzulpenen datu-basea (itzulpen-memoria) handitu ahala, erabilgarritasuna galtzen joan daitezke, besteak beste, bilaketak gero eta motelagoak bihurtzen direlako, edota itzulpen-memorian jasotako hainbat informaziok distortsioak sor ditzakeelako.
Bi arazo-motak horiek konpontzeko, UZEIk hainbat baliabide garatu ditu:
- Batetik, itzulpen-memoria handiek itzultzailearen lana motel ez dezaten, itzulpenen kudeaketa aurreraturako tresna sortua du UZEIk, eLENA izenekoa.
- Bestetik, orain arte, itzulpen-memorien mantentze-lana eskuz egitea lan astuna eta luzea izan ohi da. Gainera, normalean, itzulpen-memoriak arazoak ematen hasten direnean, itzultzaileek beraiek egin behar izaten dituzte mantentze-lan horiek. Itzultzaile profesionalen behar hori ikusita, GARBIRO izeneko zerbitzua jarri du abian orain UZEIk.
Eginbideak
Labur esateko, itzulpen-memorietan egokia ez den informazioa automatikoki detektatzen eta ezabatzen du GARBIROk.
Esate baterako, informazio berririk gehitzen ez duten datuak ezabatzen ditu (horrelakoak dira HTML etiketak, berdinak diren segmentu errepikatuak eta hizkuntzetako bateko –sorburu-hizkuntzako edo xede-hizkuntzako– eremua hutsik duten itzulpen-unitateak). Gainera, koherentzia-falta eragin dezaketen datuak ere ezabatzen ditu (gaizki lerrokatutako unitateak eta okerreko hizkuntzarekin definitutakoak).
Errendimendua
Gure bezeroekin izan dugun esperientziak erakutsi digunez, urteetan elikatu den itzulpen-memoria bat % 30 arte soil daiteke, beharrezkoa ez den edo distortsioak sortzen dituen informazioa ezabatuz. Horrek, itzulpen-memorien errendimendua nabarmen hobetzen du, eta lana arinago egiteko aukera ematen du.
Bateragarritasuna
OLI tresnen aukera zabala dago eskuragarri merkatuan gaur egun. Ezagunenen artean ditugu SDL Trados Studio eta Wordfast (PRO/Classic), baina MemoQ, OmegaT eta Catalyst bezalakoak ere aski erabiliak dira. GARBIROk itzulpen-memorien trukerako TMX formatu estandarra baliatzen duenez, tresna horietako edozeinekin sortutako edo kudeatutako itzulpen-memoriak azter eta garbi ditzake.
Eusko Jaurlaritzako Justizia Administrazioko Hizkuntza Normalizazioko lantaldeak (epaiBi izenekoak) “Auzia Euskara” proiektua sustatu du. Ekimen horren helburua da herritarrek hala eskatzen dutenean auziak osorik euskaraz izapidetzea, demanda aurkeztetik bulego judizialetako barne-tramitazioa egin eta epaia eman arte.
Proiektu horren baitan, abokatuen laguntzari esker, lege nagusi batzuk aukeratu eta horiek eguneratzeko lanak abiatu dira. Legeen eguneratze-lan horretan UZEI ari da lanean Justizia Sailarekin sinatuta daukan hitzarmenaren bidez.
Hasteko, Prozedura Zibilaren Legearen (PZL) itzulpena eguneratzeko lanei ekin zaie. Lege horren testu osoaren azken itzulpena 2004an argitaratu zen, eta, harrezkero, jatorrizko testuak aldaketa ugari izan ditu. Hori dela-eta, euskarazko bertsioa eguneratu beharra antzeman da, eta lan batzuk dagoeneko egin dira.
PZLaren 2004ko gaztelaniazko bertsioa (Deustuko Unibertsitateak eta Justizia Sailak itzulitakoa) eta gaur egun indarrean dagoen gaztelaniazko bertsioa konparatu dira, eta 2004ko bertsiotik gaur egungo bertsiora egon diren aldaketa guztiak bildu dira.
Terminologiari dagokionez, hainbat lan egin dira, PZLaren 2004ko itzulpena oinarri hartuta:
- Testuko terminologia hustu Lex2 izeneko aplikazioaren bidez, eta emandako emaitza txukundu. Corpus paraleloetatik abiatuz euskara eta gaztelaniazko ordainen termino-pareak automatikoki detektatzen eta erauzten dituen tresna da Lex2, UZEIk garatua; hots, lexiko elebidunak eratzen ditu. Corpus paraleloen adibide garbi bat da itzulpen-memoriena. Horregatik, Lex2 oso praktikoa da, adibidez, itzulpen-memorietan erabiltzen den terminologia erauzi eta termino jakin baten ordainetan dauden desadostasun eta inkoherentziak detektatu eta zuzentzeko.
- Testuan erabilitako terminologia eta Eusko Jaurlaritzako Justizia Sailaren ekimenez sortutako Euskarazko Dokumentu Judizialak Normalizatzeko Euskara Batzordeak adostutako terminologia alderatu, eta bi horien artean dauden desadostasunak aurkitu (Batzordearen hurrengo bileran aztertuko dira). Batzorde horretako kideak honako hauek dira: UPV/EHUko Zuzenbide Fakultateko irakasle bat, Deustuko Unibertsitateko Zuzenbide Fakultateko irakasle bat, IVAPeko terminologo eta itzultzaile bana, epaile bat, abokatu bat, Justiziako Hizkuntza Normalizazioko bi teknikari eta epaitegietako itzultzaile-interprete bat, BFAko terminologo bat eta UZEI.
- Testuari IDITE lexiko-egiaztatzailea aplikatu. Euskarazko lexikoaren erabilera zuzena egiaztatzeko UZEIk garatu duen aplikazioa da IDITE. Testu-masa handiak analizatzen ditu eta forma hobetsia proposatzen ditu. Analisi ortografikoa egiteaz gain, euskara estandarrean erabil edo hobe markak ezarrita dituzten hitzen agerpenak detektatu eta Euskaltzaindiak eta Terminologia Batzordeak hobetsitako formak proposatzen du. Lexiko orokorraz gain, terminologia ere kontuan hartzen du, testu espezializatuak egiaztatzeko gauza baita. IDITEk emandako txostena aztertu da, eta Prozedura Zibilaren Legean oro har egin beharreko aldaketak bildu dira.
Hurrengo pausoak itzulpenari begira emango dira. Euskara Batzordean hartutako erabakiak oinarri hartuta, pixkanaka-pixkanaka Prozedura Zibilaren Legearen itzulpena eguneratuko da, abokatu zein prokuradoreentzat oinarrizkoa eta ezinbestekoa den lan-tresna.
Urratsez urrats, auzia euskaraz!!!
Lucy Software Ibéricak UZEIren laguntzarekin garatutako itzultzaile automatikoaren bertsio berria aurkeztu du Eusko Jaurlaritzak
Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kulturako sailburu Cristina Uriartek eta Hizkuntza Politikarako sailburuorde Patxi Baztarrikak, Euskara Sustatzeko Zuzendaritzako Estandarizazio Zerbitzuaren arduradun Araceli Diaz de Lezana eta Lucy Sofware Ibéricako kudeatzaile Juan A. Alonsorekin batera, Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile automatikoaren fase berria aurkeztu zuten atzo.
2012an martxan jarri zen Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile automatikoa, eta egun martxan dagoen gaztelania-euskara itzultzailearen hobetutako bertsio bat aurkeztu zuten atzo. Horrez gain, itzultzaile automatikoaren beste bi noranzko-pare berri ere erabilgarri daude atzodanik: euskara-gaztelania itzultzailea, alde batetik, eta ingelesa-euskara itzultzailea, bestetik.
Gailu mugikorretan eta ahotsaren bidezko kontsultak
Android eta IOS sistema eragileak dituzten
telefono adimendunetan erabili ahal izango
da, testua idazteko beharrik gabe.
Hemendik aurrera, Android eta IOS sistema eragileak dituztenek aplikazioa deskargatu eta itzultzaile automatikoa erabili ahal izango dute beren mugikorretan. Android Google Play-n eskuragarri dago, eta IOS aplikazioa aste gutxi barru Apple Store-n egotea espero da. Telefonoetan idatzi beharrean, ahotsa erabiliz ere egin daiteke, eta, zuzenean testu hori itzultzera bidali, betiere itzulpenaren noranzkoa aukeratu ondoren.
Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kulturako sailburu Cristina Uriartek esan zuen “euskarak aurrerapauso handiak eman dituela, bereziki, Informazioaren eta Komunikazioaren Teknologien (IKT) alorrean […]. Itzultzaile automatikoarekin sentitu behar duguna da hizkuntza bat ez menderatzea ez dela oztopoa komunikatzeko, laguntza-tresna honekin errazago erabiliko baitugu. Aurrerantzean ere, behar-beharrezkoa izango da ildo horretatik jarraitzea eta guztion indarrak eta ahaleginak uztartzea”, azaldu du sailburuak.
Itzultzailearen erabilera, kopurutan
Patxi Baztarrikak aditzera eman duenez, euskarak sekulako aurrerapena izan du, eta herritar askok erabiltzen dute Eusko Jaurlaritzaren itzultzaile automatikoa. Datuek erakusten digute jende askorentzat ezinbesteko tresna bihurtu dela itzultzaile automatikoa. Urtarrilean 308.288 itzulpen eskatu zituzten erabiltzaileek, otsailean 341.722, eta martxoan 382.158. Eta 2013. urte osoan, 5.000.000tik gora izan ziren itzultzaile automatikoak itzulitako dokumentuak ”, azaldu du sailburuordeak.
Testu luzeagoak itzultzeko aukera
Horrela, erabiltzaileek gailu mugikorretarako aplikazioetara joateko esteka aurkituko dutela esan zuen Araceli Diaz de Lezanak, logotipo berrituaren ondoan. “Itzultzailearen aurreko bertsioak 1.024 karaktereko muga zuen, eta orain 1.500era igo dugu muga hori” esan zuen Diaz de Lezanak. Era berean, gaur egun itzultzailea Eusko Jaurlaritzan dokumentuak itzultzeko erabiltzen dela gogoratu zuen, eta etorkizunean testu luzeagoak itzultzeko aukera eman dezakeela.
Euskararen erronka eta berezitasunak
“Euskara munduko beste hizkuntza bat da, eta
ez beste munduko hizkuntza bat, batzuetan uste
den bezala.“
Juan A. Alonso. Lucy Software Ibérica
Lucy Software Ibérica enpresako Juan A. Alonsok esan zuenez, erronka handia izan euskara- gaztelania parea garatzea, baina aldi berean atsegin handia izan da euskararekin lan egitea. “Orain arte hizkuntza askotako itzultzaileak garatu ditugu, baina lehen aldia izan da hizkuntza ez indoeuropar batekin lan egin duguna. Euskarak egitura morfosintaktiko desberdinak dituenez, baliabide linguistiko konputazional berriak prestatu behar izan ditugu. Eta guretzat berriak ziren arazo konputazionalak konpondu behar izan ditugu. Horietako bat, euskararen anbiguotasun sintaktikoa izan da. Anbiguotasun sintaktikoa da itzulpen automatikoko edozein sistemari arazo gehien sortzen dizkion fenomenoetako bat”.
Itzultzaile automatikoa, oro har, laguntza-tresna bat baino ez dela esan zuen Alonsok: “egiten duena egiten du, eta oso lagungarria izan daiteke ulertzen ez ditugun testuak ulertzeko, baina itzulpen automatikoak ezin du ordeztu eta ez du ordeztu behar giza itzulpena”.
Euskararentzako itzultzaile automatikoak
Itzultzaile automatikoek hainbat estrategia balia ditzakete, eta horien arabera emaitzak egokiagoak edo okerragoak izango dira testu-motaren eta hizkuntza-parearen arabera. Euskararen kasuan hiru itzultzaile automatiko daude erabilgarri gaur egun.
Juan A. Alonsok esan zuenez, “uste dugu guk erabiltzen dugun itzulpen automatikoaren teknologia, alegia, erregeletan oinarritutakoa eta sakoneko analisia duena, dela egokiena euskara bezalako hizkuntza bateko testu orokorrak itzultzeko, euskara morfologikoki oso aberatsa baita, eta, besteak beste, tarte handiko fenomeno sintaktikoak baititu. Beste estrategia posible batzuk, esaterako, sistema estatistikoek edo ezagutza linguistikoan oinarrituta egon arren azaleko analisian oinarritzen diren sistemek emaitza txarragoak ematen dituzte testu-mota hauetarako eta hizkuntza hauentzat”.
“Datu-pare bat emateko, euskaratik gaztelaniara gure sistemak eta Googleren itzultzaileak egindako testu errealen itzulpenak alderatzen baditugu, esaldien % 70 baino gehiago hobeto ateratzen da gure sisteman Googleren sisteman baino, eta esaldien % 9 baino gutxiago okerrago ateratzen da” esan zuen. “Aldiz, euskaratik gaztelaniarako itzulpenak egin ditzakeen beste sistemarekin alderatuz gero, esaldien % 90 baino gehiago hobeto ateratzen da gure sistemarekin, eta ia bat ere ez da okerrago ateratzen. Behintzat, gaur egun. Jakina, hori alda daiteke etorkizunean egin daitekeen lanarekin eta ikerketarekin”.
Emaitzen post-edizioa
Halere, itzultzaileak beti egingo ditu akatsak. Adibidez, Katalunian badago esperientzia bat: egunkari batek bi edizio paralelo eta guztiz berdinak ateratzen ditu egunean bitan, katalanez eta gaztelaniaz, eta itzulpena egiteko Lucy Software Ibérica enpresaren sistema erabiltzen du. Baina, beti, post-ediziorako talde bat erabiltzen du, nahiz eta gaztelaniaren eta katalanaren arteko itzulpenen kalitatea oso handia den: 100 esalditik 95 baino gehiago zuzenak dira, eta ez dira zuzendu behar, baina % 3-4k akatsak dituzte, eta horrelako akatsak argitaraezinak dira, eta dena berrikusi behar da.
“Ahal den neurrian, itzultzailea etengabe hobetzen ari gara Eusko Jaurlaritzaren eta UZEIren artean” esan zuen Alonsok, “eta gramatikak eta lexikoak etengabe hobetzen ditugu: baina akats guztiak ezin dira zuzendu. Halere, espero dugu datozen hilabeteetan itzultzailearen emaitzak hobetzea”.
Atzo aurkeztutako itzultzaile automatikoa www.itzultzailea.euskadi.net helbidean dago erabilgarri.
Hiztegi Batua eta Euskaltzaindiaren Hiztegia bateratzeko Euskaltzaindiak hartu dituen erabakietara egokitu du UZEIk IDITE egiaztatzailearen oinarri den euLEX euskararen datu-base lexikala, 130.000 sarrera inguru biltzen dituena.
Aldaketa horietako gehienak erabili edo hobe markak dituzten formetan egin ditu Euskaltzaindiak, baina badira bestelako berrikuntzak ere (sarrera berriak, ezabatutako formak…).
Beraz, orain IDITE lexiko-egiaztatzailearen analisia ere Euskaltzaindiaren azken erabaki horien araberakoa da, doako demo-bertsioan ikus daitekeen bezala (http://old.uzei.ametza.com/online/idite).
Bestalde, euskararentzat garatutako euLEMA lematizatzaile automatikoan ere ageri dira orain aldaketa horiek; izan ere, IDITE bezala, lexikorako araugintzaren arabera UZEIk etengabe eguneratzen duen datu-base lexikalean oinarritzen da euLEMA ere.
euLEMA lematizatzailearen demo-bertsioa http://old.uzei.ametza.com/online/eulema helbidean dago erabilgarri.
Euskaltzaindiak Hiztegi Batuan egindako azken aldaketen inguruko argibide gehiago, hemen.
Itzultzaile autonomoen sarea berritzen ari gara UZEIn.
Gurekin lan egin nahi duzuenok, bidal ezazue CVa helbide honetara: uzei@uzei.com
Itzultzaileentzako laguntza-tresnak
Euskarazko software-lokalizazioak egiten laguntzeko eta softwarea euskaraz sortzen laguntzeko baliabideak eta informazioa biltzen ditu UZEIk abian jarri berri duen www.lokalizazioak.com webguneak.
Arloko azken joeren berri ematea eta eduki didaktikoei zabalkundea ematea da egitasmo honen helburu nagusia, eta, besteak beste, interfazeak euskaratzen laguntzeko gida praktikoak, lokalizazioetako lexikoarekin prestatutako glosarioa, lokalizazioetan erabiltzen diren tresnak, webguneen itzulpena, euskaratutako aplikazioak… aurkituko ditu bertan erabiltzaileak.
Era askotako baliabideak bildu dira, beraz, bertan. Izan ere, webgunea ez baita sortu lokalizazioen arloan dihardutenei begira soilik, eta arlo horretan berriak direnei edota beren ezagutza sakondu nahi dutenenei ere informazio erabilgarria eskaini nahi izan zaie.
Erreferentziazko glosarioa eta estilo-gidako edukiak
Lokalizazio-proiektuetan erabiltzen den lexikoa aztertu eta glosario bat prestatu du UZEIk, erreferentzia gisa balio izan dezan lokalizazio-lanetan aritzen diren erabiltzaileentzat.
Esan bezala, azken urteetan egindako lokalizazio-lanak aztertu eta izandako zailtasun nagusiak identifikatu ondoren, eduki didaktikoak sortzea ere egitasmo honen ardatz nagusietako bat izango da. Hain zuzen ere, estilo-gidako edukiak eta azalpen teknikoak gida praktikoetan gaika banatuta kontsultagai aurkituko ditu bisitariak.
Lokalizazioak egiteko erabiltzen diren aplikazioei buruzko atalean bildu dira ordenagailuz lagundutako itzulpenerako tresna nagusiak, eta Deskargak atalean, berriz, euskaratutako softwarearen hainbat erreferentzia jaso dira, deskargak egiteko URLekin batera.
Informazio hori guztia osatzen eta berritzen jarraituko du UZEIk, sortzen diren lokalizazio-lan berrien eta informazio berrien arabera egingo baititu eguneratzeak.
Babesleak
Egitasmo hau Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren diru-laguntzaz burutu da.
- Itxura berritua du webgune berriak, plataforma anitzetarako egokitutakoa.
- Baliabide berriak jarri dira erabiltzaileen eskura.
- Lexikoaren egokitasuna egiaztatzeko tresnaren demoa doan erabil daiteke
Itxura berria, baliabide gehiago
UZEIk gaur plazaratu duen webguneak (www.old.uzei.ametza.com) itxura berritua izateaz gain, formatu argiagoa eta erabilgarriagoa du eta, plataforma anitzetara egokituta dagoenez, erabiltzaileari bidea errazten dio UZEIk bere eskura jartzen dituen edukiak kontsultatzeko eta erabiltzeko.
Hain zuzen ere, orain arteko webgunean eskaintzen ziren edukiez gain, I+G+b arloko baliabide berriak eskaintzen dira orain webgune honetan. Horrela, UZEIk azken urteotan garatu dituen Hizkuntza Naturalaren Prozesamenduko hainbat tresnaren demo-bertsioak daude erabilgarri lehen aldiz: euLEMA euskarazko lematizatzailea, esLEMA gaztelaniazko lematizatzailea, eta, euskaraz zuzen idatzi nahi duen ororentzat laguntza-tresna izateko UZEIk sortu duen IDITE izeneko lexiko-egiaztatzailea.
Euskarazko lexikoa egiaztatzeko tresnaren demoa, doan
UZEIk bere teknologiaz garatutako IDITE tresna euskarazko lexikoaren egiaztatzaile automatikoa da, zuzentzaile ortografiko baten lana gaindituz hitzen egokitasun lexikoa analizatzen duena.
Edozein mailatako testutan erabilitako lexikoa aztertzen du, lexiko orokorraz gain terminologia ere kontuan hartzen baitu.
Horren erakusgarri, Euskaltzaindiak IDITE aukeratua du bere lanen arauekiko adostasuna egiaztatzeko.
Analisi ortografiko hutsa egiteaz gain, euskara estandarrean erabil edo hobe markak ezarrita dituzten hitzen agerpenak detektatzen ditu IDITEk, eta horrelakoetan, kasuan kasuko forma hobetsia proposatzen du.
Orain webgunean kontsultagai jarri den demo-bertsioak koloreen arabera adierazten du testuetan detektatzen dituen hitz ez-egokientzat egiten dituen proposamenak: berdez markatzen ditu erabilimarka duten hitzak (adib. abalatu erabili abala eman) eta urdinez bestelako forma hobetsiak (adib.letxuga hobe uraza).
Eta, jakina, aztertutako testuetan ezagutzen ez dituen hitzak gorriz zerrendatzen dituenez (adib.denpora idatzita, denbora eta tenpora proposatzen ditu), akats ortografikoak detektatzeko ere lagungarria izan daiteke.
Demo-bertsio honek, gehienez, paragrafo bat edo 50 hitz aztertzen ditu. Bestalde, IDITE zerbitzua kontratatua duten erakundeek eta erabiltzaileek egiaztatzailearen bertsio osorako sarbidea izango dute kontsulta-orritik bertatik.
Hiztegiak eta bestelako baliabideak
Euskalterm Banku Terminologiko Publikoan txertatutako UZEIren azken 33 hiztegiak deskargatzeko estekak ere bildu dira webgune berrian, baita UZEIk Eusko Jaurlaritzarentzat egin dituen software-lokalizazioetako lanak eskuratzeko estekak ere.
Gainera, Sinonimoen Hiztegirako eta Euskal Mundu Mapa Digitalerako sarbideak ere webgune berrian txertatu dira, UZEIk sarean jarritako baliabide guztiak bateratzeko asmoz.
Erabilgarritasuna helburu
Erabilgarritasuna izan da webgune berria sortzerakoan UZEIk gogoan izan duen helburu nagusia, eta horregatik diseinu erabilerrazago batean eduki gehiago jarri dira kontsultagai, UZEIk euskararen lexiko espezializatuaren nahiz lexiko orokorraren esparruan egiten duen lana ahalik eta erabiltzaile gehienen eskura jartzeko asmoz.
Babesleak
Eusko Jaurlaritzaren Hezkuntza, Hizkuntza Politika eta Kultura Sailaren eta Gipuzkoa Foru Aldundiaren babesari esker garatu da UZEIren webgune berria.
Clients Brands
